Op visite bij de familie Rubens

Jacob Van Utrecht, de grootouders van Rubens, 1530. ©Tom Verbruggen

In het Antwerpse Rubenshuis loopt vanaf zaterdag de prachtige tentoonstelling ‘Rubens privé’. De meester portretteert er zijn vrouw en kinderen in enkele van zijn mooiste en intiemste werken.

De grote meesterwerken van Peter Paul Rubens (1577-1640) blinken zelden uit door intimiteit. Het zijn grootschalige werken die in zijn studio vervaardigd werden en bedoeld waren voor kerken en paleizen. Rubens heeft dan ook de reputatie van een succesvolle en belangrijke, maar ook eerder oppervlakkige, schilder die het vandaag bij het grote publiek moet afleggen tegen zijn tegenpool Rembrandt.

Dat die kritiek onterecht is, toont de mooie tentoonstelling in het Rubenshuis. Er wordt een heel ander facet van het schilderkunstig genie Rubens getoond: zijn familieleven. Alles wat wij vandaag missen in de grote werken van Rubens: persoonlijkheid, intimiteit en warmte, is ten overvloede aanwezig in die werken waarin de schilder zichzelf en zijn eigen familie portretteert. Het Rubenshuis en de stad Antwerpen hebben een dertigtal van die schilderijen en tekeningen weten samen te brengen in de woning van de meester. Het is, stelt Rubenshuis-directeur Ben Van Beneden, de eerste en mogelijk de laatste keer dat die werken samen te zien zullen zijn. Er zijn al 15.000 tickets voor de tentoonstelling verkocht nog voor ze opent op zaterdag.

IJdel

Na een inleidende zaal met portretten van zijn grootouders en een stamboom van de familie, en een andere gewijd aan Rubens’ jong gestorven oudere broer Filips, opent de tentoonstelling met een zaal gedomineerd door drie zelfportretten van Rubens. Rubens beeldde zichzelf altijd af als edelman, nooit als schilder. Hij wilde beantwoorden aan het ideaalbeeld van de gentleman. De prins van Wales, de latere Engelse koning Karel I, bezat een prachtig, een tikje ijdel, zelfportret van Rubens, nu in de Britse koninklijke collectie. In ‘Rubens privé’ wordt het getoond samen met het bekende zelfportret uit het Rubenshuis en een schitterend portret uit Wenen. Daarin beeldt de oude, vermoeide schilder zich uit met de hand rustend op zijn degen, terwijl een zuil standvastigheid symboliseert.

Prachtig zijn de portretten van Rubens’ twee vrouwen en kinderen. Die werken waren nooit bedoeld om in het openbaar getoond te worden. Ze zijn vrijer geschilderd dan de statige portretten die Rubens maakte voor invloedrijke opdrachtgevers. De schilder laat er zijn hart spreken. Qua opzet en bedoeling zijn die werken perfect vergelijkbaar met hoe wij vandaag foto’s maken om ons dierbare vrienden, familieleden en momenten te herinneren. Ook Rubens maakte dergelijke ‘familiekiekjes’: bijvoorbeeld een fraaie tekening van zijn dochtertje Isabella die leert lopen.

Dat Rubens een geniaal tekenaar en schilder was, zie je aan hoe hij met de blik de geportretteerden weet tot leven te brengen. Isabella Brant was zeventien jaar lang Rubens’ grote liefde en steun. Op de prachtige portretten die haar man van haar maakte, kijkt ze ons aan met twinkelende ogen, kuiltje in haar wangen en licht blozend. Je voelt de band tussen de schilder en zijn model. Isabella schonk Rubens drie kinderen. Een hoogtepunt in de tentoonstelling is het beroemde, levensechte portret uit ca. 1616 van hun oudste dochtertje Clara Serena. De kunstenaar concentreerde zich op het gezichtje en de dwingende blik van zijn dochter. Clara moet toen ongeveer vijf jaar zijn geweest. In 1623 overleed ze, amper twaalf jaar oud.

Geluk

Vier jaar na Isabella Brants overlijden trouwde de 53-jarige Rubens met de 17-jarige Helena Fourment, ‘het mooiste meisje van Antwerpen’. Rubens vereeuwigde haar naakte schoonheid in het beroemde ‘Het Pelske’ dat helaas niet is overgekomen uit het Kunsthistorisch museum van Wenen. Wel wordt aan de hand van een reproductie getoond hoe het werk is opgebouwd uit eiken planken. Heel mooi is het onafgewerkte portret van Helena met hun kinderen Frans en Clara Johanna. Het andere kind, Isabella, is van de compositie gevallen: wij zien alleen nog twee handjes rechts. Een slapende hond onder Helena’s stoel symboliseert de huwelijkstrouw en het huiselijk geluk. Het zijn ook die familiale kwaliteiten die zo prachtig tot hun recht komen in deze unieke tentoonstelling.

‘Rubens privé - de meester portretteert zijn familie’ in het Rubenshuis, Wapper, Antwerpen van 28 maart tot 28 juni. Inkom: 10 euro. Alle dagen van 10 tot 17 uur, behalve maandag. www.rubenshuis.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content