De kunst van het dossierschrijven

©rv

Door met de zeis door de projectsubsidies te gaan heeft Vlaams minister van Cultuur Jan Jambon zich de woede van de cultuursector op de hals gehaald. Maar hoe vraag je als kunstenaar of cultuurhuis subsidies aan? En wie beoordeelt al die dossiers? Het traject is lang en kronkelig.

Deze week protesteerde de Vlaamse cultuursector luid tegen de sanering van 60 procent in de projectsubsidies, voor korte doorgaans eenmalige projecten. Maar in juni 2021 wordt het zeker zo spannend. Dan legt minister van Cultuur Jan Jambon (N-VA) de structurele subsidies voor de cultuurorganisaties voor de periode 2022-2026 vast. Zijn voorganger Sven Gatz (Open VLD) verdeelde in 2016 zo’n 137 miljoen euro. Hoe groot het bedrag over twee jaar zal zijn, is afwachten. Maar de vermindering van de projectsubsidies doet niet het beste verhopen.

Om subsidies in de wacht te slepen moeten kunstenaars en cultuurhuizen een lange weg afleggen. Ze moeten een artistiek en zakelijk dossier opstellen dat aan heel wat decretale regels moet voldoen. Dat dossier wordt dan beoordeeld door een adviescommissie, samengesteld uit deskundigen uit het vakdomein. Maar uiteindelijk beslist de minister.

Het belang van het indienen van een goed dossier kan niet worden overschat. ‘Er bestaat iets zoals de kunst van een goed dossier te schrijven’, zegt ervaringsdeskundige Guy Coolen. Hij is de directeur van Muziektheater Transparant, goed voor 1,1 miljoen euro jaarlijkse subsidie en 2,2 à 2,5 miljoen euro omzet. Hij zetelde ook als wisselende beoordelaar in de adviescommissie transdisciplinaire kunst voor de vermaledijde projectsubsidies.

In cijfers

De subsidieregeling in de  kunsten valt uiteen in drie  grote entiteiten.

1. De zeven grote culturele instel lingen - Opera/Ballet Vlaanderen, deSingel, de AB, de Vooruit, Brussels Philharmonic, Concertgebouw Brugge, Antwerp Symphony Orchestra - moeten hun bestaansredenen niet elke vijf jaar bewijzen, maar worden uiteraard wel beoordeeld op hun prestaties. Ze krijgen samen jaarlijks 53,98 miljoen euro aan subsidies.Voor 2020 gaat er 3 procent van af.

2. 207 culturele organisaties krijgen voor de periode 2017-2021 samen 84,76 miljoen euro aan subsidies.Het gaat onder meer om het dansgezelschap Rosas, de stadstheaters NTGent, KVS, Toneelhuis en het orkest B’rock. Die instellingen moeten voor volgend jaar 6 procent inleveren op hun dotatie.

3. Korte, vaak eenmalige cultuurprojecten krijgen van het depar-tement Cultuur ook subsidies. In 2019 werd 7,34 miljoen euro aan projectsubsidies betaald, in twee rondes. In 2018 was dat nog 9,6 miljoen euro. Voor volgend jaar was 8,47 miljoen gebudgetteerd. Maar Vlaams minister van Cultuur Jan Jambon (N-VA) verlaagt dat naar 3,39 miljoen, tenzij de cultuursector een alternatief voorstel uitwerkt.

‘In december 2020 moet het dossier van Muziektheater Transparant klaar zijn. We voeren daar nu al gesprekken over, zowel intern als extern. De artiest staat daarin centraal. Met wie willen we werken? Wat zijn de ambities van de artiest? Als we dat weten, zitten we samen met de productiemensen en de zakelijke leiding om een begroting op te stellen. We praten ook met onze partners. In Vlaanderen zijn dat bijvoorbeeld deSingel, Concertgebouw Brugge en OperaBallet Vlaanderen. Wat willen zij? Hoe kunnen we samenwerken?’

‘Ook van groot belang zijn internationale partnerships. Je hoort nu wat kritiek op minister Jambon omdat excelleren in het buitenland een maatstaf wordt. Maar dat is niet nieuw. Artiesten hebben overigens meestal buitenlandse ambities. Het komt ook het dossier ten goede. Ik geef een voorbeeld. We hebben de opera ‘Private View’ uit 2015 van Annelies Van Parys met zes buitenlandse partners gemaakt. Dat is financieel interessant omdat de kosten worden gedeeld. Artistiek is het interessant omdat de bekendheid van Annelies fors toenam. Onder meer door die opera krijgt ze nu veel buitenlandse opdrachten.’

Muziektheater Transparant is een middelgrote cultuurorganisatie die de knowhow heeft om op een adequate manier een subsidiedossier te schrijven en in te dienen. Jonge kunstenaars moeten voor projectsubsidie ook zo’n dossier indienen. ‘Dat is moeilijk. Gelukkig zijn er veel organisaties die jonge kunstenaars helpen. Wij doen dat onder meer voor de jonge operaregisseur Tom Goossens. Het Vlaamse culturele systeem is een drietrapsraket waarbij de delen elkaar goed aanvullen. Dat maakt het bijzonder. Wij profiteren van de contacten en de kennis van de grote culturele instellingen zoals De Munt, Opera Vlaanderen of deSingel. Op onze beurt helpen wij de jonge en beginnende artiesten. Door de korting op de projectsubsidies verminderen de kansen voor de doorstroming van jonge talenten. Daardoor dreigt een schakel in ons culturele ecosysteem weg te vallen. Dat is nefast voor het hele systeem. Het kan dan zomaar dat de uitstraling van Vlaanderen in het buitenland afneemt. Terwijl die net zou moeten toenemen. Ik kan jonge mensen enkel maar aanmoedigen contact te zoeken met structurele organisaties. En ik hoop dat mijn collega’s hun knowhow willen delen.’

Charmeren en overtuigen

Subsidiedossiers worden beoordeeld door adviescommissies. Je hebt een commissie muziek, een commissie beeldende kunsten, een commissie theater, enzovoort. Daarin zitten twee soorten beoordelaars: vaste en wisselende. De samenstelling moet aan een rist voorwaarden voldoen: een evenwichtig aantal vrouwen en mannen, etnisch-culturele diversiteit, een mix van leden met ervaring in commissiewerk en nieuwe leden, voldoende deskundigheid over de verschillende functies, disciplines en subdisciplines.

In principe kan iedereen zich kandidaat stellen om te zetelen. Vorig jaar lanceerde het departement Cultuur een open oproep voor kandidaten. 339 gingen op de uitnodiging in. Na screening werden 277 kandidaten weerhouden. De looptijd van het mandaat bedraagt maximaal vijf jaar. Je krijgt als beoordelaar een dagvergoeding van 120 euro - en een reisvergoeding. Het aantal keren dat per jaar wordt vergaderd, hangt af van het aantal ingediende projecten. In 2021, wanneer de dossiers voor structurele subsidies beoordeeld moeten worden, gaan de commissies in overdrive.

Coolen zetelde voor de projectsubsidie in de adviescommissie transdisciplinaire kunst. ‘Dat was heel verhelderend, omdat ik als beoordelaar aan de andere kant zat.’ Een adviescommissie geeft artistiek en zakelijk advies. Voor dat zakelijke advies wordt ze bijgestaan door ambtenaren van het departement.

‘Er wordt veel over de adviescommissies verteld. Maar mijn ervaring is dat de beoordelaars echt neutraal en toegewijd elk dossier beoordelen’, zegt Coolen. ‘We moeten eerlijk zijn, sommige dossiers - een kleine minderheid - zijn niet goed ingediend. Ik heb er gelezen waarvan ik oprecht dacht: ‘Waar gaat dat in godsnaam over?’ Natuurlijk vallen die mensen dan uit de boot. Zeker nu het aantal ingediende dossiers almaar toeneemt.’

‘Een dossier staat of valt met een artistiek en inhoudelijk sterk verhaal dat liefst ook nog maatschappelijk interessant is. Maar je moet als kunstenaar je dossier schrijven voor mensen die niets van je project kennen. Je moet hen charmeren en overtuigen. Dat blijkt moeilijk. Vaak zijn dossiers niet helder genoeg. Je moet artistiek duidelijk zijn en je zaak goed beargumenteren. Als je zes maanden repetitietijd vraagt, moet je dat kunnen verantwoorden. Waarom gaat het niet met vier?’

‘Ook budgettair moet alles kloppen. Het zakelijk advies is streng. Als je een stomme optelfout maakt, wat helaas gebeurt, krijg je geen beoordeling ‘zeer goed’. Ook niet echt goed is: artistiek zeggen dat je zeven weken wil repeteren en er maar zes budgetteren. Dan gaat de administratie moeilijk doen. Ik begrijp dat ook. Er kruipt langs de kant van de beoordelaars veel werk in het lezen van al die dossiers. Doe dan als artiest of instelling de moeite om juist te schrijven.’

Geen cadeau

Hoe zit het met beïnvloeding? Worden beoordelaars benaderd door lobbyisten? ‘Ik in elk geval niet. Maar mensen die als vaste beoordelaar zetelen misschien wel. Het blijft hoe dan ook een beetje een loterij. In onze commissie kregen we een dossier dat in een andere negatief was beoordeeld. Wij vonden het wel goed. Je moet zoveel over- en afwegingen maken in functie van het beschikbare budget. Een project van 100.000 euro staat gelijk aan tien projecten van 10.000 euro. Wat kies je dan? Als ik eerlijk ben, het is geen cadeau om in zo’n commissie te zitten.’

Het advies van de commissies is niet bindend. Ze stellen een rangschikking op. Wie zakelijk en artistiek twee keer ‘zeer goed’ scoort, staat bovenaan. Er wordt ook een voorstel tot subsidiebedrag gedaan, dat niet noodzakelijk het bedrag is waar de aanvrager had op gerekend.

De vermindering van de projectsubsidies heeft geen gevolgen voor het departement Cultuur, Jeugd en Media. Het is niet zo dat ambtenaren nu met hun vingers moeten draaen. ‘De subsidieregeling is complexe materie. Op ons departement behandelen we 130 soorten subsidies. Subsidielijnen noemen we dat. Projectsubsidie is daar een van’, zegt Luc Delrue, de secretaris-generaal van het departement. ‘We hebben in 2019 1.300 aanvragen voor projectsubsidie behandeld. Reken op drie maanden voor de behandeling van een dossier, om uiteindelijk 15 procent aanvragen te honoreren. Dat is weinig. Eigenlijk werken we 85 procent voor niets. Ik denk dat we moeten nadenken hoe we de instroom beter kunnen organiseren. Het Vlaams Audiovisueel Fonds doet dat al. Het hanteert een set van criteria waaraan nieuwe films moeten voldoen als ze beoordeeld willen worden.’

De adviescommissies wikken de dossiers, maar de minister en zijn kabinet beslissen. ‘Daar begint veel frustratie, als de adviezen niet worden gevolgd. Dat is politiek, hè. Je weet niet wat allemaal speelt.’ Het gebeurt weleens dat wie geen structurele subsidie krijgt via de projectsubsidies al dan niet tijdelijk wordt opgevangen.

De toegekende jaarlijkse structurele subsidie is geen monolithisch gegeven. ‘Elk jaar moeten we een gedetailleerd beleidsplan indienen. En voor volgend jaar verliezen we dus 6 procent. Dat betekent voor ons een mindering van 66.000 euro. We moeten nog beslissen hoe we die implementeren. We hebben alvast een groter project voor twee jaar uitgesteld. Veel privéfirma’s zullen de dupe zijn van de besparingen. Dat wordt nogal eens vergeten. Freelancers, cateringbedrijven, verhuurders van technisch materiaal, technici zelf. Zij worden de eerste slachtoffers. Wij blijven voorstellingen maken. Maar misschien met een gehuurde beamer minder.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect