Advertentie

De echte dromen van Roger Ballen

'Eugene on the Phone’, 2000. ©Roger Ballen. Courtesy Reflex Gallery Amsterdam

In de wereld van fotograaf-kunstenaar Roger Ballen is er geen ultiem doel. Verwarring en eenzaamheid heersen. En dat is voelbaar in het Fotomuseum Den Haag.

De verwelkoming in de tentoonstelling ‘De wereld volgens Roger Ballen’ is ongewoon persoonlijk. Een wassen versie van de intussen 71-jarige fotograaf-kunstenaar draait zich - zittend op een kruk, fototoestel om de hals - naar je toe en kijkt je strak aan. Alsof hij overweegt een portret te maken. Dat doet hij niet. Hij draait schokkend voort, om de zaal in te kijken.

Daar hangen zijn favoriete modellen: mensen aan de rand van de Zuid-Afrikaanse samenleving, daar beland door armoede, ziekte en psychologische problemen. Ballen ontmoette ze tijdens zijn zwerftochten op het platteland en in de rafelranden van Johannesburg, waar de Amerikaan al veertig jaar woont en werkt. Hij creëerde er een fantasiewereld rond die hij graag omschrijft als ‘ballenesque’.

'Headless’, 2006. ©Roger Ballen, courtesy Reflex Art Gallery Amsterdam

Ballen werkt het liefst in kale ruimtes met weinig licht en lucht. Op de muren maakt hij - of de geportretteerde - primitieve tekeningen van gezichten, maskers en dieren. Elektrische kabels en metalen kapstokken buigt en schikt hij tot ze weer nieuwe figuren vormen. En overal zijn er dieren: dood of levend. Veel katten, honden, muizen, ratten, kippen en vogels. Veel kapotte spullen ook. Alles is even belangrijk als de m/v/x op Ballens vierkante zwart-witfoto's.

In zijn streven om teken-, schilder- en beeldhouwkunst met fotografie te verzoenen worden de geportretteerden acteurs. Wat is nog echt op de foto ‘Eugene on the Phone’ uit 2000? Voor Ballen doet het er niet toe. ‘Feit wordt fictie. Het bewuste gaat over in het onderbewuste. Dromen worden echt. Wat echt is, wordt een droom. De dode leeft. De levende is dood’, zegt hij in de video ‘Ballenesque’. Hij vindt dat er geen ultiem doel is, alleen maar verwarring en eenzaamheid. Hij nodigt de kijker uit zijn beelden te zien als georganiseerde chaos.

Goud en platina

Ballen werd in 1950 geboren in New York. Hij was vijf toen hij met een Kodak Brownie zijn eerste foto maakte, van zijn hond. Het leidde niet tot studies fotografie. Ballen koos voor psychologie en geologie, maar is altijd blijven fotograferen. Ook toen hij in 1982 naar Zuid-Afrika verhuisde om als geoloog in de mijnbouwindustrie te werken, en naar goud en platina te zoeken.

Roger Ballen. ©Marguerite Rossouw

De eerste reeksen die Ballen in zijn nieuwe thuisland maakte, waren documentair. Met ‘Dorps: Small Towns of South Africa’ (1986) wilde hij het kleine, rustige leven vrijwaren voor de toekomst. In ‘Platteland’ (1994) toonde hij witte boeren die ondanks de privileges van het apartheidsregime in verschrikkelijke omstandigheden leefden. Die sociaal kritische reeks werd Ballens internationale doorbraak.

Daarna evolueerde Ballen snel naar documentaire fictie, die je ziet in ‘De wereld volgens Roger Ballen’. De expo in Den Haag laat je door de psyche van de fotograaf dwalen. Van de geregisseerde portretten in de eerste zaal gaat het via een dode hond op een bed - Ballen maakt ook macabere installaties - naar een plek waar mensen en vogels samenleven. Tekeningen en sculpturen leiden verder naar een oord waar ontsnappen aan het ballenesque theater echt onmogelijk wordt.

De kelderverdieping is ingericht als een soort spookhuis, waarin de ene bevreemdende scène naar de andere leidt. Tegen een muur breit een vrouw een eindeloze sjaal, waarin kinderen verstrikt raken. Op een sjofele zetel ligt een dode man die nog ademt. En ergens in een hoek zit Ballen zelf, de ene na de andere tekening makend. Op de achtergrond zingt de Zuid-Afrikaanse hiphopband Die Antwoord: ‘I fink u freeky and I like you a lot’, het refrein van het nummer waarvoor Ballen in 2012 de videoclip maakte. Het is wat je de tekenende fotograaf ziet denken.

‘De wereld volgens Roger Ballen’ loopt tot 16 maart in het Fotomuseum Den Haag.

‘Bubble Bath’, 2016. ©Roger Ballen. Courtesy Reflex Gallery Amsterdam

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud