Advertentie
Advertentie

De nomade strijkt neer

Links: ‘Maron Grong’, een van de animatiefilmpjes met gekrijte speeltuigen. Rechts: ‘Slalom’ en een blik op ‘Brick Face’. ©Antoine van Kaam

De Zuid-Afrikaanse kunstenaar Robin Rhode schakelt met gemak over van tekeningen naar animatiefilmpjes en grote installaties. De straatcultuur is een grote inspiratiebron. Museum Voorlinden in Wassenaar brengt zijn oeuvre samen in een knappe expo.

Robin Rhode (45) stond al lang op het verlanglijstje van Museum Voorlinden. ‘Van toen hij in 2005 op de Biënnale van Venetië furore maakte met zijn drie animatiefimpjes van spelende kinderen’, zegt hoofdconservator Barbara Bos.

Ze wijst naar het eerste videoscherm aan het begin van de expo. Rhode tekende in de achtertuin van zijn ouders met krijt een fiets en speeltuigen op het beton, en nodigde vervolgens kinderen uit om liggend op de grond te doen alsof ze echt fietsten en echt op een draaimolen zaten.

Rhode is voortdurend in beweging. Hij heeft net zijn grote studio in Berlijn verkocht. Ik weet niet wat hij nu gaat doen. Misschien weet hij het zelf ook niet.
Barbara Bos
Hoofdconservator van Museum Voorlinden

Het oogt speels en creatief, maar de filmpjes zijn niet vrijblijvend. ‘Ze zijn een protest tegen de verwaarlozing van de speeltuin in de buurt van Johannesburg waar Rhode opgroeide. De speeltuin was door vandalisme beschadigd. Het werd voor kinderen te gevaarlijk er nog te spelen. De overheid deed er niets aan.’

Rhodes inventiviteit was ook Joop van Caldenborgh, de eigenaar van Museum Voorlinden, niet ontgaan. Hij kocht de voorbije jaren twee werken van de kunstenaar, die in 2002 naar Berlijn verhuisde.

Rhode studeerde beeldende kunst aan de universiteit van Johannesburg. Daarna volgde hij een postgraduaat in film- en performancekunst. Zijn raciale afkomst is niet onbelangrijk. Rhode is een Zuid- Afrikaanse kleurling, waarmee onder de apartheid iemand van gemengde afkomst werd bedoeld. In een lang interview in de catalogus zegt Rhode daarover dit: ‘Het stelt me in staat te assimileren met culturen van overal, iets wat kleurlingen in Zuid-Afrika al van oudsher doen.’

In zijn geval betekende het dat hij zich na de afschaffing van de apartheid in 1994 - Rhode was toen 18 - met de Amerikaanse hiphopcultuur ging identificeren. De rapper Tupac was een held. Maar net zo goed verslond Rhode kunstboeken, over oude meesters en moderne kunstenaars. Mark Rothko is nog een held.

Filmisch gevoel

Zijn opleiding en het gemak waarmee hij andere culturen omarmt, maken van zijn kunst een smeltkroes. Rhode is niet voor één gat te vangen, maar het begint altijd met de tekening. In de eerste zaal worden er enkele getoond die hij rond 2000 in de garage van zijn ouders maakte. De onderwerpen zijn simpel: een afstandsbediening, een videoband, een plastic fles. De uitwerking is apart. Waar het voorwerp is aangeraakt, is uitgeveegde houtskool aangebracht. Het creëert een filmisch gevoel van beweging.

Dat gevoel wordt in de volgende zaal nog explicieter getoond. ‘Brick Face’ uit 2008, een van de twee door het museum gekochte werken, is een verbluffende fotografische neerslag van een performance. Twintig foto’s - vier rijen van vijf - laten als een film de transformatie zien van een getekende naaimachine op een muur tot een haast abstracte geometrische constructie. Het is knap hoe Rhode tekenkunst en een performance door een acteur laat opgaan in één geheel. Je gelooft bijna hoe het echte stoffen doek aan de imaginaire naaimachine wordt getransformeerd tot getekende bakstenen. Het moet een truukje van de hersenen zijn.

Nigerian Sands, 2018. ©Robin Rhode

Rhode was tijdens de Nederlandse museumlockdown, die pas op 5 juni werd opgeheven, in Voorlinden en deed er een performance. In krijt tekende hij op een muur een fiets in beweging. Eigenlijk zie je vier fietsen, maar het voelt als één fiets die vooruit snelt. Zonder fietser. Aan het einde van de tekening leunt een echte fiets gemaakt van krijt tegen de muur. Zijn achtergelaten zwarte blinkende schoenen vormen een stil bewijs van de performance.

Aan het begin van zijn loopbaan putte Rhode vooral inspiratie uit wat hij als kind en tiener meemaakte, op school en op straat. Geleidelijk evolueerde hij naar een meer abstractere en minder anekdotische invulling. Dat is zo met ‘Compass (Male & Female)’, een van zijn favoriete werken.

Het gaat om twee grote wiskundige passers in roestvrij staal die aan het plafond hangen. Ze draaien rond in de zaal, waarvan de muren met geometrisch getekende figuren een kunstwerk apart vormen. Wiskunde en erotiek, het lijkt geen voor de hand liggende combinatie. Maar Rhode maakt er iets van. ‘Ik ben geïntrigeerd in hoe wiskundige instrumenten seksualiteit kunnen belichamen. Het is aan de kunstenaars om die band in tastbare objecten om te zetten. Dat heb ik hier geprobeerd’, legt hij uit in een filmpje.

Verweesde muren

Rhode is geen strijdbare politiek activist. Maar hij ziet wat in Zuid-Afrika gebeurt en misgaat, vooral bij jongeren in een maatschappelijk uitzichtloze positie. Met en voor hen werkte hij jaren aan ‘Nigerian Sands’. Het hoofdpersonage in dat project is een straatmuur in de wijk Westbury in Johannesburg. Hij wordt betekend en beschilderd in geometrische patronen, en dient dan als achtergrond voor performances. Het resultaat werd acht jaar lang gefotografeerd. Rhode nodigde al die tijd jongeren uit de buurt uit om te participeren in de kunstwerken. Drie jaar geleden stopte het. De buurt was te gevaarlijk geworden.

In 2019 trok Rhode naar Jericho, een stad op de Westelijke Jordaanoever. Bos: ‘Hij is een nomade, die van het ene project naar het andere zwerft. Hij is voortdurend in beweging. Hij heeft net zijn grote studio in Berlijn verkocht. Ik weet niet wat hij nu gaat doen. Misschien weet hij het zelf ook niet.’

In Jericho beschilderde Rhode een oude ruïne met regendruppels. ‘Phantom Rain’ heet het kunstwerk. ‘Het verwijst naar de regendruppels die verdampen voor ze de grond raken. Het is knap hoe Rhode zulke verweesde muren een nieuw elan geeft. Het is opnieuw een voorbeeld van zijn voorliefde voor straatcultuur, waarvan de fotografische neerslag de weg vindt naar het museum.’

Vorig jaar keek Rhode met het nieuwe werk ‘Proteus’ terug op zijn beginperiode. Zonder assistenten, zonder veel budget en met niet meer dan enkele tuinslangen creëerde hij op de betonnen grond in de achtertuin van zijn ouders een spannende onderwaterwereld. In de naam van het werk schuilt enige zelfironie. Proteus is een Griekse zeegod die voortdurend van gedaante wisselt en daardoor ongrijpbaar en ondoorgrondelijk is. Rhode ziet zichzelf ook zo. Zijn kunst verandert voortdurend. Maar er is een constante: hij neemt je mee op een prikkelende tocht door zijn zelfgecreëerde wereld.

‘Robin Rhode’ loopt tot 26 september in Museum Voorlinden in Wassenaar. Online reserveren op voorlinden.nl

Nog in Voorlinden

Voor de tijdelijke expo ‘Listen to Your Eyes’ haalde Joop van Caldenborgh, de Nederlandse verzamelaar en ondernemer achter Museum Voorlinden, zijn favoriete werken uit zijn grote collectie. Daarbij zijn enkele Belgische kunstenaars, onder wie Dirk Braeckman en Peter De Meyer.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud