Margaret MacMillan / 'Parijs 1919. Zes maanden die de wereld veranderden'

(tijd) - De foto op de cover is welbekend: drie gedistingeerde heren met buishoed en lakschoenen, begeven zich vastbesloten naar een blijkbaar aangename bestemming. Het archiefstuk dateert uit 1919 en toont de Britse premier LIoyd George, zijn Franse ambtgenoot Georges Clemenceau en de Amerikaanse president Woodrow Wilson.

De 'Grote Drie' zijn op weg naar de Conferentie van Versailles bij Parijs, waar de vredesvoorwaarden zouden worden vastgelegd om het verslagen Duitsland voorgoed op de knieën te dwingen en de eeuwige wereldvrede te vestigen. Wij weten intussen dat dat niet gelukt is, maar de conferentie zelf blijft een mijlpaal.

De Canadese historica Margaret MacMillan schreef er enkele jaren geleden een magistraal maar niet onomstreden werk over, dat nu dus ook in het Nederlands beschikbaar is. De ondertitel luidt 'Zes maanden die de wereld veranderden'. Dat cliché bevat veel waarheid: van januari tot juni traden niet minder dan 29 landen aan om hun eisen voor de toekomst te formuleren.

In Parijs werden voor vele jaren de grenzen getrokken van Afrika, het Midden-Oosten en de Balkan. Polen herrees uit zijn as. Incompatibele stukken land en volk werden bij elkaar geperst en kregen namen als Joegoslavië en Irak. De resultaten zijn vandaag nog merkbaar. Bovenal, luidt de vrij algemeen aanvaarde opinie, werden in Versailles de kiemen gezaaid voor een volgend groot conflict met Duitsland.

MacMillan is het daar grondig mee oneens en laat geen spaander heel van de theorieën die terzake zijn verkondigd door onder meer John Maynard Keynes. Laten we aannemen dat familiebanden de schrijfster geen parten hebben gespeeld: de Britse onderhandelaar LIoyd George was haar overgrootvader, maar dat zal voor de professor wellicht een reden zijn geweest om haar argumentatie extra zorgvuldig op te bouwen.

Samengevat komt het erop neer dat Hitler niet wegens Versailles de Tweede Wereldoorlog is begonnen. Zelfs indien Duitsland alles had behouden wat het in Parijs 1919 was kwijtgeraakt, zou het om andere redenen een conflict hebben uitgelokt. Het wilde de vernietiging van Polen, de controle over Tsjechoslovakije en de verovering van de Sovjet-Unie, plus daarbij graag de uitroeiing van de joden.

De grote kracht van het boek ligt in de tekening van de hoofd- en de bijrolspelers, van de grote en de kleine intriges ook, de sfeer waardoor journalisten, lobbyisten, arrangisten en grootkapitalisten worden aangezogen. De sfeer, kortom, waarin getwist wordt over vrede. We zien onder onze ogen het raamwerk van de Volkenbond, de latere Verenigde Naties tot stand komen. We gaan ook begrijpen waarom Frankrijk zich van de 'Groten' het hardst heeft opgesteld. Het had in minder dan een halve eeuw al twee oorlogen gevoerd tegen Duitsland. Frankrijk was (en is) bovendien, in tegenstelling tot Groot-Brittannië en zeker de Verenigde Staten, Duitslands allernaaste buur.

Maar ook in Frankrijk bestonden grote verschillen van inzicht tussen bijvoorbeeld premier Clemenceau en president Raymond Poincaré. De laatste omschreef in zijn dagboek de eerstgenoemde als 'warhoofdig, gewelddadig, verwaand, een dwingeland, cynisch, verschrikkelijk oppervlakkig, fysiek en mentaal doof, niet in staat tot logisch redeneren, tot nadenken, tot het volgen van een discussie'. Het boek staat vol met dergelijke, kruidige passages.

Experts loven de volledigheid van het werk. Het kreeg tal van prestigieuze prijzen in zowel Canada als Groot-Brittannië. De Nederlandstalige editie wordt ingeleid met een situatieschets, tegelijk persoonlijke evaluatie, van de Amsterdamse emeritus hoogleraar Maarten Brands.

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud