Kamal Kharmach: ‘We zijn dit jaar gedegradeerd van vrije mensen naar onderdanige burgers’

©SISKA VANDECASTEELE

Hij leek voorbestemd om een statistiek te blijven: geboren in ‘Borgerokko’, opgegroeid in armoede. Vandaag adviseert komiek Kamal Kharmach op tv ondernemers hoe ze hun bedrijf uit het slop kunnen halen. Ontbijt met De Tijd.

We schuiven aan tafel bij iemand die lang in zijn nog jonge leven de eerste maaltijd van de dag oversloeg. Sinds hij in januari vader werd, probeert Kamal Kharmach (28) al wat vaker een ontbijt naar binnen te werken. ‘Mijn vrouw heeft dat graag, dus proberen we het in te bouwen’, zegt de komiek en televisiemaker als hij zich met zijn zware lijf neerzet op het terras van een bistro op Antwerpen-Zuid.

Ontbijt met De Tijd

Met stand-upcomedian en ondernemer Kamal Kharmach praten we over onbetaalde schoolfacturen, het falen van links in het integratiebeleid en zijn televisieprogramma ‘Andermans zaken’.

Toch zal zijn broodje zalm met guacamole de hele tijd onaangeroerd blijven liggen. Ook de chocoladekoek gaat er met moeite in. ‘Dit is de beste vermageringskuur ooit: eten terwijl iemand honderd vragen op me afvuurt’, lacht de spraakwaterval uit Borgerhout, een schimpscheut naar de levenslange strijd die hij voert om zijn gewicht onder controle te krijgen.

De Antwerpenaar met Marokkaanse roots houdt veel ballen tegelijk in de lucht. Het bekendst is hij als stand-upcomedian. Vorig jaar volgde hij Michael Van Peel op als eindejaarsconferencier van de VRT. Hij is al volop aan het try-outen voor zijn tweede show, waarin hij de humor zal moeten inzien van dit bizarre, intrieste jaar. ‘Het wordt geen coronaconference’, belooft de komiek.

Links heeft in de jaren ‘90 de historische fout gemaakt om, als reactie op het Vlaams Belang, een laks migratiebeleid te voeren. Daar ben ik een slachtoffer van.

Naast humor is ook economie een passie. Kharmach studeerde sociale economie en doceert bedrijfskunde en economische vorming aan de Karel de Grote Hogeschool. Sinds deze week komt daar de rol van tv-bedrijvendokter bij. In de realityserie ‘Andermans zaken’ helpt hij bedrijven die tegen problemen aanlopen die ze zelf het hoofd niet kunnen bieden. Wie keek naar de eerste aflevering met het bakkerskoppel uit Varsenare, zag geen uitlachtelevisie. ‘Ondernemen komt op de eerste plaats, televisie op de tweede. Ik wil oprecht dat het goed afloopt met die mensen en hun zaak.’

Hij speelde al langer met het idee voor een programma over ondernemen, maar daarvoor moest hij zelf ervaring opdoen, vond hij. In 2018 opende Kharmach een donutzaak. Donuttello ging in anderhalf jaar van een naar vijf winkels. Ondanks de snelle groei stapte hij er vorig jaar uit. ‘Op den duur had ik te veel personeelsbesognes aan mijn hoofd, ik voelde me meer een bedrijfsleider dan een ondernemer.’ Het was een leerrijke ervaring die goed van pas is gekomen voor zijn programma. Wat leerde hij zoal? ‘Cashflow is alles, dat probeer ik de ondernemers in het programma mee te geven. Je mag nog zo goed geboerd hebben: als de cashflow opdroogt, ben je niets.’

Toen ik in het derde middelbaar les over de armoedegrens kreeg, dacht ik: ‘Aah, dat gaat over ons.’

De ambitie van ‘Andermans zaken’? Vlaanderen laten zien hoe hard het leven van een zelfstandige ondernemer is. ‘We moeten weg van het hardnekkige cliché van de rijke zelfstandige die er de kantjes afloopt. Mensen beseffen te weinig dat die mensen alles opgeven voor hun zaak. Ze werken dag en nacht.’ Daarnaast wil hij het hardnekkige taboe in ons land over mislukken bespreekbaar maken. Alle ondernemers in het programma zitten in de problemen, allemaal raken ze er min of meer uit. Hoe? Door open kaart te spelen. Kharmach verkreeg inzage in hun boekhouding en is goudeerlijk in zijn analyse. Tegen een koppel dat zijn lonen niet mee in de boekhouding stak, zegt hij met de camera’s erbij: ‘Jullie bedrijf is een lege doos.’

©SISKA VANDECASTEELE

Hij nam ook de tijd om ‘zijn’ ondernemers beter te leren kennen. ‘Om de boekhouding van een bedrijf te begrijpen, moet je ook in de ziel van de mensen achter de cijfers kunnen kijken. Economie is objectivering van de menselijke psyche. Dat leerde ik zelf als ondernemer, en geef ik ook mijn studenten mee.’

Zijn neus voor zaken en economie staat in schril contrast met zijn kommerlijke afkomst. Kharmach groeide op in een gezin met zes kinderen in een veel te klein appartement in Borgerhout. Er was altijd eten in huis, maar wanneer dat op tafel kwam, was nooit helemaal duidelijk. ‘Zes kinderen in een kleine omgeving, dat was overleven. Er was geen ritme in huis. Mijn moeder maakte altijd wel iets en iedereen pakte daar gewoon van. Het was een soort buffetsysteem. Als mijn Vlaamse vriendjes zeiden dat ze op tijd thuis moesten zijn voor het eten, snapte ik dat niet.’

Die Vlaamse vriendjes zaten op de dichtstbijgelegen school, een behoorlijk wit college. Het was daar, tussen al die kinderen uit middenklassengezinnen, dat hij voor het eerst besefte dat ze thuis arm waren. Het zijn herkenbare verhalen voor wie in zijn jeugd armoede heeft gekend: de schaamte voor verjaardagsfeestjes omdat er geen geld was voor cadeaus, zijn ouders die de schoolfactuur niet konden betalen of hem en zijn broers en zussen in namaakmerkkledij staken in de hoop dat ze op school niet te hard uit de toon zouden vallen. (grijnst) ‘Toen ik in het derde middelbaar les over de armoedegrens kreeg, dacht ik: ‘Aah, dat gaat over ons.’’

Economie is objectivering van de menselijke psyche. Om de boekhouding van een bedrijf te begrijpen, moet je ook in de ziel van de mensen achter de cijfers kunnen kijken.

Terugkijkend kan hij er best om lachen, maar het was soms hard en vernederend. Zoals die keer in het vijfde middelbaar toen hij van de school niet mee op sportklassen mocht. Zijn ouders hadden hem niet durven te zeggen dat de schoolrekeningen niet waren betaald. ‘Ik moest de hele week huiswerk maken in de klas van het vierde.’ Hij was zo boos dat hij de rekeningen zelf ging betalen in het postkantoor. ‘Mijn ouders wisten niet hoe ze een overschrijving moesten doen.’

Thuis beheerde hij toen al enkele jaren de financiën. Maar niet alleen daar stak hij zijn neus in andermans zaken. In de wijk stond de jonge Marokkaan bekend als ‘den boekhouder’, zoals hij zegt in het introductiefilmpje van ‘Andermans zaken’. Buren belden aan met de vraag of hij hun belastingaangifte kon invullen of een brief naar het OCMW kon schrijven. Zo leerde hij op zijn twaalfde wat aftrekposten waren, hoe een hypotheek werkte en waar op het aangifteformulier hij de code voor de woonbonus moest zoeken. ‘Ik woonde in een volkse wijk in Borgerhout met veel analfabetisme en taalachterstand, en had het geluk dat ik kon lezen en schrijven. In het land der blinden is eenoog koning.’

Geen Nederlands

Zijn assertiviteit als cijferkundige tiener loste de financiële problemen van het gezin natuurlijk niet op. Waarom waren ze arm? Wie nu een antwoord over racisme en discriminatie op de arbeidsmarkt verwacht, vergist zich. Er volgt een harde uithaal naar links die begint bij het ontslag van zijn vader begin jaren 90 na een herstructurering bij General Motors. De man sprak geen Nederlands. Nog altijd niet. Het waren de hoogdagen van het Vlaams Blok. ‘De linkse partijen hebben toen de historische fout gemaakt om, als reactie op die partij, een laks migratiebeleid te voeren. Nederlands leren? Geen verplichting!’

‘Ze deden dat om hun electoraat te beschermen. Het gevolg is dat we nu met een hele generatie zitten die de taal niet of slecht spreekt, en daar ben ik ook het slachtoffer van. Mijn ouders konden ons niet helpen met onze schooltaken. Staartdelingen? Het verschil tussen een koppelwerkwoord en een hulpwerkwoord? Ze hadden geen idee. Mijn familie in Nederland beheerst onze taal wel perfect, voor hen was dat vanzelfsprekend, want het moest van de overheid. (fel) Hier is een hele generatie als pasmunt ingezet in een politieke strijd. Rechts is in dat opzicht tenminste duidelijk geweest: migranten moeten zich aanpassen en onze taal spreken.’

Komiek en bedrijvendokter Kamal Kharmach lacht niet met falende ondernemers in zijn tv-programma: 'Ik wil oprecht dat het goed afloopt.' ©SISKA VANDECASTEELE

Even lijkt hij te schrikken van zijn woorden. ‘Pas op: ik ben apolitiek, ik heb een probleem met politiek tout court. De politiek is tot een oligopolie verworden, om het met een economisch begrip te zeggen. Niet wij beslissen als burgers over onze toekomst door voor een partij te kiezen, maar een kransje partijtoppers. Daarom voelen veel mensen zich niet meer vertegenwoordigd door hun politici.’

Zijn ergernis over onze politieke klasse liep vorig jaar als een rode draad door zijn eindejaarsconference. Wat wordt het straks in december? De komiek is volop aan het schrijven. ‘Na zo’n absurd jaar wil ik vermijden om in boosheid en negativisme te vervallen. We zijn dit jaar gedegradeerd van vrije, ongebonden mensen naar onderdanige burgers. We mochten niet meer werken, leven en genieten, maar moesten verantwoordelijk zijn: blijf binnen, hou afstand, raak elkaar niet aan.’

Het is weer tijd voor hoop en menselijkheid, want ‘dat is het enige wat we hebben’. Zijn dochter vormt daarom de rode draad in zijn conference. Via haar zullen de thema’s van het jaar passeren. ‘Zonder Loubna was ik - een optimistische mens - heel cynisch geworden dit jaar.’

Het is weer tijd voor hoop en menselijkheid na een jaar waarin we zijn gedegradeerd tot onderdanige burgers.

Komiek, docent economie, ondernemer en nu bedrijvendokter op tv: wat doet hij het liefst? Hij denkt lang na. ‘Voor iemand van 28 die als kind door zijn afkomst dacht dat hij altijd een storende statistiek zou blijven, mag ik trots zijn op mijn verwezenlijkingen. De eerste wet van Gossen in de economie zegt dat het bijkomend nut van een goed afneemt boven een bepaalde hoeveelheid, omdat de behoeftebevrediging mindert. (kijkt naar zijn bord) Vertaald naar dit broodje: de vijfde hap zal altijd minder smaken dan de eerste. Voor mijn carrière geldt hetzelfde: de eerste keer een volle Arenberg, de eerste keer tv, dat gevoel zal ik nooit kunnen evenaren. Als ik toch moet kiezen wat ik voor de rest van mijn leven doe, is het de combinatie van lesgeven over economie en mijn werk als komiek. Toevallig twee bezigheden met veel volk, en dat kan nu even niet. (monkelt) Wanneer is dat virus eindelijk weg?’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud