Dansen als ritueel tegen treuren

©Illias Teirlinck

Choreograaf Michiel Vandevelde herdenkt zijn moeder in een voorstelling over hoe we onze doden al dansend kunnen vereren. ‘We zijn het afscheid nemen verleerd.’

De nieuwe voorstelling van Michiel Vandevelde (31) verkent de randen van misschien wel de intiemste uitdaging van deze tijd: onze omgang met de dood. Anders dan in zijn vorige stuk 'The Goldberg Variations' van Bach staat de choreograaf en danser, die afstudeerde aan de dansschool van Anne Teresa De Keersmaeker, nu niet op de scène. ‘Ik wilde minutieus werken, en dat kon alleen als ik vóór mijn dansers ging zitten. (glimlacht) Technisch ben ik ook niet zo goed als hen.’

Wie is Michiel Vandevelde?

Michiel Vandevelde (31) is choreograaf, danser en curator. Hij studeerde af aan P.A.R.T.S., de dansschool van Anne Teresa De Keersmaeker. Hij begon zijn danscarrière bij fABULEUS in Leuven. Naast maker is hij ook curator en programmator. In september ging hij aan de slag als programmator podiumkunsten en performing arts bij deSingel in Antwerpen.

De zeven jonge performers in ‘Dances of Death’ voeren vijf kwartier lang een bezeten cirkeldans uit op barokmuziek, Griekse volksmuziek, live gezongen liedjes van een klassiek geschoolde zangeres en hun eigen tribale gezangen. De bezwerende zang en muziek scheppen een unheimische sfeer. Gradueel veranderen de synchrone bewegingen van de dansers van formeel naar uitbundig. In het begin liggen ze nog met hun buik op de scène of zitten ze gehurkt op de grond, bijna gegeneerd om gezien te worden. Tegen de finale is het speelvlak herschapen in een industrieel niemandsland waarin de intussen gemaskerde performers onstuimig spinnen en tollen alsof hun leven ervan afhangt.

Een troost voor wie dit hypnotiserende stuk liever in een theaterzaal ziet: ronddraaiende camera’s en onverwachte luchtshots maken dat je thuis in de zetel weinig mist van de podiumactie zoals je ze in normale omstandigheden als zaaltoeschouwer zou meemaken.

Danses macabres

Wie goed oplet, ziet de dansers een tijdreis ondernemen langs associaties met dodendansen doorheen de geschiedenis. Dodendansen of danses macabres ontstonden aan het einde van de middeleeuwen. Ze anticipeerden op het moment dat we in een mensenleven afscheid van iemand moeten nemen.

Voor de jonge choreograaf was de dood een ver-van-mijn-bedshow tot hij twee jaar geleden zijn moeder verloor aan kanker. Hij erfde drie 16-millimeterfilmpjes waarin ze als 17-jarige danst. Vandevelde: ‘Obscure filmpjes, door de slechte kwaliteit, waarin ze als een geest door het beeld dwaalt. Mijn moeder was een getalenteerde danseres. Ze volgde les aan de dansschool in Kortrijk, maar haar ouders vonden dat ze beter een ‘serieuze’ job zocht. Leefde ze in mijn tijd, dan had ze zeker een professionele dansopleiding mogen volgen.’

Er is een door de economie gedicteerd ritme, zeker in dit deel van de wereld, dat ons voortstuwt en maakt dat we niet genoeg tijd kunnen nemen voor fundamentele levenservaringen.
Michiel Vandevelde
Choreograaf

Door de filmpjes groeide zijn belangstelling voor onze omgang met de dood, en hoe dans en beweging daarin een rol kunnen spelen. Hij leerde de bewegingen van zijn moeder aan zijn dansers en bouwde er een choreografie rond, geïnspireerd op studiemateriaal uit de cultuurgeschiedenis: van eeuwenoude tableaus van dodendansen tot danseressen die in de vorige eeuwen rond het thema werkten, zoals Isadora Duncan of Martha Graham.

De dood is door de pandemie alomtegenwoordig. ‘We maken nu een schokeffect mee, maar in de toekomst zullen we nog meer met de dood worden geconfronteerd', zegt Vandevelde. 'Door de klimaatverandering zullen nieuwe ziektes opduiken. Kanker is als ongrijpbare ziekte misschien zelfs een groter probleem dan corona. We hebben nu een vaccin, terwijl we op veel kankers nog altijd geen antwoord hebben gevonden.’

©Illias Teirlinck

Daartegenover staat de vaststelling van de choreograaf dat we te weinig tijd nemen om stil te staan bij de dood. ‘We zijn het afscheid nemen verleerd. Religieuze rituelen rond de dood verdwijnen. Er is ook een door de economie gedicteerd ritme, zeker in dit deel van de wereld, dat ons voortstuwt en maakt dat we niet genoeg tijd kunnen nemen voor fundamentele levenservaringen. Het interessante aan de huidige periode is dat dat stuwende ritme, voor een deel van de bevolking, in de eerste lockdown wegviel en ons confronteerde met de tijd zelf. Ik hoop dat deze voorstelling een alternatieve oefening in afscheid nemen is voor de toeschouwer.’

Ik vrees het ergste voor de komende twee, drie jaar. We gaan in de podiumkunsten ontzettend veel mensen verliezen die omwille van economische redenen een andere richting inslaan en niet terugkeren.

Tot nader order moet de dansliefhebber het stellen met een hedendaagse dodendans op zijn televisiescherm. ‘Het is met pijn in het hart. Ik had veel liever gewacht, maar waarop? Op het einde van de pandemie? Dit lijkt momenteel de enige manier om mijn voorstelling te delen met een publiek. Van de lange speellijst van het begin blijven twee data over. Volgend seizoen wordt het bijzonder lastig een plaats op de kalender te vinden. De theaters zullen overstromen van de stukken die worden ingehaald. In 2023 is ‘Dances of Death’ al een oude voorstelling, hé. Ik vrees het ergste voor de komende twee, drie jaar in de podiumkunsten. We gaan ontzettend veel mensen verliezen die om economische redenen een andere richting inslaan en niet terugkeren.’

De theaters dan maar weer opendoen? ‘We hebben tien weken aan deze voorstelling gerepeteerd. In de laatste rechte lijn zaten we in volle tweede lockdown. Niemand is besmet geraakt, de protocollen zijn heel veilig. Theaters openzetten gaat niet bijdragen aan stijgende cijfers. Je doet er de bevolking in de eerste plaats een groot cadeau mee.’

Zaterdag 20 februari om 21 uur op Podium 19.

Live in het Kaaitheater in Brussel (juni) en op het festival Dansand in Oostende (juli)

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud