Een gelukkige vergissing

Paul D. Miller is een bezige bij. Hij publiceert over kunst in Parkett , The Village Voice en Artforum en over muziek in Rap Pages. Met de Afro-Amerikaanse dichter Steve Canon creëerde hij ' A Gathering of the Tribes ', een periodiek voor schrijvers in een multiculturele context. Hij is los medewerker van Artbyte - 'The Magazine for Digital Culture' - en werkt intussen mee aan een nieuw tijdschrift over digitale cultuur, 21C , waarvan het nulnummer nu on line staat. Zijn beeldend werk werd getoond in de grote musea en galerijen. Sinds deze zomer is Miller ook verbonden aan de European Graduate School in het Zwitserse Saas-Fee, waar hij naast Jean Baudrillard, Slavoj Zizek of Peter Greenaway seminaries en workshops begeleidt over kunst en media in een multidisciplinaire context.

Paul D. Miller is een gespleten persoon - niet te verwonderen met zo een agenda. ' DJ Spooky that Subliminal Kid ', zijn 'constructed persona' en tevens hoofdpersonage in zijn aangekondigde debuutroman, 'Flow my Blood the DJ said', is ondertussen bekender dan zijn creator. Miller's alter ego manipuleert geluiden alsof het om een postmoderne sculptuur gaat. In goed vijf jaar tijd mixte hij een indrukwekkende discografie bij elkaar en speelde live in verschillende Amerikaanse, Europese en Japanse steden. Hij deelde podium en studio met andere groten uit de hedendaagse muziek als Iannis Xenakis, Ryuichi Sakamoto, Yoko Ono of Kool Keith.

DJ Spooky is een ziek man. Net zoals de taal in het werk van William S. Burroughs - de cut up-auteur van wie hij zijn bijnaam, 'that Subliminal Kid', leende - werkt zijn muziek als een virus. Zijn mix is gewild onzuiver, zijn hiphop bewust binnenstebuiten gekeerd. Geen vlotte beats of flitsende beelden hier. Wel gelaagde creaties die de luisteraar aan het denken moeten zetten. 'Illbient' noemt hij zijn muziek - 'a soundtool for reading' verklaart hij het zelf. Draaitafels worden zo opnieuw fono-grafen, machines om te schrijven met geluid.

DJ Spooky is een vergissing. Hij is het resultaat van een toevallige samenloop van omstandigheden op de grens van een zwart-Amerikaanse cultuur en een Europese traditie, van de twintigste en de eenentwintigste eeuw. DJ Spooky is het geluk bij het ongeluk, net als zijn illbient mix waarin toevallige combinaties zorgen voor uitstekende resultaten. Zijn remixes van Steve Reich, Nick Cave, Metallica of Hooverphonic leveren errata bij het origineel. Ge(s)laagde muzikale omkeringen. DJ Spooky maakt muziek met gevonden geluid, zoals Marcel Duchamp kunst maakte van gevonden voorwerpen. Geen wonder dat de Newyorkse dj zich voor een recent werk liet inspireren door de Europese meester die zich aan het begin van zijn loopbaan ook met muziek bezig hield.

' Erratum Musicale ' is een compositie van Marcel Duchamp . De kunstenaar bedacht deze techniek bijna een eeuw geleden als een gezelschapsspel voor zijn drie zusters. In de beste duchampiaanse traditie wordt ook dit werk voltooid door de toeschouwer. De compositie bestaat uit drie sets van telkens vijfentwintig kaarten. Elke kaart bevat een instructie die gezongen of uitgevoerd moet worden door degene die ze trekt. Op die manier ontstaat een aaneenschakeling van toevallige geluiden die samen een muziekstuk vormen. Een opeenvolging van vergissingen en misverstanden waarbij de voorgaande probeersels vorm en inhoud geven aan de volgende.

' Errata erratum ' is DJ Spooky's eenentwintigste-eeuwse versie van het twintigste-eeuwse origineel - een voetnoot, eerder dan een remix. Voor DJ Spooky is het verband tussen de toevallige combinaties van Duchamp en het onvoorspelbare resultaat van 'scratches' in de hiphopmuziek of 'glitches' in de nieuwste digitale muziek snel gelegd. Duchamp als componist was als een dj zonder platen. Meer nog, de platen die Duchamp niet gebruikte voor zijn muzikale mix, gebruikte hij wel om beelden mee te maken.

Rotoreliëfs heten de draaiende schotels waarmee Duchamp in de jaren dertig zijn psychedelische beelden creëerde. Een draaiende plaat op een stokje die hard doet denken aan de 'dreammachine' die W.S. Burroughs uitvond in de jaren zestig, een cilinder op een stok met een hypnotiserend effect. Het zijn die rotoreliëfs die nu door DJ Spooky gebruikt worden als basis voor zijn Duchampmix, te zien (en te spelen) op de site van het Museum for Contemporary Art in Los Angeles. Internetgebruikers kunnen daar vijf platen manipuleren en zelf de bijhorende bewegingen, grafiek en geluiden veranderen.

Samples van DJ Spooky en fragmenten van geregistreerde 'Erratum Musicale' uitvoeringen, reproducties van Duchamp's originele beelden en graffiti van Miller zelf zorgen voor een eindeloze reeks mogelijke combinaties voor beeld en geluid. Er werden de laatste jaren honderden van dit soort soundtoys gemaakt voor het internet, maar deze verschilt door een uitgesproken historisch besef. Want zoals in al zijn ander werk recycleert Miller/Spooky hier de volledige twintigste eeuw. Hij jongleert met zijn vangst en gebruikt het internet als een mengtafel; een mix als een geheugenspel. Zo promoveert ook Marcel Duchamp, tien jaar na W.S. Burroughs bij Michael Franti's Disposable Heroes of Hiphoprisy, tot MC bij een van 's werelds hipste dj's. "Duchamp has good flow", verklaart Miller. En zoals in elk ander werk van deze creatieve duizendpoot zonder specialisatie zit de virtuositeit niet in het werk zelf, maar in de mix die u er zelf uit moet halen.

Aan het begin van de jaren negentig lanceerde de naar New York uitgeweken Duitse kunstenaar Wolfgang Staehle ' The Thing ', een elektronisch discussieplatform dat de eigenlijke komst van het internet begeleidde. Kunstenaars en activisten wisselden hier van gedachten over de mogelijke toepassingen die cyberspace kon bieden. Sindsdien groeide The Thing mee met het internet, van BBS tot heus internetprovider . Vandaag verenigt de organisatie verschillende websites van kunstenaars en activisten op een eigen server en verleent ze internettoegang aan een driehonderdtal actoren uit de culturele sector. Artforum , PS1/MOMA , computerfinearts , ®_ark , nettime of het Electronic Disturbance Theater zijn slechts enkele van de organisaties die webgewijs rechtstreeks van thing.net afhangen.

Thing.net is geen machtige drukkingsgroep, maar wel een belangrijk knooppunt voor de digitale cultuur. Hier zitten de mensen die vorm en vooral veel inhoud gaven aan het wereldwijde web. Staehle's webcambeelden van de aanslagen op de WTC-torens waren recent nog te zien in Europese cultuurtempels als ZKM in Karlsruhe of de Fondation Cartier in Parijs. ®_ark maakte in 2000 deel uit van de allereerste internetselectie tijdens de prestigieuze Whitney-biënnale. Samen met het Electronic Disturbance Theatre was ®_ark mee verantwoordelijk voor één van de omvangrijkste protestacties via het internet. Dat was in 1999, toen de intussen failliete speelgoedverkoper eToys trachtte om kunstenaarsgroep en bijna naamgenoot etoy van het web te weren. Ten einde raad klopte de dotcom-ondernemer aan bij Verio, het bedrijf dat de pijplijn beheert die thing.net verbindt met het internet, om het Electronic Disturbance Theatre van het netwerk te verwijderen.

Enkele weken geleden deed het Amerikaanse bedrijf Dow Chemicals hetzelfde, dit naar aanleiding van een geparodieerde versie van haar eigen website (zie vorige websidestory). Het was een initiatief van The Yes Men, on line gezet door ®_ark en dus onrechtstreeks door thing.net, waarin de draak werd gestoken met het feit dat Dow, 18 jaar na de feiten, nog geen ernstige schadevergoeding uitkeerde aan de slachtoffers van de ramp in Bhopal. Dow kon door een domme fout van de initiatiefnemers de parodie snel en legaal verwijderen. Alsof dat nog niet genoeg was zette het bedrijf Verio onder druk om de toegang van thing.net af te sluiten. Dat kan, omdat er in de Verenigde Staten een vrij strenge wetgeving bestaat onder de vorm van een DMCA (Digital Millennium Copyright Act).

In Europa bestaat er geen DMCA-achtige wetgeving. De parodiesite van The Yes Men verscheen dan ook al gauw opnieuw via verschillende Europese websites. Dow in meervoud verslagen door haar eigen (on)machtige advocaten? Ja en nee. Want terwijl de gewraakte website zich door hun toedoen vermenigvuldigde via Europese kanalen, ziet Thing.net zich ook zo goed als zeker verplicht uit te wijken naar een Europa om de DMCA te omzeilen. En een volledig netwerk verhuizen is natuurlijk niet zo snel geregeld als een website kopiëren.

Hoeveel dieper kan men gaan om het bedrijfsblazoen proper te houden? Op de site van Greenpeace staat een bericht over nog een ander proces van Dow Chemicals. Deze keer richt de multinational zich tegen de protesterende slachtoffers van de Bhopal-ramp zelf. En ook de volgende internetgebruikers leerden ondertussen wat wel en niet gezegd en/of gelezen mag worden.

Ooit was tehelka.com een bloeiend bedrijf met 120 werknemers en 7 kantoren. De Indische website bracht nieuws, literatuur en ontspanning. Vandaag werken er nog 4 mensen in 1 kantoor. De elektronische krant raakte in juridische en financiële problemen nadat het een omkoopschandaal met in de hoofdrol de Indische minister van defensie openbaar maakte.

'Gelukwensen aan degenen die in deze moeilijke tijden het kwaad bij de wortel durven uitroeien en het van de aardbodem wissen!' schreef 'Engine_of_Aggression' op de Duitse website Telepolis na de inval in Afghanistan. 'Ja, gelukwensen aan de moordenaars van 11.09.01.... Goed dat op 11.09 enkele echte mannen (!) de moed vonden om de slechten, de USA, te tonen hoe het echt is!' reageerde Holger Voss, op diezelfde site. Na een anonieme klacht riskeerde Dhr. Voss een straf van drie jaar cel. Hij werd vorige week vrijgesproken . Maar wat is er met 'Engine_of _Aggression' gebeurt?

Ook vrijgesproken is Jon Lech Johansen, de Noorse tiener die in 1999 een programma ontwierp om dvd's op verschillende toestellen te bekijken. Die software, DeCSS, verspreidde hij via het internet. Sindsdien staat hij wereldwijd bekend als DVD-Jon en hangt hem een proces boven het hoofd. Gelukkig oordeelde de rechtbank vorige week dat het niet illegaal kan zijn om legaal verkregen dvd's te bekijken op de pc, de dvd-speler of welk toestel dan ook. Hollywood verslagen vanuit een tienerslaapkamer.

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud