reportage

Als voetbal echt kunst wordt

©© Diego Franssens

Geen EK voetbal dit jaar? Geen zorgen. In de Borgerhoutse vitrinegalerij Edition Populaire van de kunstenaar Philip Aguirre en zijn vrouw Liesje Vandenbroeck wordt op doek en in beeld gedribbeld en gescoord. Voetbal verbindt de buurt er al langer, maar ook kunst doet dat. De titel lag voor de hand: ‘Tous Ensemble.’

Aan deurbellen ken je een buurt en in deze Bloemstraat kleven op één voordeur deze namen: El Bachrioui, Aghadar, Agostinacchio, Fit en Kangamene. De wereld kan in één huis samenwonen. Aan de overkant poseren Philip Aguirre y Otegui en Liesje Vandenbroeck in hun vitrine bij vier kunstwerken. Een, een sculptuur van vijftien op elkaar gestapelde ballen, is van Aguirre zelf. Er is een vroeg werk van Otobong Nkanga en er hangen prenten van Sam Nhenglethwa en Franz West.

In veel galeries moet je aanbellen om binnen te mogen. Zo bereik je geen publiek. Ik hoop dat corona mensen wakker schudt en anders met publiek doet omgaan.
Philip Aguirre y Otegui
Galeriehouder Edition Populaire


Voetbal is de lijm van deze 41ste tentoonstelling van Edition Populaire, tien jaar geleden door Aguirre en Vandenbroeck bedacht. Een eenvoudig idee was het: in de etalage voor hun huis, een overblijfsel van een winkeltje, een kunstgalerij maken voor tijdelijke tentoonstellingen van diverse kunstenaars. Over laagdrempelig moet je zelfs niet spreken. Omdat je niet binnen kan, is er geen drempel. Wie negatief is, zegt dat de kunst daarmee op straat ligt, maar draai het om.

‘Galerijen en musea kunnen veel meer doen om kunst in de publieke ruimte te brengen’, zegt Aguirre. ‘Dat is de kick van wat wij hier doen. Ik droomde er al lang van om Goya hier te brengen en via Ronny Van de Velde kon dat. Goya in Borgerhout! Fantastisch. Nu is het mijn grote droom hier ooit etsen van Bruegel te tonen.’

©© Diego Franssens


De link met Bruegels ‘Kinderspelen’ leg je makkelijk, al is Bruegel er niet bij in ‘Tous Ensemble’, de tijdelijke (en eerste groeps-)tentoonstelling. Het EK werd uitgesteld, de expo niet. De Bruegels heten dit keer Otobong Nkanga, Damien De Lepeleire, Sam Nhlengethwa of Franz West. Ook een straat verder, in de Bleekhofstraat, vult kunst over voetbal drie etalages. Centraal een groot beeld van Aguirre, een goudkleurige voetballer die een omhaal maakt.

Verbinding

‘Dit is de zogenaamde bicicleta, volgens mij door Garrincha (een Braziliaans voetballer, red.) uitgevonden. Maar ik vertrok van een foto van Pelé tijdens Brazilië-België in 1965. Zijn bijnaam was de Zwarte Parel, ik belegde hem met bladgoud en noemde het werk ‘The African Dream’. Voor jongens uit Afrika is voetbal vaak de enige kans om naar hier te komen. Hiertegenover woont een jongen die nog bij Standard speelde en nu ergens in provinciale. Zonder voetbal was hij veel minder gastvrij ontvangen.’

Zo sluipt engagement in dit verhaal en dat is het cement waarmee Edition Populaire al tien jaar in deze buurt kunst aanbiedt. Het woord verbinding valt. ‘Tous Ensemble’ - dat loopt tot 12 juli, de beoogde dag van de finale van het EK - wilde de wijk graag betrekken. ‘Voetbal is de grootste gemene deler van deze buurt’, zegt Vandenbroeck. ‘Door corona is helaas alles gesloten. Langs de theehuizen, cafés en bij de kappers wilden we op de feestelijke opening een parcours met ook raamaffiches en videokunst bouwen. Op al die plekken is tijdens zo’n EK op alle tv’s alleen voetbal te zien. Nu moeten we ons jammer genoeg tot deze vitrines beperken.’

©© Diego Franssens


‘Maar wat blijft, is dat iets gebeurt. Ooit belde een grootmoeder bij ons aan. Ze stond hier met haar kleinzoon en zei: ‘Hij vraagt me uit te leggen wat die kunstenaar maakte, maar ik weet het niet. Kunnen jullie helpen?’ Enkele jaren geleden hadden we een tentoonstelling van Hervé Yamguen, een kunstenaar uit Kameroen. Toen wat gedichten van hem op straat voorgelezen werden, passeerden enkele Afrikaanse mannen, wellicht transmigranten. Eerst weigerden ze een glas te drinken, maar ze bleven luisteren en gingen uiteindelijk 10 euro halen om een boekje van Hervé te kopen. Zo werkt het dus soms.’

Jeugdcentrum

Nu de zon fel schijnt, is het niet zo moeilijk je dat voor te stellen. Aan Perry Fruit, in de Bleekhofstraat, staat een anderhalvemeterrij wachtenden - al dan niet met een mondmasker - gevormd door Marokkanen, Joden, Antwerpenaars. Aan het einde van de Bloemstraat ligt het Mala Zimetbaumplantsoen, daar is een pleintje met rondom ijzerwerk en binnenin twee goals. Nog een hoek om, in de Borgerhoutsestraat, ligt JACO De Branderij, een jeugdcentrum van JES Antwerpen.

Met de fiets komt uitgerekend nu schepen van Jeugd Jinnih Beels (sp.a) een kijkje nemen naar de werking. Maar we praten met Amar Zouggaghi, een topspeler bij de zaalvoetbalclub FT Antwerpen en Rode Duivel. Hier is hij vooral jeugdwerker. Een voorbeeld ook: Amar leerde voetballen op het pleintje vlakbij en werd daar ontdekt. Hij is de verpersoonlijking van hoe voetbal kansen gaf. ‘Voetbal was een uitlaatklep’, zegt hij. ‘Iets om naar uit te kijken. In Borgerhout is veel openbare ruimte en wie met vijf kinderen in een appartement opgroeit, vindt gemakkelijker manieren om geld te verdienen. Gelukkig vond ik voldoening op dat pleintje en begon zo mijn lange weg omhoog.’

Voor jonge gasten uit deze buurt is kunst normaal iets moeilijks, met een heel hoge opstap. Philip brengt kunst op zo’n manier dat die voor iedereen bereikbaar is.
Amar Zouggaghi
Jeugdwerker in Borgerhout


Nu spoort Amar zelf jongeren aan. Jaarlijks organiseert hij mee SHOOT!, een intussen bekend jeugdtornooi op het pleintje, een beetje een labo ook. Zelf speelde hij bij Berchem Sport en Tubantia Borgerhout, ook latere internationals als Mousa Dembélé en Radja Nainggolan begonnen op die pleintjes.

Maar wat dan met de kunst? ‘Ook de vitrines van Philip en Liesje brengen mensen hier dichter bij elkaar’, vindt Zouggaghi. ‘Bij JES werken we sowieso laagdrempelig. We hebben sinds kort een boksclub. De vitrines werken op dezelfde manier. Voor jonge gasten uit deze buurt is kunst normaal iets moeilijks, met een heel hoge opstap. Philip brengt kunst op zo’n manier dat die voor iedereen bereikbaar is. Heel dichtbij. Je mag dat niet onderschatten.’

Panini-stickers

Dat voetbal zoveel kunstenaars inspireerde, kan een verrassing lijken. De schilderijen van de in 2012 overleden Raoul De Keyser zijn bekend. Maar verder? ‘We moesten nochtans goed selecteren’, zegt Liesje Vandenbroeck. ‘Er is veel goed werk over voetbal, al dan niet rechtstreeks. Het werk van Otobong Nkanga, een foto van haar twee voeten met op de zolen de lijnen van een voetbalveld, gaat over meer dan voetbal.’

Philip Aguirre: ‘Van Sam Nhlengethwa hadden we al een solotentoonstelling in Edition Populaire. Zijn schilderij van Steve Mokone (een Zuid-Afrikaan die ooit de eerste zwarte voetballer in Nederland was, maar ook bij Barcelona speelde, red.) lijkt gewoon een tekening van een zwarte voetballer. Maar de Zwarte Meteoor (zijn bijnaam, red.) had ook een keerzijde: hij belandde ooit in de cel na geweld op zijn vrouw en dochter.’

©© Diego Franssens


Zijn eigen sculptuur van vijftien opgestapelde ballen (‘Als een voetbal kapot is, laat iedereen die liggen. Ik raap ze op. Met die mooie patine en opschriften met fouten in de naam van Messi vind ik ze prachtig’) domineert de Bloemstraat. Prachtig zijn, in de Bleekhofstraat dan weer, de op Panini-stickers geïnspireerde voetbaltruitjes van de jonge Oostendse schilder Bert Huyghe en vijf schilderijen van Damien De Lepeleire. ‘Een eigenzinnige schilder, geen vaste stijl, maar een fan van Anderlecht en Napels. Daarom schilderde hij de Senegalees Kalidou Koulibaly (ex-Genk, nu bij Napels, red.). Vijf keer.’

Voetbal zal de wereld niet redden. Zoals kunst dat niet doet. ‘Maar’, zegt Liesje, ‘juist omdat voetbal zo veel mensen aanspreekt, is het vaak het begin van een gesprek. Deze tentoonstelling brengt alles samen.’ Waardoor Edition Populaire, nu iedereen toch lessen wil trekken uit de coronacrisis, volgens Aguirre ook de kunstwereld kan laten dromen van een nieuwe start. ‘In veel galerijen moet je aanbellen om binnen te mogen. Zo bereik je natuurlijk geen publiek. Ik hoop dat corona mensen wakker schudt en anders met publiek doet omgaan.’

‘Tous Ensemble’ is nog tot 12 juli te zien in de Bloemstraat en de Bleekhofstraat in Borgerhout.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud