‘Dat we daarvoor naar Rijsel moeten'

©studio Wim Delvoye,

De expo ‘Passions Secrètes’ in Rijsel is een krachttoer waar geen enkel Vlaams museum ooit in slaagde: een bloemlezing uit 18 West-Vlaamse hedendaagse kunstverzamelingen. ‘

Dat België ‘het land is met de meeste hedendaagse kunstverzamelaars per vierkante meter’, is een veelgehoorde boutade. Een pak van die verzamelaars woont in de Euroregio: het gebied tussen Rijsel, Roubaix, Kortrijk, Doornik en Roeselare. Dat is ook Martine Aubry, de burgemeester van Rijsel, niet ontgaan. Samen met Stefaan De Clerck, de vorige burgervader van Kortrijk, zette zij vier jaar geleden al het plan op om een tentoonstelling te organiseren met private bruiklenen uit die grensoverschrijdende regio. In Zuid-West-Vlaanderen waren enkele grote verzamelaars meteen enthousiast om mee te werken, in Noord-Frankrijk kon zelfs MAC’s-directeur Laurent Busine niemand vinden. Dus werd ‘Passions Secrètes’ in Tripostal in Rijsel herleid tot een tentoonstelling rond Zuid-West-Vlaamse collecties uit de driehoek Kortrijk, Waregem en Roeselare. ‘Historisch gezien is Zuid-West-Vlaanderen een regio met enorm veel industrie en vooral textielnijverheid. Veel van die ondernemers zijn van oudsher verzamelaars’, zegt de Rijselse curatrice Caroline David.

Embarras du choix

©Galleri Nicolai Wallner, CopenhagenPhoto : Anders Sune Berg

De achttien Zuid-West-Vlaamse verzamelaars die anoniem werken uitleenden voor ‘Passions Secrètes’, zijn tussen de 50 en 80 jaar oud. Het zijn ondernemers of mensen met vrije beroepen, die sinds de jaren tachtig hedendaagse kunst kopen. ‘Acht van de achttien hebben familiale banden met de textielindustrie in de Leiestreek’, vertelt David. ‘In totaal hadden de verzamelaars zo’n vierduizend kunstwerken in stock. Soms was hun collectie perfect gecatalogeerd, soms heel wat minder. Gezien de monumentale ruimtes van het voormalige postsorteercentrum Tripostal kozen we in de eerste plaats grote werken, die de verzamelaars thuis soms niet kunnen uitstallen. Omdat we een representatieve tentoonstelling wilden maken, kozen we kunstenaars die in veel collecties voorkwamen. Daardoor is er ook veel Belgische hedendaagse kunst te zien. Berlinde de Bruyckere, Michael Borremans en Wim Delvoye zijn uiteraard al bekende namen, maar voor relatief nieuwe artiesten als Ruben Bellinkx is dit de perfecte introductie voor het Franse publiek.’

Dat hier 180 werken hangen, betekent niet dat elke verzamelaar er tien mocht leveren’, zegt Bernard Soens, een Waregemse verzamelaar die met zijn bedrijf Cassochrome gespecialiseerd is in drukwerk voor de kunstwereld.
Bernard Soens
Waregemse verzamelaar en Directeur van Cassochrome

Samen met de Kortrijkse kunstverzamelaar en adviseur André Gordts bezocht Caroline David alle verzamelaars thuis. Samen brainstormden ze over de selectie en de thema’s, maar de uiteindelijke tentoonstelling is gecureerd door het duo David en Gordts. ‘Dat hier 180 werken hangen, betekent niet dat elke verzamelaar er tien mocht leveren’, zegt Bernard Soens, een Waregemse verzamelaar die met zijn bedrijf Cassochrome gespecialiseerd is in drukwerk voor de kunstwereld. ‘Sommige van de collectioneurs hebben collecties van meer dan duizend werken, anderen hebben er maar een tiental. De tentoonstelling moet niet onderdoen voor de collectiepresentaties van Saatchi, François Pinault of Emmanuel Perrotin die de voorbije jaren al in Tripostal doorgingen. Dit is een show van een internationaal niveau: er worden 150.000 toeschouwers verwacht. Het is bizar dat we hiervoor naar Rijsel moeten komen, maar in België was dit nooit mogelijk geweest. Er is nochtans genoeg materiaal voorhanden om wel vier andere tentoonstellingen te maken met diezelfde collecties.’

©Sies + Höke, DüsseldorfPhoto : Achim Kukulies, Düsseldorf

Omdat een ‘gewone’ bloemlezing te heterogeen zou zijn, kozen André Gordts en Caroline David voor drie (vage) thematische rode draden. De expo opent rond ‘Het vrouwbeeld in de kunst’, met werken van onder meer Rineke Dijkstra, Sylvie Fleury, Lili Dujourie, Annette Messager, Anselm Kiefer en Louise Bourgeois. In de sectie ‘Visie op Amerika’ komen zowel Amerikaanse als buitenlandse artiesten aan bod. Het meest toepasselijke thema is ‘De spiegel’, waarin kunstwerken rond ijdelheid, zelfbeeld, voyeurisme of zelfreflectie gegroepeerd zijn. Een halfrond paviljoen van Dan Graham, dat normaal gezien in de tuin van een West-Vlaamse meubelondernemer staat, biedt spannende zichten op de museumruimtes én de toeschouwers. Van Michelangelo Pistoletto is een diagonaal doorgesneden spiegel te zien, van Jim Hodges een kapotgeslagen spiegel, van Kris Martin een spiegel met ‘The End’ in spiegelbeeld. Het beeld dat we erin te zien krijgen, is verstoord, fragmentarisch of geënsceneerd. Net als het ambigue beeld van de achttien verzamelaars dat deze tentoonstelling neerzet: ze zijn trots op hun genereuze bruiklenen, maar willen liefst uit de spotlights blijven. ‘De typerende twijfel tussen de bescheiden discretie en de terechte zoektocht naar erkenning’, omschrijft kunsthistoricus Tanguy Eeckhout die dualiteit bij verzamelaars.

De verzamelaars zijn trots op hun genereuze bruiklenen, maar willen liefst uit de spotlights blijven.

Uitgerekend daarom is ‘Passions Secrètes’ een vreemde ervaring voor de toeschouwer. Er is enerzijds verwondering voor zoveel werk van (vaak museale) kwaliteit, dat verborgen zit in privécollecties. En er is ook ontzag voor verzamelaars die zodanig grote kunstwerken kopen dat ze ze uit plaatsgebrek in bruikleen moeten geven aan musea. Maar de frustratie blijft: je komt niet te weten van wie welk werk is. In een grote retrospectieve van een kunstenaar is het van ondergeschikt belang van wie de private bruiklenen komen. Maar in een tentoonstelling over private verzamelaars wil je wél weten wie die bruikleengevers zijn. De manshoge foto’s die in de interieurs van de achttien collectioneurs gemaakt zijn, vergroten alleen maar de honger.

Achttien collectionneurs onder één dak brengen met een selectie van hun werken: zo’n concept moest een clash van karakters opleveren. ‘Veel van de verzamelaars kennen elkaar of ontmoeten elkaar maandelijks op beurzen of vernissages. Maar er heerst ook een gezonde concurrentie en zelfs jaloezie onder hen’, zegt een deelnemende verzamelaar. En ook dat voel je in de tentoonstelling. Dit is niet alleen een verhaal van vriendschappen, maar ook van ego’s. Het is tonen, kijken en bekeken worden, zoals de voyeuristische balkons van Juan Muñoz op de bovenverdieping prachtig suggereren. Niet alle West-Vlaamse verzamelaars die meedoen aan deze expo, zijn even discreet. Sommigen engageren zich regelmatig met naam en toenaam voor andere kunstencentra, zoals Maison Particulière of CAB in Elsene. Modeondernemer Michel Delfosse, Bernard Soens en zijn vrouw Mimi Dusselier deden recentelijk ook mee aan ‘The Portrait of the Collector as a Work of Art’, het vipproject op Art Brussels waarbij verzamelaars een zelfportret maakten aan de hand van één of meerdere kunstwerken. Kortrijkzaan Filiep Libeert leende ook enkele werken uit, waaronder Kris Martins half opgeblazen luchtballon die knelt tegen het plafond.'

Passions Secrètes, van 10 oktober tot 4 januari in Tripostal in Rijsel.
Meer info vindt u op de website.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud