Advertentie
reportage

De geur van Jean Brusselmans

De nieuwe opstelling van de vaste collectie van het Van Abbemuseum prikkelt alle zintuigen. In de eerste zaal domineert Wilfredo Lam en zijn 'Le Marchand d'Oiseaux'. ©joepjacobs.nl

Het Van Abbemuseum in Eindhoven heeft zijn vaste collectie een grondige update gegeven. Zien, voelen en ruiken staan centraal in de collectiepresentatie 'Dwarsverbanden'.

Fris en rokerig. Zo omschrijft het geurkaartje zichzelf. Het hoort bij het schilderij 'Le bain des Vagabonds' uit 1936 van de Belgische schilder Jean Brusselmans. Fris omdat zes mannen klaar staan om in het water te duiken. Rokerig omdat op de achtergrond een fabriek rook uitbraakt. Die twee elementen werden door de geurmakers gebruikt om de inhoud van het schilderij in één nieuwe geur te vatten en op een kaartje aan te brengen. Je mag het mee naar huis nemen.

Charles Esche, de directeur van het Van Abbemuseum moet even glimlachen als we zeggen dat we het een beetje raar vinden om een kunstwerk in een specifieke geur te gieten. Zeker omdat voor onze neus de geur eerder onbestemd is dan fris en rokerig.

We moeten af van het centralisme van de westerse kunst.
Charles Esche
Directeur Van Abbemuseum

'Je moet het wat metaforisch bekijken. Onze nieuwe collectiepresentatie is erop gericht alle zintuigen te prikkelen, ook de neus. We willen tonen dat je niet enkel naar kunst moet kijken, maar dat je je hele lichaam moet gebruiken.'

'Le bain des Vagabonds' van Jean Brusselmans. Een schilderij met een geurtje. ©Schenking A, Brusselmans. Foto: Peter Cox.

Van sigaren naar kunst

Het Van Abbemuseum werd in 1936 opgericht door de sigarenfabrikant Henri van Abbe. De industrieel was een grote liefhebber van hedendaagse kunst. Hij begon met verzamelen rond 1909. De collectie bestaat nog steeds uit moderne en hedendaagse kunst. Het museum telt zo'n 3.000 kunstwerken.

Het jaarlijkse aankoopbudget schommelt tussen 500.000 en 1 miljoen euro.
Charles Esche werd in 2004 directeur. Hij volgde de Belg Jan Debbaut op. Die leidde het museum van 1987 tot 2003.

'We waren al een tijd aan het nadenken over hoe je kunst dichter bij de mensen kan brengen. Door gesprekken, ook met buitenlandse musea, is de multizintuigelijke opstelling naar voren gekomen. Kijken, voelen, ruiken, luisteren. Daarnaast hebben we museumtours ontwikkeld die je vindt op de Smartify app, gespecialiseerd in kunst.'

Op de app vind je uitgebreid informatie over de getoonde kunstwerken. Het programma zit goed in elkaar. De vraag is alleen of mensen niet net naar het museum komen om te ontsnappen aan de dictatuur van de smartphone. Esche knikt. 'We hebben daar lang over nagedacht en gediscussieerd. De zaalteksten zijn helemaal niet verdwenen. Ze geven alle informatie die je nodig hebt. De info op de app is voor verdieping. Je kan die net zo goed thuis raadplegen als je wil.'

De nieuwe opstelling langs verschillende zalen en etages volgt grosso modo een chronologisch parcours. Het centrale thema is misschien wel de universaliteit van de moderne en hedendaagse kunst. 'We moeten af van het centralisme van de westerse kunst. De blanke kunstenaar is niet langer de norm. Dat geldt ook in de benaming van kunstvormen. Als een westerling in de 15de eeuw een schilderij maakte, noemen we dat vandaag kunst. Als een Afrikaan in de 15de eeuw een beeld maakte, is dat etnografische kunst. In die benoeming zit eigenlijk al een waardeoordeel. Waarom doen we dat?', vraagt Esche zich af.

Transitie

Het kernwoord van het museum is transitie. 'We willen verhalen vertellen over de moderne tijd en hoe we daar afstand van kunnen nemen. Die moderne tijd is getransformeerd naar de nieuwe tijd. In die nieuwe tijd vallen grenzen weg. Voor mij is het net zo interessant om te ontdekken hoe kunstenaars uit Peru met covid omgaan als dat te zien bij westerse artiesten.'

Kunststromen en nationaliteiten lopen in 'Dwarsverbanden' dan ook door elkaar. Dat begint al in de eerste zaal, waar de Cubaan Wilfredo Lam, Pablo Picasso uit Spanje, de Rus Ossip Zadkine en de Argentijnse Alicia Penalba met elkaar in dialoog gaan. Parijs is het element dat hen bindt. In de zaal valt meteen de opstelling van het belangrijkste schilderij, 'Le Marchand d'oiseaux' van Lam, op. Het hangt niet aan de muur. Het hangt aan de zijde van een kast. In de kast zelf je vind je foto's en documenten. Het is een procedé dat voortdurend terugkomt in de tentoonstelling. Iedere ruimte wordt nuttig besteed.

Lopen doorheen Mondriaan. ©joepjacobs.nl

Iedere zaal is anders. Dat maakt de tocht door de expo avontuurlijk. In de zaal met Brusselmans en andere moderne schilders staan de kunstwerken veel lager opgesteld dan je gewoon bent. Bewust, zo blijkt. Het is gedaan ten voordele van rolstoelgebruikers. Een aantal kunstwerken kregen een kopie in 3D. Je kan ze met je handen voelen. Dat is bedoeld voor slechtziende bezoekers. Maar eigenlijk zijn ze voor iedereen bestemd. Het voelen van een kunstwerk geeft de beleving een nieuwe dimensie.

Hoe dichter bij vandaag, hoe groter het maatschappelijk engagement van de kunstenaars.

Een zaal verder loop je dan weer letterlijk door een Mondriaan-constructie en beland je vervolgens bij de Russische constructivisten. Er zit veel logica in de chronologische opstelling van de getoonde werken. Hoe dichter bij vandaag, hoe groter het maatschappelijk engagement van de kunstenaars. Het klimaat, milieuverontreiniging, etnische conflicten, de genderongelijkheid, het passeert allemaal de revue. Gelukkig domineert de boodschap bijna nooit op de kijkervaring. Af en toe word je uitgedaagd met opdrachten. 'Maak een mooie schaduw op de muur. Gebruik het lampje van je telefoon.' Zoiets.

Het moet het niet gemakkelijk geweest zijn om uit de grote collectie een selectie te maken. 'Ja en nee. Het is zoals het schrijven van een verhaal. De keuze van het eerste woord of de eerste zin is het lastigst. Als je die hebt, volgt de rest logisch en automatisch. Met de tentoonstelling is het ook zo. Maar we hadden ook een ander verhaal kunnen schrijven.'

Helemaal aan het eind vatten twee beeldjes naast elkaar de filosofie van het wereldmuseum perfect samen. Het ene is 'Demeter' van de Rus Ossip Zadkine. Het andere is 'Voorouderbeeld' van Rodan Omomá uit Papoea. Verschillend, maar uiteindelijk toch beide topkunst. En neem dan de lift naar beneden. Je wordt begeleid door een auditief kunstwerk. Zo goed dat je het opnieuw wil horen. Terug naar boven dus.

'Dwarsverbanden' loopt tot 2024 in het Van Abbemuseum in Eindhoven. www.vanabbe.nl

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud