Thuistip | Een bromance met desastreuze gevolgen

Tony Blair en George Bush konden het verbazend goed met elkaar vinden. ©EPA

In de 18 maanden tussen de aanslagen van 11 september 2001 en de Amerikaans-Britse inval in Irak klonk de oorlogstrom in de VS en het VK almaar luider. De podcast ‘The Fault Line: Bush, Blair & Iraq’ reconstrueert de opmaat naar de oorlog en de schimmige basis waarop hij werd gevoerd. ‘Waar we scudraketten dachten te vinden, stootten we op kippen.’

‘Gedurende die hele periode had je het gevoel dat het conflict onafwendbaar was. Dat is de essentie van het verhaal: wat als twee wereldleiders hun waarheid als de enige waarheid beschouwen en alle twijfel opzijschuiven?’

Aan het woord is David Dimbleby. Als BBC-verslaggever en presentator van het debatprogramma 'Question Time' volgde hij de gebeurtenissen vanop de eerste lijn. Met stiff upper lip en zachte vertelstem katapulteert Dimbleby de luisteraar in 'The Fault Line' 20 jaar terug in de tijd. In negen afleveringen voert hij een plejade aan bevoorrechte getuigen op. De toenmalige Britse premier Tony Blair, CIA-spionnen, wapeninspecteurs, journalisten, topambtenaren: hun verhalen scheppen een helder beeld van die chaotische periode waarin de oorlogsretoriek aanzwol.

The Fault Line: Bush, Blair and Iraq

Wat? Een negendelige podcastreeks over de 18 maanden tussen de aanslagen van 11 september 2001 en het begin van de oorlog in Irak.

Waarom de moeite? BBC-veteraan David Dimbleby gidst de luisteraar door de kroniek van een aangekondigde oorlog die tienduizenden levens eiste.

Waar te beluisteren? Acht afleveringen van The Fault Line zijn al te beluisteren via de verschillende podcastapps, volgende week verschijnt de laatste.

Neocons

Om de zucht naar oorlog te duiden, graaft de podcast diep. Na de traumatische ervaring in Vietnam leken de Amerikanen zich eind jaren 70 terug te trekken van het wereldtoneel. President Ronald Reagan keerde dat om en propageerde de Amerikaanse democratie als een na te streven ideaal. Maar nadat de Sovjet-Unie was uiteengevallen en Amerikaanse troepen begin jaren 90 de Iraakse opmars in Koeweit hadden ingedamd, leek de wereldorde vast te liggen.

‘Het werk zat erop, was toen de consensus. Maar net die momenten van schijnbare rust zijn het gevaarlijkst’, zegt Robert Kagan, een van de bekendste neoconservatieve denkers. Die Republikeinse splintergroep - al snel neocons gedoopt - pleitte in de geest van Reagan voor een interventionistisch buitenlands beleid, met de eliminatie van de Iraakse dictator Saddam Hoessein als een van de speerpunten. Veel neocons en oud-protegés van Reagan werden later medearchitecten van de oorlog in Irak.

Aan de overkant van de plas vond tezelfdertijd een politieke omwenteling plaats. Voor het eerst in 18 jaar verloor de Britse Conservatieve Partij in 1997 de verkiezingen. De nieuwe premier, Labour-leider Tony Blair, dichtte het Verenigd Koninkrijk een actieve rol toe en mengde zich in conflicten in Kosovo en Sierra Leone. Hij zocht ook toenadering tot de VS in een poging de 'special relationship' nieuw leven in te blazen. 'Zoals een Britse premier ooit zei: 'We can be the Greeks to their Romans.' Anders gezegd: zij hebben de macht, wij het verstand', doceert Dimbleby.

Droomhuwelijk

Tussen Blair en de Amerikaanse president George Bush klikte het meteen. 'Die twee vormden tot ieders verbazing een droomhuwelijk', zegt Christopher Mare, de toenmalige Britse ambassadeur in de VS. 'Maar het beeld van Bush als gemoedelijke Texaan veranderde na 9/11. Dat de zwaarste aanslag op Amerikaanse bodem sinds Pearl Harbor onder zijn presidentschap plaatsvond, kon hij moeilijk slikken.'

Als de terroristen dat hadden gekund, hadden ze op 9/11 geen duizenden, maar honderdduizenden slachtoffers gemaakt.
Tony Blair
Voormalig Brits premier

Voor de neocons in Bush' entourage volstonden aanvallen op de terreurgroep Al Qaeda in Afghanistan niet als vergelding voor de aanslagen van 9/11. Aangevuurd door vicepresident Dick Cheney en minister van Defensie Donald Rumsfeld wendde Bush de steven naar het Irak van Saddam Hoessein, die in het bezit zou zijn van biologische, chemische en nucleaire massavernietigingswapens. Blair schaarde zich achter die missie, want 'het was onze overtuiging dat, als de terroristen dat hadden gekund, ze op 9/11 geen duizenden, maar honderdduizenden slachtoffers hadden gemaakt'.

Over Saddams vermeende bezit van massavernietigingswapens en de nooit bewezen banden tussen Irak en Al Qaeda is de podcast op zijn scherpst. Een Koerdische vrouw getuigt over een gruwelijke mosterdgasaanval door het Iraakse leger in de jaren 80. De Verenigde Naties verplichtten Saddam later zijn wapenprogramma stop te zetten. Ze stuurden inspecteurs, maar ondanks diepgaand onderzoek vonden die nooit enig bewijs van de aanwezigheid van massavernietigingswapens. 'We dachten een loods met scudraketten te vinden, maar troffen een kippenboerderij aan', zegt een inspecteur. 'Mogelijk waren alle massavernietigingswapens tegen eind jaren 90 vernietigd.'

45 minuten

Waarom orakelde Blair dan in het Britse parlement dat Saddam binnen 45 minuten een massavernietigingswapen in stelling kon brengen? 'Alle inlichtingen die de oorlogszaak dienden, hoe zwak ook, werden als betrouwbaar beschouwd', zegt een CIA-spion. Colin Powell, de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, sprak op de VN-Veiligheidsraad van 'mobiele labo's waarin de Irakezen biologische wapens produceerden'. De bron van die info bleek een charlatan. Powells stafchef, die de speech schreef, noemt het 'een dieptepunt in zijn carrière'.

Ook de rol van de media was bedenkelijk. Veel Amerikaanse kranten en tv-zenders gingen mee in de oorlogsretoriek. Een dag na Blairs speech kopten Britse kranten: 'Britain 45 minutes from attack.' Is die propagandacampagne op basis van valse inlichtingen een zaadje waaruit het huidige klimaat van wantrouwen tegenover pers en politiek is gegroeid? 'Het is een van de oorzaken', zegt Dimbleby. Maar, volhardt Blair: 'Ik kan met de beslissing leven, omdat die op dat moment de enige juiste was.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud