Catherine de Zegher: de geschorste museumdirectrice

©Thomas switn Sweertvaegher

De heisa rond de echtheid van de werken van de Russische kunstenaar Toporovski heeft woensdag geleid tot de schorsing van de Gentse museumdirecteur Catherine De Zeger.

Vijf keer hadden we Catherine de Zegher gisteren in de loop van de dag al aan de lijn gehad. De zesde keer was de pijnlijkste, rond 21 uur. Ze stuurde enkele correcties door op een interview dat we van haar hadden afgenomen. Het bleef even stil aan de lijn. Van de kant van de journalist. Want we moesten haar zeggen: ‘Catherine, je bent geen museumdirecteur meer.’ Toen bleef het stil aan haar kant. ‘Meen je dat? Ik weet nergens van. Dat is toch ongelooflijk. Ik ben in shock. Echt. Verder heb ik daar niets aan toe te voegen. Als je nog nieuws hebt, bel je nog maar eens terug. En wat vreselijk. Volgende week opent de expo rond de Italiaanse beeldhouwer Medardo Rosso. Daar heb ik twintig jaar naar uitgekeken.’

Het nieuws was dat het Autonoom Gemeentebedrijf - Kunsten en Design van de stad Gent woensdagavond in een spoedprocedure besliste dat de positie van De Zegher niet langer houdbaar is. Ze wordt tijdelijk geschorst tot een externe audit over haar rol in het managen van de bruikleen aan het MSK van de collectie Toporovski uitsluitsel geeft. Hoofdconservator Johan De Smet neemt voorlopig de leiding van het museum over.

De druppel die de emmer deed overlopen, was de berichtgeving in De Standaard gisteren dat De Zegher maandag in de commissie Cultuur van de stad Gent had gelogen. Woest en ontgoocheld was de museumdirecteur daarover. Ze had in de Commissie gezegd dat twee buitenlandse experts, Noemi Smolik en Magdalena Dabrowski, haar steunden in haar stelling dat de collectie Russische avant-gardekunst (1900-1930) van de Belgisch-Russische verzamelaar Igor Toporovski echt was. Daarop namen de twee experts afstand van De Zegher. De museumdirecteur ontkende woensdagochtend aan De Tijd dat ze in de commissie Smolik en Dabrowski had opgevoerd als experts die de authenticiteit van de collectie Toporovski bevestigen. ‘Dat heb ik nooit beweerd. Magdalena en Noemi doen geen expertises. Ze zijn geen wetenschappers die kunstwerken materiaal technisch onderzoeken, ze zijn kunsthistorici. Dat onderscheid is heel belangrijk.’

©Thomas switn Sweertvaegher

Maar het hek was van de dam. ‘Denk je dat je vanavond nog directeur bent’, vroegen we haar. ‘Ja, ik denk niet dat het stadsbestuur of de raad van bestuur zich zal laten leiden door foute berichtgeving.’ Dat was dus een foute inschatting.

Vergeten

De hele ochtend bezorgde De Zegher documenten en mailverkeer tussen haar en de twee experts aan de Gentse sp.a-schepen van Cultuur Annelies Storms. ‘In die documenten en mails is duidelijk te lezen dat de twee experts, vrienden-collega’s van mij eigenlijk, heel lang enthousiast zijn geweest over de collectie van Toporovski. Samen met hen zou ik volgend jaar een grote tentoonstelling over de Russische moderne kunst maken. Met daarbij de avant-gardewerken van de collectie Toporovski.

Maar de twee experts blijken die mails vergeten te zijn en gaven gisteren in De Standaard af op De Zegher. Daar reageerde ze in ons derde telefoongesprek zeer gelaten op. ‘In hun plaats zou ik ook afstand nemen. Door de heisa die er is ontstaan, word je als kunsthistoricus blijkbaar beter niet meer met mij geassocieerd. Het schip zinkt, iedereen springt eraf.

Die verzameling Toporovski was in het museum te zien vanaf 20 oktober 2017. Op 29 januari werden ze weggehaald na aanhoudende mediaberichten over twijfel aan de authenticiteit van de collectie. Die onzekerheid ontstond na een open brief in De Standaard op 15 januari waarin tien Russische kunsthandelaars en specialisten grote twijfels uitten over de echtheid van de 24 schilderijen. Het ging onder meer om werken van Malevitsj, Kandinsky, El Lissitzky en Exter. Wie de schilderijen zag, kan niet anders dan onder de indruk zijn geweest. Ze zijn prachtig. Alleen is de vraag of de werken authentiek zijn. De kunstwerken doken haast uit het niets op, ze staan in weinig kunstliteratuur beschreven en er is geen duidelijke provenance (levensloop) openbaar gemaakt.

Grote ambities

De Zegher, geboren in Groningen en in de kunstwereld al jaren gerespecteerd voor haar kunde in moderne en hedendaagse kunst werd in 2013 directeur bij het MSK. Daar had ze grote ambities. In maart vorig jaar suggereerde minister van Cultuur Sven Gatz (Open VLD) Igor Toporovski contact op te nemen met De Zegher. Igor en Olga Toporovski wonen al tien jaar in België. Ze bezitten een grote collectie Russische moderne kunst. Die hebben ze ondergebracht in de Stichting Dieleghem.

©Thomas switn Sweertvaegher

Die stichting wil in Jette, de woonplaats van minister Gatz, een museum bouwen voor de collectie. ‘Toen ik voor het eerst de collectie van de Toporovski’s zag, viel mijn mond open. Ik vond die fantastisch, maar ik wist meteen dat dit geen gemakkelijk terrein was. Al was mijn eerste gedachte niet: die is compleet vals. Ik heb lange gesprekken gevoerd met de Toporovski’s. Ik heb de provenance gekregen van alle werken die ze in bruikleen hebben gegeven. Ik heb met zorgvuldigheid het normale kunsthistorisch onderzoek gevoerd zoals je dat bij alle verzamelingen doet.'

De Zegher: 'Als je nu, met al die aantijgingen, vraagt: had je niet verder moeten gaan? Dan zeg ik: ik had verder kunnen gaan. Maar ik ben er zoals gezegd nooit van uitgegaan dat de werken vals waren. Mijn kunsthistorisch onderzoek wees daar niet op. Had ik nog voorzichtiger kunnen zijn? Ja. Ben ik achteloos geweest?’

Het is algemeen bekend dat van de Russische avant-garde veel vervalsingen in omloop zijn. Het Ludwigmuseum in Keulen stelde een tijd geleden vast dat de helft van zijn collectie Russische avant-garde vals was. ‘Zo ver zijn we nog niet bij de collectie Toporovski. Twee van de 24 schilderijen die we in Gent hebben getoond, zijn chemisch onderzocht en echt verklaard. De andere worden nu onderzocht op initiatief van de Stichting Dieleghem. Ik wacht met spanning op de resultaten. Het zou best kunnen dat ik word verguisd voor niets.’ Of na gisteravond dat De Zegher tijdelijk is geschorst voor niets.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content