Het instituut en de gamechanger

Independent wil geen kunstbeurs zijn met de typische white cubes en de obligate saaie gangpaden. ©rv

Art Brussels heeft voor het eerst in zijn geschiedenis een stevige uitdager: de frisse New Yorkse kunstbeurs Independent. Is Brussel groot genoeg voor twee kunstbeurzen?

‘Vergeleken met de rodeo die The Armory Show is, is Independent een rustoord voor yogabeoefenaars.’ Dat schreef het invloedrijke kunstmagazine Wallpaper vorige maand in een laaiend enthousiaste bespreking over de kunstbeurs Independent in New York. De ‘gamechanger’ van de hedendaagse kunstbeurzen stond er al voor de zesde keer tegenover Armory, een van ’s werelds topbeurzen.

De afgelopen zes jaar was Independent een louter Amerikaans verhaal. Volgende week komt de New Yorkse kunstbeurs naar het Vanderborghtgebouw in Brussel, ook bekend als het voormalige Dexia Art Center. Met 10.000 bezoekers legt ze de lat meteen hoog. Tegelijk trekt ook Art Brussels een nieuw kleedje aan. Het verhuist van de Heizelvlakte naar Tour & Taxis in het centrum van Brussel.

Kunstbeurzen zijn de supermarkten van de kunst geworden, een noodzakelijk kwaad voor kunstenaars en galeristen.
Liv Vaisberg
Independent Brussels

Dat Independent zijn eerste niet-Amerikaanse beurs in Brussel houdt, is geen verrassing. Door haar centrale ligging, de lage huurprijzen voor galeristen en kunstenaars en het grote aantal kunstverzamelaars is onze hoofdstad een aantrekkingspool voor het hedendaagse kunstwereldje. Dat Independent zich pal tegenover Art Brussels plaatst, past in de strategie, zegt Belgisch directeur Liv Vaisberg. ‘Iedereen van enig belang in de kunstwereld hangt volgend weekend in Brussel rond. Waarom zouden we het ons moeilijk maken?’

De Nederlands-Franse Vaisberg werd vorig jaar aangeworven door de stichters van Independent in New York. Haar opdrachtgevers zijn drie New Yorkse galeristen, van wie Elisabeth Dee de bekendste is. Dee, die jaren een vaste standplaats had op Art Brussels, en haar twee collega’s stampten Independent uit de grond uit onvrede met de weg die veel kunstbeurzen opgingen: meer deelnemers, een verstikkende focus op grote namen en altijd weer die steriele beurshallen, ver weg van de polsslag van het kunstleven in de stad.

Vaisberg: ‘Kunstbeurzen zijn supermarkten van de kunst geworden. Voor kunstenaars en galeristen zijn ze een noodzakelijk kwaad. Voor kopers is het altijd hetzelfde. Ze komen een veel te grote beurshal binnen, krijgen een grondplan en kunnen beginnen shoppen. De topgaleries wonen allemaal in dezelfde straat, ontdekkingen doen is moeilijk, en de catering lijkt vaak nergens op.’

Biënnale-omkadering

Wat doet Independent anders? Om te beginnen selecteert het zelf zijn deelnemers, in tegenstelling tot klassieke kunstbeurzen. Dat versterkt bij de geselecteerden het gevoel van exclusiviteit. Vervolgens praat Independent met de galerist. Met welke artiesten en kunstwerken wil hij op de beurs staan? Hoe denkt hij zichzelf te presenteren? Een architectenbureau mag vervolgens de locatie inkleden. In Brussel is dat HUB Architecten.

‘Bij ons geen white cubes en lange, saaie gangpaden’, zegt Vaisberg. ‘We maken één grote expo die zo is opgebouwd dat bezoekers de rit moeten uitzitten. Er is geen hiërarchie: grote galeries staan naast starters. Eigenlijk houdt Independent het midden tussen een klassieke beurs en een kunstbiënnale. We combineren het commerciële aspect van een beurs met de artistieke omkadering van een biënnale. Al blijft het doel blijft uiteraard het verkopen van kunstwerken.’

Met 65 deelnemers is Independent, dat gratis is voor het publiek, relatief klein. Het is een tegenreactie op de groeiziekte van veel beurzen om elk jaar meer standhouders te inviteren. Ook Art Brussels lijkt zijn lesje te hebben geleerd. Voor zijn eerste editie op Tour & Taxis gaat het van 191 naar 141 galeries, dus 50 minder.

Geen enkele galerie tekent present op Art Brussels én Independent. Behalve misschien Almine Rech. De Franse topgalerie staat op Art Brussels met een gewone stand en ‘doneerde’ haar plek op Independent aan een curatorscollectief rond een kunstenaar die door Almine Rech wordt vertegenwoordigd. Maar van die expositie is niets te koop.

Brussel mag misschien boomen als kunststad, het blijft een relatief kleine stad voor twee gelijktijdig lopende kunstbeurzen.
Jan De Clercq, galerie- houder Meessen De Clercq

Rech koos niet uit vrije wil voor dit scenario. Ze is een van de vele galeries die moesten kiezen van Art Brussels. Het instituut eiste exclusiviteit van zijn klanten: wie naar de hippe uitdager overliep, was zijn plaats op Art Brussels kwijt. Een zevental galeries vertrok naar Independent. Een van hen is Mulier Mulier in Knokke. Galerist Erik Mulier: ‘We hadden twee projecten: eentje voor Art Brussels, eentje voor Independent. In het contract met Art Brussels stond niets over exclusiviteit. Independent maakte daar geen punt van, maar Art Brussels dwong ons een keuze te maken. Independent is op dit moment veel interessanter dan Art Brussels. Het opent deuren naar een internationaal publiek, terwijl Art Brussels naar mijn smaak te veel een Brussels onderonsje is geworden. We hopen dat onze deelname de poort naar New York openbeukt.’

Ook Office Baroque uit Brussel koos voor Independent. De galerie is blij met die keuze, gezien de grote bijval die ze kreeg voor haar deelname aan Independent New York vorige maand. ‘Het is een aangename beurs met een vernieuwend concept. We kregen veel goede reacties in de Amerikaanse pers en boorden een heel nieuw koperspubliek aan’, klinkt het.

Defensieve strategie

De Brusselse galerie Meessen De Clercq bleef wel trouw aan Art Brussels. ‘Onze stand is groter dan de plek die Independent ons aanbood’, zegt Jan De Clercq. Desondanks betreurt de galerist de keuzeverplichting door Art Brussels. ‘De kunstwereld is collaboratiever dan veel andere sectoren. Het is spijtig dat Art Brussels Independent niet als een collega maar als een concurrent ziet. Ergens kan ik het wel begrijpen. Brussel mag misschien boomen als kunststad, het blijft een relatief kleine stad voor twee gelijktijdig lopende kunstbeurzen. Ik betwijfel of er op termijn plaats voor beide is.’

Voor Independent was de exclusiviteitseis een verrassing, aldus directeur Liv Vaisberg. ‘In New York heeft Armory nooit exclusieven gesteld. Art Brussels snijdt met zijn defensieve strategie vooral in het vel van de galeristen.’

We liggen niet wakker van Independent. Weet u dat ik zelfs niet uit het hoofd weet hoeveel van onze galeristen naar Independent zijn overgelopen?
Anne Vierstraete
Directrice Art Brussels

‘Defensief? Onzin! We houden gewoon van duidelijkheid’, verdedigt Art Brussels-directrice Anne Vierstraete zich. ‘Een stad als Brussel heeft genoeg potentieel om twee beurzen te vullen. Waarom moeten galeries dan op beide staan? Onze keuzeverplichting versterkt trouwens de diversiteit voor het publiek.’ Schrik van de uitdager heeft Vierstraete niet, houdt ze vol. ‘We liggen niet wakker van Independent. Weet u dat ik zelfs niet uit het hoofd weet hoeveel van onze galeristen naar Independent zijn overgelopen?’’

Ze ontkent ook dat de verhuizing van de Heizel naar Tour & Taxis een tegenzet is. Art Brussels nam de beslissing kort nadat Independent zijn komst naar Brussel had aangekondigd. ‘Dat dossier lag al vier jaar op tafel. Independent heeft onze verhuizing zeker niet versneld. Andere argumenten speelden een grotere rol, zoals de nabijheid van het centrum van Brussel en de kleinere locatie. Het kleinere Tour & Taxis dwingt ons om scherper te kiezen. We zijn er ook iets vrijer om de beurs anders aan te kleden. We zijn er helemaal klaar voor. De expo met werk uit de persoonlijke kunstverzameling van Jan Hoet wordt onze kers op de taart.’

Terreurinvloed

Verwachten de beurzen en de galeristen een grote invloed van de terreuraanslagen op de bezoekersstromen? Geen van de galeristen annuleerde zijn aanwezigheid op Art Brussels of Independent, wat goed is voor de organisatoren. Bij de galeriehouders heerst meer twijfel. Vooral de klanten uit hun Amerikaanse netwerk aarzelen om naar Brussel te vliegen. ‘Begrijpelijk’, zegt Erik Mulier. ‘Maar het zou een lelijke streep door onze rekening zijn. We kozen net voor Independent voor zijn scherpe internationale profiel.’

‘Sommige verzamelaars zeggen ons dat het niet de periode is om naar Brussel te komen’, zegt de directrice van Art Brussels. ‘Anderen laten net weten dat ze met nog meer enthousiasme komen om de beurs te steunen. We hebben veel overnachtingen in onze partnerhotels, voor de rest kunnen we alleen maar duimen. Met 24.000 bezoekers zou ik erg tevreden zijn. Dat is een kwart minder dan vorig jaar, maar we zijn ook een kwart kleiner geworden.’

Art Brussels loopt van vrijdag 22 april tot zondag 24 april in Tour & Taxis in Brussel.

Independent loopt van donderdag 21 april tot zaterdag 23 april in het Vanderborghtgebouw in Brussel.

www.independenthq.com

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content