interview

‘Wij zijn alles wat jullie niet zijn'

Emir Kir (burgemeester Sint-Joost-Ten-Node) en Agnes Lannoo (burgemeester Sint-Martens-Latem)

De ongelijkheid in België in één beeld? Leg de statis tieken van Sint-Joost-ten-Node en Sint-Martens-Latem, respectievelijk de armste en rijkste gemeente, naast elkaar. Hun twee burgemeesters staken de kloof tussen arm en rijk over voor een gesprek. ‘Die buffetten bij de intercommunales, vindt u dat normaal?’

‘Goh. Dat is hier chic.’ Agnes Lannoo (Welzijn), burgemeester van Sint-Martens-Latem, kijkt haar ogen uit als ze de trappen van het gemeentehuis van Sint-Joost-ten-Node op loopt. Het contrast met ‘haar’ gemeentehuis is frappant. Dat van Latem is een zakelijk gebouw in glas en baksteen van eind jaren negentig. Dat van Sint-Joost is met zijn parket, grote luchters, prachtige glasramen en statieportretten aan de muur een laat 19de-eeuws paleisje. ‘Zie, die muren’, zegt Lannoo, terwijl we op haar tegenhanger Emir Kir (PS) wachten. ‘Zijn die behangen met zijde? En de stoelen zijn assorti. Wij bekijken ook of we de stoelen in ons gemeentehuis kunnen herbekleden. Maar met de 79 euro per stoel die wij gebudgetteerd hebben, doe je hier niet veel.’

Sint-Martens-Latem
  • Inwoners ruim 8.400
  • Oppervlakte 14,34 km2
  • Netto belastbaar inkomen 25.375 euro (*)
  • Evolutie tegenover jaar eerder +4,5% (*)
  • Werkloosheidsgraad 3,5%
  • Gemiddelde leeftijd 43 jaar
  • Sociale woningen: 67
  • Gemeentebudget: 10-11 miljoen euro

Sint-Joost-ten-Node
  • Inwoners ruim 28.000
  • Oppervlakte 1,14 km2
  • Netto belastbaar inkomen 8.242 euro (*)
  • Evolutie tegenover jaar eerder +2,4% (*)
  • Werkloosheidsgraad 30%
  • Gemiddelde leeftijd 33 jaar
  • Sociale woningen 805
  • Gemeentebudget 83 miljoen euro

Bron: FOD Economie. Recentste cijfers over 2012. Nationaal gemiddelde: 16.651 euro.

Een dubbeltje met de burgemeesters van de armste en de rijkste gemeente van het land levert contrasten op. Voorspelbare, zoals die tussen de inkomens en de origines van de inwoners, de bevolkingsdichtheid, de leeftijdspiramides. En minder voorspelbare, zoals die tussen de geschiedenis van beider gemeenten. Had er al een federale overheidsdienst Economie bestaan in die tijd, dan stond op het lijstje van honderd jaar geleden Sint-Joost ergens bovenaan - getuige het chique gemeentehuis - en Latem onderaan. Twee migratiegolven draaiden dat beeld helemaal om. Die van Vlaamse nieuwe rijken naar groene zones buiten de stad gaf Latem vanaf de jaren zestig een enorme boost. Die van gelukszoekers aller lande naar België duwden Sint-Joost - met het Brusselse Noordstation op zijn grondgebied als populaire terminus - naar de kelder van de rangschikking.

‘Brussel-Noord is er nu eenmaal. Zo’n station geeft ons handenvol werk’, zal Kir zich tijdens het interview voor een ander markant contrast excuseren: dat tussen de omvang van de budgetten van de twee gemeenten. Doet Latem het elk jaar met een miljoen of tien, dan geeft Sint-Joost ruim het achtvoudige uit. Omdat een arme gemeente in de grootstad nu eenmaal veel meer middelen opslorpt dan een rijke gemeente in het groen rond Gent. En omdat uit de put klauteren meer moeite kost dan ‘Latem Latem laten’, zoals het credo van de politieke beweging waaruit Lannoos partij Welzijn voortkomt jarenlang luidde.

Lannoo heeft 5 liter appelsap meegebracht voor Kir. ‘Een cadeautje. Van een boomgaard in Latem.’ Kir: ‘Welbedankt! Ik moet echt eens langskomen. Ik ken Latem eigenlijk alleen maar uit dat arm-en-rijk-lijstje van de federale overheidsdienst Economie dat ik elk jaar binnenkrijg.’

©De Tijd

Sint-Martens-Latem en Sint-Joost-ten-Node zijn al jaren de rijkste en de armste gemeente van het land. Hoe kijkt u zelf naar die statistieken?
Kir: ‘Je moet die cijfers over Sint-Joost relativeren. Onze inwoners zijn de armste van het land, maar dat betekent niet dat de gemeente arm is. In 2015 mikken we op een begroting in evenwicht, terwijl de afspraak was om die doelstelling pas in 2018 te bereiken. En de rijkdom van de inwoners is een issue, maar tegelijk is hier heel veel sociaal contact, zijn we een kruispunt van culturen, een bijzonder kosmopolitische gemeente. Hier leven 122 nationaliteiten samen. De bevolking is heel jong. We gaan vooruit, er is heel veel potentieel.’

Lannoo: ‘Sint-Martens-Latem is een heel gewone gemeente. Elk jaar houden inwoners, het bestuur en de politie hun adem in als de federale overheidsdienst Economie zijn cijfers bekendmaakt. Telkens in de donkerste periode van het jaar, een moment waarop veel inbraken gebeuren. Let op, wij voelen ons helemaal niet de rijksten: sommige inwoners zijn zelfs gegeneerd om te zeggen dat ze in Latem wonen. Latem is van oorsprong een armtierig boerendorp met slechte grond. In de jaren zestig en zeventig is dat veranderd, maar wij zijn nog altijd een gemeente waar mensen heel makkelijk met elkaar omgaan.’

Emir Kir en Agnes Lannoo

De kloof tussen uw gemeenten wordt wel groter. Het rijke Latem gaat zelfs sneller vooruit dan het arme Sint-Joost.
Lannoo: ‘Waaraan ligt dat? Wij zitten in een positieve spiraal, jullie in een negatieve? Ik las dat de werkloosheid hier 30 procent bedraagt?’

Kir: ‘Wij zitten niet in een negatieve spiraal. We gaan vooruit. De gemeente hangt goed aan elkaar. Dit is een warme plek. Wanneer we niet langer de armste gemeente zullen zijn? Geef ons een of twee legislaturen. Dan staan we niet meer op de laatste plaats, daar ben ik zeker van.’

Waarom duurt het allemaal zo lang?
Kir: ‘Sint-Joost is het centrum van de hoofdstad, het centrum van het centrum van Europa. Hier leven 28.000 mensen op een erg kleine ruimte samen (de bevolkingsdichtheid van Sint-Joost zou dezelfde zijn als die van Calcutta, red.). Hier passeren wel 100.000 mensen per dag: inwoners, toeristen, ambassadeurs, zakenmensen, ambtenaren, studenten. Die mensen moeten we diensten verlenen: crèches, scholen, noem maar op. Na de Tweede Wereldoorlog is een migratiegolf op gang gekomen. Een derde van de migranten in België passeert via Brussel. En via Brussel-Noord komt een groot deel in Sint-Joost terecht. Voor velen van hen zijn we een transitzone. Tegelijk willen we ook de middenklasse aantrekken. Alles samen is dat een enorme uitdaging, maar wel een mooie.

Lannoo: ‘Hoeveel budget hebt u daarvoor?

Kir: ‘83 miljoen euro per jaar.

Lannoo: ‘Daar sta ik van te kijken. Wij hebben 10 tot 11 miljoen euro.’

Kir: ‘Dat verbaast me niet. Latem is het platteland, Sint-Joost de grootstad. Wij zijn alles wat jullie niet zijn. Watermaal-Bosvoorde heeft ook veel minder middelen dan ons. Maar ook heel andere uitdagingen.’

 

Toch één uitdaging die u deelt : middenklassers aantrekken. Sint-Joost vinden ze te arm, Latem te onbetaalbaar.
Lannoo: ‘Niet akkoord. Bouwgrond is duur bij ons, maar bouwen en verbouwen kost overal in België evenveel. Latem moet de gemeente voor iedereen proberen te zijn.’

Proberen, zegt u. Maar eerlijk, die ambitie is toch onhaalbaar?
Lannoo: ‘Voor bijna iedereen dan. We voelen wel dat we met de limieten flirten. Betaalbaar wonen is een probleem bij ons, ik geef dat toe. Maar Latem probeert al vijftig jaar te weerstaan aan de druk van projectontwikkelaars. Hadden we hen laten doen, dan stond Latem vandaag misschien ook vol met winkels en kantoren en waren we misschien een arme gemeente geweest. Zijn we er daarom enkel voor de rijken? Nee. 18 procent van onze bevolking heeft een inkomen van minder dan 8.000 euro, en wij huisvesten die mensen ook. En mag ik opmerken dat wij eigenlijk een heel bescheiden, zuinige gemeente zijn? Van onze begroting komt er maar een klein deeltje van de hogere overheid: zo’n 92 euro per inwoner.’

Kir: ‘Bij ons is dat veel meer, om de redenen die ik u heb uitgelegd. Hoeveel precies? U moet dat project per project bekijken. Zonder subsidies van het gewest, de gemeenschap en de federale overheid redden we het niet. Maar we doen onze uiterste best om onze factuur zo laag mogelijk te houden. Onze personeelskosten, de kosten van ons patrimonium, ze worden constant kritisch bekeken.’

Misschien moet u een wat bescheidener gemeentehuis overwegen?
Kir: ‘Maar dit is een klein gemeentehuis. En het is ook een deel van onze geschiedenis, natuurlijk. Kijk, ik zou een moderner gemeentehuis willen, maar die oefening is niet zo eenvoudig. Een deel van ons patrimonium staat trouwens te koop. Een bewijs dat we het ernstig menen met onze zuinigheidsoefening.’

Lannoo: ‘Bij ons is het altijd de uitdaging geweest om met weinig belastingen de gemeente draaiende te houden. Wij hebben geen gemeentelijk zwembad zoals u, omdat dat zwaar op de begroting weegt. Ultramoderne sportinfrastructuur? Die zult u bij ons evenmin vinden. Wij zaaien naar de zak.’

Kir: ‘Zaaien naar de zak?’

Lannoo: ‘Ça veut dire qu’on ne dépense que ce qu’on a.’

Kir: ‘Wij investeren voor onszelf, maar ook voor de andere gemeenten. Het is ook een traditie om veel crèches te hebben, veel scholen, veel infrastructuur. Omdat die nodig zijn.

Lannoo: ‘Ook wij hebben scholen en creches. Ja, de noden zijn hier anders, maar ik heb toch de indruk dat hier veel overheid is, hoor.’

Kir: ‘Maak de analyse en u komt tot de vaststelling dat onze uitgaven normaal zijn. Denk aan alle migranten die hier toekomen. Wij doen het werk voor het hele land wat integratie betreft.’

Lannoo: ‘Ja, al vraag ik me af of het migratiebeleid van België wel het juiste was, als we naar de resultaten kijken. Wij zijn trouwens ook solidair: we vangen asielzoekers op en zijn kandidaat om vluchtelingen uit Syrië te huisvesten. En trouwens, kosten voor opvang van migranten vallen onder het OCMW-budget, los van het gemeentebudget.

Kir: ‘Ik zei niet dat u niet solidair bent. Wij doen naar verhouding gewoon veel meer.’

Emir Kir

 

Voelt u zich als burgemeester van Sint-Joost-ten-Node het slachtoffer van een migratiebeleid dat steken heeft laten vallen?
Kir: ‘Nee. De wereld is open. In alle Europese steden zie je dezelfde fenomenen.’

De armoede- en werkloosheidscijfers onder migranten zijn wel veel hoger dan gemiddeld. Ik zou denken dat u dat als burgemeester van Sint-Joost aan den lijve ondervindt.
Kir: ‘Over welke migratie hebt u het? Niet alle migranten zijn werklozen. Hebt u het rapport gelezen van de OESO dat zegt dat migratie net erg positief is voor de Belgische economie? Weet u dat er in België bovengemiddeld veel gediscrimineerd wordt? Dat zijn objectieve vaststellingen. Het is een misvatting dat de problemen uit het buitenland komen.’

Sint-Joost had rijker kunnen zijn als er niet zo veel talent verloren ging.
Kir: ‘Ja, we konden rijker zijn. Als de rijksten wat meer belastingen betaalden. Ik heb het over de Europese ambtenaren die op ons grondgebied werken en er soms ook wonen, maar vrijgesteld zijn door Europa van een groot deel belastingen. Pas op, we hebben die mensen ook nodig: ze zijn goed voor de handelaars, en belangrijk voor de sociale mix.’

Lannoo: ‘Ik had nog niet stilgestaan bij wat u vertelt over de eurocraten. En dan zijn het de mensen in Latem die gestigmatiseerd worden omdat ze zoveel verdienen. Zij geven ook het meest terug aan de samenleving.’

Hoe bedoelt u?
Lannoo: ‘Tot 50 procent belasting op hun inkomens, om maar iets te zeggen. Het netto belastbaar inkomen van de hele gemeente is zo’n 200 miljoen euro. Met 8.000 inwoners laten we 100 miljoen terugvloeien naar de Belgische schatkist. Dat is toch solidair? En we zijn dat graag! Het klopt dat er een gevoel is dat de rijken niet genoeg bijdragen. Maar als ik de cijfers bekijken, ben ik daar niet zeker van. Geen land herverdeelt beter van rijk naar arm dan België. Ook dat zegt de OESO.’

Kir: ‘Ik maak me veel zorgen over die herverdeling. Als ik hoor wat de regering wil doen met de pensioenen en de lonen, maar dat tegelijk het kapitaal geen belastingen betaalt. Dat is niet evenwichtig. De grote verdieners betalen veel belastingen, dat klopt. Maar de 1 procent rijkste vermogens betalen niks. En dat klopt niet.’

Lannoo: ‘Als u het over grote vermogens hebt, denk ik dat u het eerder in het Brusselse en in Wallonië moet zoeken dan in Latem. In dorpen zoals Lasne. De rijkdom in Vlaanderen is vrij jong.’

Emir Kir en Agnes Lannoo

Begrijpt u de vraag naar meer solidariteit?
Lannoo: ‘Ja. Maar de opbouw van een vermogen begint met een inkomen, en dat is al heel zwaar belast. Moet je kapitaal dan nog eens gaan belasten? Dat vind ik vergaand.’

Kir: ‘Maar er zijn partijen die helemaal geen belastingen betalen. Ook niet op hun inkomen. Wie 2.000 euro in de maand verdient, betaalt veel belastingen. Wie 15.000 euro verdient, niet. Dat creëert onverdraagzaamheid en verontwaardiging. Als tegelijkertijd mensen in de problemen komen omdat de loonindexering geschrapt wordt, is dat wrang. Grote partijen ontduiken via Luxemburg belastingen, maar tegelijk moet de waterprijs omhoog omdat de regering intercommunales belasting zal doen betalen.’

Lannoo: ‘Wel, het stoort me enorm dat die intercommunales volledig gepolitiseerd zijn en veel te veel geld kosten. Ik vind het ongehoord dat ik mag aanschuiven aan grote buffetten als ik een algemene vergadering bijwoon als burgemeester. Ik bedank daarvoor, uit principe. Of het nu gaat over water, elektriciteit of afvalverwerking, het is overal hetzelfde. Te veel luxe. Bedrijven werken zo niet. Waarom stijgt de waterfactuur? Omdat er kosten worden gemaakt die niet verantwoord zijn! Laat de staat ontvetten.’

Kir: ‘In Brussel hebben we onze intercommunales hervormd, misschien dat er bij u een probleem is, maar hier niet.

Lannoo: ‘In heel het land is er overcapaciteit bij de intercommunales die afval verwerken. En dat blijft maar zo.’

Kir: ‘Ik blijf erbij: deze regering doet niets om de economie te doen groeien. Kijk naar de ontevredenheid bij de politiediensten (dit interview werd afgenomen op de dag van de politiestaking, red.). Onze dotatie klopt trouwens nog altijd niet, zoals bepaald in de politiehervorming.’

Lannoo: (lachje) ‘Die van ons evenmin.’

Toch nog iets waarover u het eens bent!
Lannoo: ‘Ik denk dat dat niet het enige is. Ik denk dat we alvast hetzelfde proberen te doen: het meest doen voor de mensen die het meest nodig hebben. Wij hebben bijvoorbeeld alle kleine gemeentelijke subsidies afgeschaft. Dat is nu een OCMW-toelage voor de armste vijftig gezinnen.’

Kir: ‘Aha, ik luister!’ (lacht)

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud