Z33, geen alledaagse white cube

©Debby Termonia

Smalle en hoge zalen, overal rondingen en verborgen hoekjes. De kunsthal Z33 in Hasselt legt in zijn onvoorspelbare nieuwbouw de lat voor publiek en tentoonstellingsmakers bijzonder hoog. ‘Architectuur zal hier altijd in dialoog gaan met kunst. Willens nillens.’

Het coronavirus heeft al zeker één slachtoffer gemaakt in het centrum voor actuele kunst en design Z33. Architecte Francesca Torzo mag Genua niet uit door de lockdown in haar thuisland. De Italiaanse mist zo de inhuldiging van ‘haar’ tentoonstellingsgebouw op de Begijnhofsite in Hasselt. ‘Het is alsof je niet naar de babyborrel van je eigen kind mag’, klonk het medelevend op de persopening. 

De 44-jarige Torzo, die architectuur studeerde in Delft, Barcelona en Venetië, kwam in 2012 als winnaar uit de bus van de wedstrijd die Z33 had uitgeschreven. Ze werd gekozen omdat ze op een intuïtieve, sensitieve en menselijke manier architectuur aanpakt. 

Het wordt een grote uitdaging om hier tentoonstellingen te realiseren.
Adinda Van Geystelen
Directeur Z33

Haar ontwerp in Hasselt vormt een radicale breuk met het verleden. De bestaande Vleugel 58 werd gerenoveerd en Torzo liet er een nieuwe tentoonstellingsvleugel tegenaan bouwen. Oud en nieuw vloeien naadloos in elkaar over. De achterzijde van het gebouw biedt een mooi panorama op het groen van het begijnhof en de oude huisjes.

Binnentuin

De architecte trok dat groen door met een binnentuin die vanuit verschillende hoeken van het museumgebouw te bezichtigen is. In een andere patio dient een fontein als rustbrenger. Torzo besteedde veel aandacht aan de details. De dieprode ruitvormige bakstenen van de buitenmuur zijn niet zomaar gekozen. Er ging een uitgebreide studie aan vooraf over de geschiedenis van het gebruik van bakstenen in de regio rond Hasselt. Ook aan de binnenkant maakt het gebouw indruk. Je waant je meer in een Venetiaans palazzo dan in een museum van een keurig Vlaams provinciehoofdstadje. 

©Debby Termonia

Z33 maakt komaf met de klassieke white cube – neutrale, witte tentoonstellingsruimten die in functie van de getoonde kunst met gyproc wanden in stukken worden gesneden. Je loopt door een capricieus labyrint van witte kamers waarin je voortdurend lijkt te verdwalen. Sommige ruimtes zijn hoog en groot, andere klein met lage plafonds. Er zijn grote galerijen en ruimtes met rondingen. De plafonds verschillen van ruimte tot ruimte, sommige zijn in een golvend diamantpatroon. Wie de trap in het nieuwe gedeelte beklimt, komt uit op een smalle gang met afhankelijk van waar hij de trap is opgelopen een andere blik op het vervolg van het parcours.

Onvoorspelbaar

Het onvoorspelbare gebouw is een kunstwerk op zich, en absoluut het bezoeken waard. Alleen is de vraag: is het ook geknipt als tentoonstellingsruimte? Dat beseft ook directrice Adinda Van Geystelen. Zij kwam in januari over van de Antwerpse kunsthal Extra City en moet van Z33 dé Europese referentie-instelling maken voor alles wat zich beweegt op het snijvlak van actuele kunst en design. 

Z33 IN CIJFERS

 

13 miljoen euro: renovatiebudget (provincie Limburg)

2,75 miljoen euro: werkingsbudget Z33 (2,5 miljoen structurele Vlaamse subsidies en 250.000 eigen inkomsten)

1,600 vierkante meter expositieoppervlakte

50.000: verwachte aantal bezoekers per jaar

De nieuwbouw is een erfenis van haar voorganger. Van Geystelen, die haar carrière begon als architect, vindt sommige keuzes van Torzo ‘niet evident’. ‘Het is een prachtig gebouw. Ik ben blij dat ik mijn schouders onder dit project mag zetten. Maar het wordt een grote uitdaging om hier mooie tentoonstellingen te realiseren.’ 

‘Ik heb als architect altijd gevonden dat architectuur zich moest schikken naar de functie. Hier is het omgekeerd. Architectuur zal hier altijd in dialoog gaan met kunst. Willens nillens. Normaal bedenk je een scenografie bij een tentoonstelling, terwijl we van een architectuur moeten vertrekken die uiterst dwingend is. Het gaat om zeer diverse ruimtes waar je voor elke tentoonstelling bijna op maat kunstwerken moet zoeken of nieuwe werken laten maken. In een expo laat je ook vaak kunstwerken in dialoog met elkaar treden. Dat gaat niet overal.’

Dat was ook de ervaring van architect Pieter T’Jonck als curator van de grootste van de drie openingstentoonstellingen. ‘Architectuur opent mogelijkheden, maar stelt ook grenzen. Dat is hier niet anders’, glimlacht hij. In ‘The Time of Work’ laat hij een tiental podium- en performancekunstenaars los op de nieuwbouw om de ‘verbluffende 3D-puzzel van ruimtes’, dixit T’Jonck, tot leven te wekken. 

Choreograaf

©Debby Termonia

Zijn expo opent met tekstinstructies op de grond van de vermaarde choreograaf William Forsythe waarmee bezoekers worden aangespoord al dansend Z33 binnen te stappen. Raadselachtig mooi is dan weer de installatie ‘Pieces’ van Lotte Van den Audenaeren. In een van de smalste gangen loop je over het kalk aangebrachte woord ‘incomplete’ recht op een geprojecteerd lichtbeeld met de zin ‘the beginning is something’. T’Jonck liet een andere kunstenaar een web van witte koorden spannen tussen de muren, de vloer en het plafond, als een labyrint in het labyrint. Bezoekers worden ook uitgenodigd om een uur in stilte en zonder te bewegen op het dak van het museum te gaan staan. 

In de expo ‘The Work of Time’ selecteerde curator Ils Huygens kunstenaars die op de brug tussen architectuur, wetenschap en technologie opereren. Nogal sacraal allemaal, maar de installaties zitten de ruimtes als gegoten. ‘Currents - Birds of a Feather’ is een groepsexpo met werk van zeven jonge kunstenaars.

Tijdens het openingsweekend van 14 en 15 maart is Z33 gratis toegankelijk.

Bonnefantenstraat 1 in Hasselt

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud