interview

‘Ik hoop dat deze crisis lang genoeg duurt'

Bozar-directeur Paul Dujardin: ‘We hebben een relanceplan voor onze podiumevents. We willen Belgische artiesten uitnodigen die door de coronamaateregelen nergens anders veilig kunnen optreden.’ ©katrijn van giel

Wat met cultuur na corona? Bozar-directeur Paul Dujardin over hoe deze crisis, hoe ontwrichtend ook, tot een fundamentele bezinning kan aanzetten. Maar hij waarschuwt ook: ‘Als de overheid niet ingrijpt, verliezen we een hele generatie kunstenaars.’

‘We hebben geen hospitaal van onze zalen gemaakt en de autonomie van de kunstenaars is gegarandeerd.’ Een dag na de heropening van Bozar telt directeur Paul Dujardin (57) zijn zegeningen. De vier tentoonstellingen lokten afgelopen dinsdag zo’n 200 bezoekers na de negen weken durende lockdown. In normale tijden is dat een catastrofe, nu niet. 

Premier Sophie Wilmès (MR) kwam ook langs en zag boven haar mondkapje dat het grootste cultuurhuis van het land goed voorbereid was op zijn heropening. Over een museum bezoeken met een mondmasker denkt Dujardin het zijne. ‘Ik vind het ook niet fijn, maar we moeten het voorbeeld geven en de mensen opnieuw het vertrouwen geven om uit hun kot te komen.’

Zijn team heeft de coronarekening gemaakt. De teller staat op 2,2 miljoen euro aan gederfde inkomsten op een budget van zowat 32 miljoen. Het resultaat van ticketinkomsten die in rook opgingen, investeringen van een half miljoen in veiligheidsmaatregelen voor de heropening, en de loonkosten van 250.000 euro per week die doorliepen. Dujardin duwde zijn personeel niet in tijdelijke werkloosheid. ‘Hadden we dat wel gedaan, dan was het verlies kleiner geweest. Maar dan zouden we ons netwerk van 750 culturele en institutionele partners en socioculturele verenigingen in de steek laten en ik wilde niet dat mijn mensen het contact met de basis zouden verliezen.’

De financiële schade kan verder oplopen bij een tweede golf in het najaar. Zijn daar al calculaties van gemaakt?

Paul Dujardin: ‘Nee. Om de simpele reden dat niemand weet waar het virus tegen dan zal zijn. Voor hetzelfde geld mogen we niets doen in het najaar. We wachten met de lancering van het hele muziekseizoen tot midden augustus. Het heeft geen zin tickets te verkopen als we events uiteindelijk moeten verplaatsen of annuleren, en klanten terugbetalen.’

‘Maar Bozar blijft optimistisch: we hebben een relanceplan klaar waarmee onze grote Henry Le Boeuf-zaal weer kan openen voor een klein tot middelgroot publiek. We kunnen de capaciteit terugbrengen van 2.200 toeschouwers naar 1.000 of minder. Ons gebouw heeft zes ingangen waarlangs het publiek veilig binnen kan. Het is de bedoeling Belgische podiumartiesten uit te nodigen die door de coronamaatregelen nergens anders veilig kunnen optreden. Grote instellingen moeten hun verantwoordelijkheid nemen en zuurstof geven aan kleinere spelers.’
‘Uiteraard zal veel meer nodig zijn om het bloeden te stelpen. De culturele sector werd ongemeen hard getroffen en overheidssteun zal noodzakelijk zijn om het landschap divers te houden.’

Naar wie moet dat overheidsgeld gaan: organisaties of de kunstenaars?

Dujardin: ‘De meeste instellingen komen er nog redelijk vanaf door de tijdelijke werkloosheid. De grote drama’s spelen zich in artiestenmiddens af: kunstenaars die zonder inkomen zijn gevallen en als fietskoerier aan de slag moeten. Ik weet van een violist van een topensemble die vandaag rekken vult in de Aldi. Ik ben van 1963, de generatie voor mij - De Keersmaeker, Fabre - overleefde de economische crisis van de jaren 70 dankzij een rugzakje van de Vlaamse overheid. Stel je voor dat zij in het Verenigd Koninkrijk van Thatcher hadden gewoond.’

‘Tot vandaag konden verschillende generaties profiteren van dat overheidsbeleid. Deze crisis is een stuk erger. Als de overheid niet ingrijpt, verliezen we een nieuwe generatie. Dat moeten we echt vermijden. Het is al een goede zaak dat de Kamer zich gaat buigen over het kunstenaarsstatuut. Ik ben ook erg geïnteresseerd in de criteria voor de verdeling van de 200 miljoen uit het fonds van cultuurminister Jan Jambon.’

De Franstalige omroep RTBF investeert 13 miljoen euro in de heropstart van de cultuursector. Doet de VRT voldoende?

Dujardin: ‘De RTBF gaat een stuk verder dan de VRT. Ze geeft schrijfopdrachten aan auteurs. Ze zendt captaties van theatervoorstellingen uit en betaalt daar ook voor. Ze organiseert showcases in kleine zalen en zendt die uit. En ze lanceert open calls voor kortfilms en filmpjes die de heropening van de musea aankondigen.’

Leefden we in de cultuur soms niet te veel in een ivoren toren? Wilden we niet te veel doen met Bozar? Misschien wel.
Paul Dujardin
Directeur Bozar

‘In het overleg dat de cultuursector met de VRT had, is gebleken dat de sector op zijn honger blijft zitten. De vergelijking met sport moet worden gemaakt, vind ik. De VRT betaalt veel geld om sport te mogen uitzenden. Telenet vraagt nu 100 miljoen euro terug omdat de voetbalmatchen niet kunnen doorgaan, hoewel het elk jaar honderden miljoenen winst maakt. Tegelijk moet de cultuursector bedelen voor aandacht, laat staan dat de sector wordt geholpen als de nood het hoogst is. In tijden van grote crisis verwachten we meer solidariteit en investeringen in internationale cultuur en kwaliteit uit Vlaanderen.’

Is het allemaal niet wat mager? Nederland en Italië schakelden deze week en laten de concert- en theaterzalen weer beperkt openen. De Duitse bondskanselier Angela Merkel lanceerde dan weer een pakket aan steunmaatregelen van 50 miljard euro voor de culturele sector.

Dujardin: ‘Het is me te bon ton om negatief te doen over de Belgische politiek. Natuurlijk is Merkel een voorbeeld! Maar je economie moet zoiets ook mogelijk maken. Duitsland heeft de grootste reserve van de Europese Unie. Ik ben blij dat een land met zo’n sterke economische positie én visie op de rol van cultuur de komende maanden het voorzitterschap van de EU zal bekleden.’

‘Europa zal uit zijn pijp mogen komen. Een aantal Commissieleden deed de voorbije weken hoopgevende verklaringen over het belang van cultuur, en er komt een relanceplan. Het is van vitaal belang voor de cultuur en het toerisme in Europa, maar ook voor de geloofwaardigheid van de EU, dat de mooie beloftes en krachtige verklaringen ook uitkomen. Anders zouden onze mooie zalen nog lang leeg kunnen blijven.’

Wat vindt u van het voorstel van de schrijver en essayist Geert Buelens voor een culturele New Deal? Hij wil dat de overheid werkloze kunstenaars in dienst neemt en inzet in scholen, bibliotheken en musea, zoals tijdens de Grote Depressie onder Franklin Roosevelt?

Dujardin: ‘Als eerste stap om mensen weer in het systeem te krijgen, was de New Deal geniaal. Maar je moet opletten met vergelijkingen met het verleden. In die tijd was de sociale zekerheid bijna onbestaande en was er geen andere keuze. Nu hebben we die wel. (denkt na) Alhoewel. Voor mij heeft corona twee fundamentele zaken blootgelegd. Ten eerste het belang van een performant zorgsysteem. Deze gezondheidscrisis heeft onze zorgsector zwaar onder druk gezet. En dat maakt veel mensen bang om hun opgebouwde welvaart te verliezen.’

Bozar-directeur Paul Dujardin: ‘We hebben een relanceplan voor onze podiumevents. We willen Belgische artiesten uitnodigen die door de coronamaateregelen nergens anders veilig kunnen optreden.’ ©katrijn van giel

‘Ten tweede - en dat is au fond een tegenstelling - heeft corona velen van ons doen inzien dat traagheid oké is. We moesten met z’n allen rustiger gaan leven. Normaal reis ik veel voor Bozar om mensen van collega-instellingen en kunstenaars te ontmoeten. Ik ben noodgedwongen uit die ratrace gestapt. Ben ik er ongelukkiger van geworden? Nee, integendeel. Ik heb kunnen nadenken over een aantal zaken waar ik misschien te weinig bij stilstond. Leefden we in de cultuur soms niet te veel in een ivoren toren? Wilden we niet te veel doen met Bozar?’

En?

Dujardin: ‘Misschien wel. (denkt na) Ik hoop dat deze crisis lang genoeg duurt. Ik bedoel dat niet cynisch en ik ben van nature geen pessimist. Maar het zou ons een mooie kans bieden om fundamenteel te bezinnen en onze maatschappij echt te resetten. Hebben we die ratrace wel nodig? De psychologische kostprijs van de globalisering was vóór corona al hoog. De bekende psychiater Dirk De Wachter zei daar onlangs iets interessants over: ‘Na de piek van het coronavirus komt de piek van de psychologische problemen.’ Het welzijn van de mensen wordt fundamenteel de komende maanden, misschien zelfs jaren.’

‘Cultuur kan daarin een belangrijke rol spelen en een perspectief bieden, omdat het mensen samenbrengt. Daarom mag de cultuurrelance niet te lang op zich laten wachten. Het voorjaar was een catastrofe, in de zomer volgt mogelijk een voorzichtige herneming, en in het najaar moeten we er opnieuw staan. Anders kunnen we weleens voor erg moeilijke jaren vertrokken zijn.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud