De Balans | Stefan Hertmans

©Wouter Van Vooren

Schrijver, dichter en essayist Stefan Hertmans, bekend van onder meer ‘Oorlog en terpentijn’, is deze week zeventig geworden. Hier maakt hij zijn persoonlijke balans op.

Wat zijn uw belangrijkste activa?

‘Dan denk ik aan het boek ‘Vita Activa’ van Hannah Arendt. In de moderne tijd associëren we het actieve leven met werken. Maar eigenlijk moeten we terug naar de Griekse betekenis ervan: wat is je handelen, waar sta je voor? Ik denk dat een mens, en zeker een schrijver, daarop moet letten. Ik zeg het met grote voorzichtigheid, maar ik probeer authenticiteit en integriteit na te streven. En als ik daar iets van heb bereikt, zit daar de grote waarde. Voorts had ik het geluk het huis dat het onderwerp is van mijn jongste roman ‘De opgang’ voor weinig geld te kunnen kopen. De verkoop van dat huis, decennia later, heeft het me mogelijk gemaakt in de buurt van Brussel een energiezuinig huis te laten bouwen. Dat biedt me de droom van het goede leven: stilte, rust en veel licht. Ik heb ook een huisje in de Provence, waar ik een tweede leven kan leiden, met nog meer weldadigheid en licht. Maar mijn grootste materiële bezit is mijn bibliotheek. Als ik die duizenden boeken in kosten zou brengen, kom ik aan een enorm bedrag. Voor de aankoop van boeken heb ik nooit op mijn geld gelet.’

Wie heeft in u geïnvesteerd?

Vooral als je denkt dat je moreel juist zit, moet je uitkijken dat je niet over de rooie gaat.

‘Mijn grootvader uit ‘Oorlog en terpentijn’ was een naïeve kunstschilder die de groten als Titiaan en Rembrandt kopieerde. Dat heeft me zeker gevormd. Moeder speelde piano, vader las veel. Het was een vruchtbare bodem: heel gewone mensen die leefden van een hang naar schoonheid en evenwicht. We mochten ook studeren. Ze spaarden ervoor, van één normale wedde, en legden geen kapitaal aan. Dat is bijna een heroïsche daad. Ook al doen ouders zoiets grotendeels onbewust: ze zijn wie ze zijn. Op het college van Sint-Amandsberg had ik een leraar die op Bloomsday ontzettend spannend vertelde uit ‘Ulysses’ van James Joyce en op zijn gitaar bijbehorende Ierse liedjes speelde. Hij wees me de weg naar de literatuur. En als jonge leraar had ik een collega naar wie alle leerlingen met open mond luisterden. Een virtuoze spreker, en een betoverend man. Dát wilde ik ook kunnen: lesgeven zonder papieren, omdat je zo belezen bent dat je alles gewoon kan vertellen. Ik denk dat hij het niet fijn zou vinden als ik zijn naam onthul. Maar als hij nog leeft, zal hij weten dat ik het over hem heb. Later investeerde Etienne Van Hyfte zijn persoonlijk kapitaal in de uitgave van mijn eerste boek ‘Ruimte’.’

Waarin hebt u zelf geïnvesteerd?

‘Ik heb veertig jaar gepassioneerd lesgegeven. Eerst in het middelbaar, vanaf 1990 aan de academie en de hogeschool, en ten slotte aan de universiteit. Als ik dat niet had gedaan, had ik meer kunnen schrijven, maar misschien niet zo goed. Het onderwijs heeft me geleerd dat je enkel krijgt als je geeft zonder te tellen. Met het oog op mijn lessen heb ik ontzettend veel gelezen en gestudeerd. Een grote investering, die ik in de eerste plaats deed omdat het zo fijn is de aandacht van jonge mensen te pakken en hen enthousiast te maken. Maar finaal kreeg ik er toch veel van terug, omdat uit mijn colleges vaak essays ontstonden. Je investeert natuurlijk ook in je naasten. Maar mag je dat investeren noemen, alsof je recht hebt op een return? Ik heb ook geïnvesteerd in relaties die er niet meer zijn. Daar kijk ik niet met spijt op terug: toen was dat zinvol.’

Gaat u soms in het rood?

‘Ik verlies zelden mijn zelfbeheersing. In het onderwijs heb ik nooit straf gegeven. Als ik kwaad was, begon ik heel stil te praten. Dat hielp beter dan schreeuwen. Er zijn wel heftige gesprekken met vrienden of mijn partner. Vaak weet je pas achteraf dat je elkaar hebt gekwetst. Vooral als je denkt dat je moreel juist zit, moet je uitkijken dat je niet over de rooie gaat. Daarom kijk ik niet naar parlementaire debatten: ik heb een hekel aan het onbehouwen taalgebruik, dat vaak gericht is op retorische hoogstandjes zonder enige waardigheid.’

Staat er winst op uw persoonlijke balans?

‘Ontzettend veel. Ik heb twee mooie, gezonde kinderen, en zowel de literatuur als het onderwijs heeft me een veelvoud opgeleverd van wat ik verwachtte. Ik heb nooit geschreven om succes te hebben. Wel om mezelf te vinden, en om een leven in schoonheid en rust te kunnen creëren. Dat is gelukt.’

Om de zeventigste verjaardag van Stefan Hertmans te vieren verschijnt bij De Bezige Bij de nieuwe dichtbundel ‘Wij waar geen eind aan komt’. Poëziecentrum presenteert het Hertmans Handboek en zendt een podcast uit met de auteur.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud