Zeven zwarte helden voor de eeuwigheid

De Amerikaanse schrijfster Toni Morrison. ©Photo News

Het is markant hoeveel Afro-Amerikaanse kunstenaars hun frustratie over racisme en kreupele burgerrechten de afgelopen decennia kanaliseerden in boeken, muziek en films van uitzonderlijk niveau. Zeven zwarte helden voor de eeuwigheid, omdat #BlackArtistsMatter.

Regisseur Ava DuVernay: King en de Central Park Five

De Amerikaanse regisseur wil met haar werk maatschappelijk onrecht aankaarten. Ze deed dat in 2015 met verve in de burgerrechtenfilm ‘Selma’, de eerste grote speelfilm over het leven van Martin Luther King. De film richt zich volledig op de monumentale protestmars van Selma naar Montgomery in 1965, die president Lyndon B. Johnson ertoe dwong een einde te maken aan de ongelijkheid in stemrecht voor Afro-Amerikaanse kiezers. King is de leider van het protest, maar DuVernay toont hem als onderdeel van een veel grotere beweging.

©AFP

Haar Netflix-documentaire ‘When They See Us’ (2019) behoort tot het allerbeste dat de jongste jaren gemaakt is over institutioneel racisme. De miniserie vertelt een pijnlijk, maar belangrijk stukje recente Amerikaanse geschiedenis: de lijdensweg van de Central Park Five. In 1989 werd een groep jongens uit Harlem vervolgd en veroordeeld voor een brute verkrachting van een witte vrouw in Central Park in New York. De tienerjongens – vier Afro-Amerikanen en een latino - werden zonder enig bewijs opgepakt en zolang verhoord en gemanipuleerd tot ze bekenden. Het onrecht is zo hartverscheurend dat de vier afleveringen niet in één ruk te bingewatchen zijn.

Schrijver Colson Whitehead: Pulitzer-goudhaantje

De 51-jarige New Yorker scheef vorige maand Pulitzer-geschiedenis door de prestigieuze onderscheiding voor de tweede keer te winnen. Slechts drie schrijvers deden hem dat voor. Eerder zette het magazine Time hem op zijn cover als ‘America’s storyteller’.

©BELGA

Zijn eerste Pulitzer kreeg Whitehead voor zijn roman ‘The Underground Railroad’ uit 2017. Daarin ontvlucht een slavin een katoenplantage, waarna ze een huiveringwekkende tocht door de zuidelijke staten van de VS naar het vrije noorden onderneemt. ‘Ondergronds’ heeft een dubbele betekenis. Het staat voor ‘geheim’, een verwijzing naar het illegale netwerk van activisten die ontsnapte slaven hielpen. De tweede betekenis, ‘onzichtbaar’, verwijst naar de slavernij als een van de zwartste pagina’s uit de Amerikaanse geschiedenis die nog te vaak onbelicht blijft.

De roman waarmee Whitehead zijn tweede Pulitzer won, ‘The Nickel Boys’, gaat over twee zwarte jongens die in een verbeteringsgesticht hetzelfde brute geweld ondergaan als hun voorvaderen tijdens de slavernij. U slaat het boek gegarandeerd met een krop in de keel dicht.

Schrijver James Baldwin: dromen van vereniging

Misschien hebt u vorig jaar een traan van boosheid weggepinkt bij het bekijken van ‘If Beale Street Could Talk’ van de Amerikaanse regisseur Berry Jenkins. De film legt haarscherp uit wat racisme in het dagelijkse leven precies inhoudt. Een jonge Afro-Amerikaan wordt ten onrechte beschuldigd van verkrachting en belandt in de cel. Met dank aan manipulatie van een blanke politieagent.

De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van James Baldwin (1924-1987), een zoon van een voormalige slaaf. Baldwin was zwart en homoseksueel. In het Amerika van de jaren 40, 50 en 60 vergemakkelijkte die combinatie het leven niet bepaald. In 1948 verhuisde hij naar Frankrijk. Negen jaar later keerde hij tijdelijk terug en werd hij een van de boegbeelden van de Burgerrechtenbeweging.

De trailer van 'If Beale Street Could Talk'.

In 1963 verscheen zijn belangrijkste essay over de rassendiscriminatie, ‘The Fire Next Time’, waarmee hij de cover van Time haalde. Baldwin noemde zichzelf geen activist voor de zwarte zaak. Hij ging een stap verder. De hele Amerikaanse maatschappij moest op de schop.

©Hollandse Hoogte / Bert Verhoeff

De documentaire ‘I am Not Your Negro’ uit 2016, gebaseerd op onafgewerkte geschriften van Baldwin en gratis te zien op dalton.be, geeft een uitstekend beeld van zijn reflecties over racisme. Als je wil begrijpen waar de wortels liggen van de rellen van de voorbije dagen, moet je deze documentaire zien.

Rapper Kendrick Lamar: Bob Dylan van de hiphop

De belangrijkste rapper van het voorbije decennium won in 2018 de Pulitzer-prijs voor muziek als eerste muzikant die niet uit de klassieke muziek of de jazz kwam. Een mijlpaal voor de hiphop en de zwarte gemeenschap. De 33-jarige Lamar, die opgroeide in een arme buurt in het Californische Compton, kreeg de onderscheiding voor zijn album ’DAMN’, volgens de jury een ‘virtuoze verzameling songs die de complexiteit van de Afro-Amerikaanse cultuur vat’. 

©AFP

De culturele betekenis van de voorganger ‘To Pimp a Butterfly’ (2015) was evenwel groter. De plaat begint cynisch raciaal, met een flard uit het liedje ‘Every nigger is a star’, en slaat adembenemend over in een intelligente aanklacht van de rassenongelijkheid in de Verenigde Staten. De single ‘Alright’ groeide uit tot een protestsong voor de Black Lives Matter-beweging, die zich helemaal terugvond in de mix van hoop en boosheid in de muziek van de Bob Dylan van de hiphop.

Rapper Killer Mike: gevoelige activist

Cynisch kan je zeggen dat de zaak-George Floyd op een ongelukkiger moment kon komen voor Killer Mike (45). Net vrijdag brengt Run The Jewels, de groep van de zwarte rapper uit Atlanta en de blanke Jaime Meline uit New York, zijn langverwachte vierde album uit. Run The Jewels brengt energieke hiphop met erg politiek gekleurde teksten. In stuiterende raps wordt het geïnstitutionaliseerde racisme aangeklaagd.

©AFP

Behalve een eloquent rapper is Killer Mike ook een inspirerende activist. Hij schaarde zich tijdens de vorige en huidige presidentsverkiezingen ondubbelzinnig achter de Democratische kandidaat Bernie Sanders. ‘Bernie kan een revolutie beginnen’, zei hij vorig jaar in The New Yorker.

De toespraak van Killer Mike vorige week in Atlanta.

Maar de eloquente rapper is er de man niet naar om bij de pakken te blijven zitten. Laat staan te zwijgen. Hij sprak vorige week vrijdag de demonstranten in Atlanta toe nadat de confrontaties met de politie gewelddadiger waren geworden. In een pakkende speech riep hij op na te denken over politieke hervormingen in plaats van de stad te vernielen: ‘Steek je eigen huis niet in brand, maar verstevig het en geef de gevestigde waarden klappen in het stemhokje.’ In een opwelling besliste Run The Jewels zijn nieuwe album gratis weg te geven. ‘RTJ4’ kan weleens de soundtrack bij dit #BlackLivesMatter-hoofdstuk worden.

Filmmaker Spike Lee: zwarte filmgeschiedenis

‘Racisme zit in het DNA van de Verenigde Staten. Mijn land is gebouwd op de genocide van de inheemse Amerikanen en op de slavernij’, zei Spike Lee bij het verschijnen van zijn jongste film ‘BlacKkKlansman’, het waargebeurde verhaal van een Afro-Amerikaan die in de Ku Klux Klan infiltreert. Rake woorden bij een rake film die eindigt in Charlottesville in 2017, toen een blanke nationalist tijdens een demonstratie een jonge vrouw doodreed.

©BELGA

Raciaal geweld is een belangrijk thema in het werk van de 63-jarige filmmaker. De film ‘Do the Right Thing’ uit 1989 is relevanter dan ooit. De hoofdpersoon komt net als George Floyd om door gruwelijk politiegeweld. Een agent klemt met een wapenstok zijn keel zo lang af dat hij stikt. Lee droeg zijn ijzingwekkende film op aan familieleden van zwarte Amerikanen die omkwamen door politiegeweld. Hun namen rolden over de aftiteling. Barack Obama nam de advocate Michelle Robinson mee naar ‘Do the Right Thing’ op hun eerste date.

Vanaf 12 juni is ‘Da 5 Bloods’ te zien op Netflix, een door Lee geregisseerde film over racisme ten tijde van de Vietnamoorlog.

Schrijfster Toni Morrison: chroniqueur van de slavernij


'Haar proza bereikt een morele en emotionele intensiteit waarnaar maar weinig schrijvers streven’, zei president Obama in 2012 bij de overhandiging van de Presidential Medal of Freedom aan Toni Morrison (1931-2019).

De Amerikaanse schrijfster Toni Morrison. ©Photo News

Morrison schreef geen autobiografische boeken, maar haar afkomst was wel van groot belang bij wat ze schreef. Dat het kleine industriestadje in de staat Ohio waar ze opgroeide ver weg lag van de plantages in het Zuiden en de getto's in de grote steden weerhield haar er niet van erg beeldend te schrijven over die loodzware erfenis.

Twee van haar beste boeken over slavernij en racisme verschijnen in augustus opnieuw in het Nederlands. In ‘Lied van Solomon’ uit 1977 gaat een zwarte jongeman op zoek naar zijn afkomst en achtergrond in de geboortestreek van zijn voorouders in het diepe Zuiden van de VS. Het beklemmende ‘Beminde’ (1987) gaat over een zwarte vrouw die haar kinderen liever doodt dan dat ze moeten terugkeren naar het slavenleven.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud