Karin Spaink/Medische geheimen

2005, Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar/XS4ALL, 78 blz., 5 euro, ISBN 90-388-6959-2

(tijd) Er bestaat in ons land al een Kruispuntbank Sociale Zekerheid (KSZ), waarin administratieve gegevens met betrekking tot de gezondheidszorg zijn opgeslagen. Nu wil de minister van Volksgezondheid nog een 'BeHealth' opzetten, een databank voor medische dossiers. De Belgische artsenverenigingen waarschuwen tegen mogelijke Big Brother-praktijken. 'Niemand van de zorgverstrekkers of patiëntenverenigingen is er tot dusver bij betrokken.' Het gevaar voor misbruiken is groot.

In Nederland wordt een soortgelijke discussie gevoerd. Het EPD, Elektronisch Patiëntendossier is voor sommigen een middel tegen alle kwalen. Niet voor de Nederlandse publiciste Karin Spaink, die zich heeft gespecialiseerd in internet en medische aangelegenheden. Haar vorige boek 'De dood in doordrukstrip' (Nijgh & Van Ditmar, 2001) over euthanasie en zelfmoord was een eye-opener. Spaink is erop tegen dat alle informatie over alle patiënten te allen tijde toegankelijk wordt gemaakt.

Niet dat Spaink tegen de vooruitgang is. 'Technologie is een groot goed, maar mag de gang van zaken nooit dicteren.' Elektronische opslag van patiëntendossiers kan het medisch proces helpen stroomlijnen en de snelle en adequate uitwisseling van informatie bevorderen. Maar de verwachtingen zijn te hoog gespannen. Er duiken bovendien nieuwe problemen en fouten op.

Om dat metterdaad te illustreren heeft Spaink drie internetbeveiligingsbedrijven in de arm genomen. Die zijn er binnen de kortste keren in geslaagd de elektronische dossiers van 1,2 miljoen patiënten in twee ziekenhuizen te kraken. Zonder veel moeite kwamen ze te weten hoe patiënten heetten en wat de nummers van hun polissen waren, maar ook aan welke ziekten ze leden en hoe hun medische voorgeschiedenis was. De gegevens konden worden gekopieerd en veranderd.

In haar boekje stelt de schrijfster ondubbelzinnig dat de elektronisering spionage en diefstal in de hand werkt. In het recente verleden zijn gevallen gemeld van medewerkers die medische informatie aan derden verkochten, van chantage om massaal medische gegevens openbaar te maken, en van inbraken op of lekken in computersystemen waardoor duizenden dossiers voor het oprapen lagen. Het is absoluut noodzakelijk het medisch geheim uit te breiden naar vakgroepen die beroepsmatig met elektronische dossiers werken, zoals datatypisten en systeembeheerders. Ook dat is natuurlijk geen wondermiddel.

De medische praktijk wordt door de elektronica omgegooid. Informatiemanagement neemt de plaats in van lichamelijkheid. Het vastleggen, beheersen, stroomlijnen en coördineren van informatie krijgt een belangrijker plaats toegekend dan het daadwerkelijk kijken, betasten, voelen, kloppen en luisteren. De narratieve en biografische elementen komen op een lager plan: bij doorverwijzingen hoeft een patiënt niet meer te vertellen wat hem scheelt, de anamnese ligt klaar.

Zelfs als iedereen in de beste der werelden en zonder bijbedoelingen de vereiste zorg verstrekt, kan het met ICT grondig fout gaan. Dat ondervond het Spaarne Ziekenhuis in Hoofddorp, toen het te kampen kreeg met een computervirus. De centrale servers raakten overbelast en werkten almaar trager. Medewerkers konden elkaar amper berichten sturen en nog slechts mondjesmaat het internet raadplegen. Sedert een half jaar was het ziekenhuis overgestapt op elektronische patiëntendossiers. Diagnoses, recepten, verwijsbrieven, röntgenfoto's, uitslagen van laboratoriumonderzoek, correspondentie met andere artsen: alles zit in dat elektronische dossier en staat op de centrale servers. Het perfecte 'paperless office'. De chaos was onbeschrijflijk en hield een volle week aan. De wachttijden stapelden zich op, vele tientallen afspraken gingen niet door. Gelukkig hadden sommige specialisten zich niet aan de richtlijnen gehouden en nog papieren dossiers bewaard. De bron van het computervirus is onbekend en zal waarschijnlijk ook nooit achterhaald worden.

'Papier is geduldiger dan elektronische informatiedragers.' Het laat zich niet zo makkelijk massaal vernietigen (behalve door brand) en is minder makkelijk massaal te muteren of te stelen. Eén papieren dossier kan je nog wel van een tafel wegnemen, maar duizenden dossiers stop je niet zomaar in je binnenzak. En dat is nu juist wel mogelijk bij informatisering. Technologie ondoordacht ingevoerd kan een nachtmerrie worden voor zorgverleners en patiënten. En voor de overheid.

'Medische geheimen' is het eerste in een serie publicaties onder de titel 'The next ten years' waarvan Spaink de hoofdredactie voert. In zes halfjaarlijks te verschijnen edities zullen ondergeschoven aspecten van de nieuwe media worden uitgediept.

Karin Spaink - Medische geheimen/ Risico's van het elektronisch patiëntendossier - 2005, Amsterdam, Nijgh & Van Ditmar/XS4ALL, 78 blz., 5 euro, ISBN 90-388-6959-2

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud