De kunstenaar als cartograaf

'Dubai World III' van Andreas Gursky.

De voormalige directeur van het Centre Pompidou brengt in Villa Empain in Brussel dertig hedendaagse kunstenaars uit alle hoeken van de wereld samen rond landkaarten.

De eerste artistieke wereldkaart in Villa Empain hangt in de entreehal met stijgbeugels aan het plafond. Als een doorschijnende luster die elk moment op je hoofd kan vallen. Het is een werk van Mona Hatoum, een beeldend kunstenares van Palestijnse afkomst. Door breekbare materie als glas te gebruiken en de continenten los van elkaar op te hangen, lijkt het alsof ze de instabiliteit van onze wereld wil becommentariëren. De stukken kunnen elk moment tegen elkaar botsen.

'Carte du monde poétique' (1968) van Marcel Broodthaers. ©Marcel Broodthaers

Mona Hatoum was de eerste kunstenaar aan wie Alfred Pacquement dacht toen het centrum voor oosterse en westerse culturen aan het Ter Kamerenbos, de Franse curator vroeg om een expo bij hen te maken.

Een andere was Marcel Broodthaers. Onze landgenoot speelde doorheen zijn carrière met het thema cartografie. Op de eerste verdieping is een heus Broodthaers-kabinet ingericht, met miniatuurkaarten, gedichtenkaarten en zijn beroemde 'Carte du monde poétique' (1968). Daarin schrapte Broodthaers de letters 'li' en verving ze door de letter 'é'. De zachte poëzie van onze landgenoot en de politiek geladen kunst van Hatoum: tussen die twee extremen vertoeven de dertig kunstenaars die de Franse gastconservator selecteerde.

Pacquement was 13 jaar directeur van het Centre Pompidou in Parijs. In die periode was hij ook adviseur voor de bouw van het Louvre Abu Dhabi. Daardoor is hij erg vertrouwd met de kunstwereld in het Midden-Oosten, een belangrijke reden waarom Villa Empain bij hem aanklopte.

De imaginaire wereldkaart van Wim Delvoye. ©Wim Delvoye

Het idee iets te doen met cartografie en landkaarten kwam van hem, zegt hij. 'Dankzij technologie heeft cartografie niet meer dezelfde functie als vroeger. De uitbeelding van de wereld gebeurt veel nauwkeuriger, waardoor we de wereld anders zien. Dat biedt mogelijkheden voor kunstenaars, wiens taak het is de werkelijkheid op een andere manier te zien. Veel kunstenaars creëren hun eigen versie van wereldkaarten. Ze zijn kampioenen in mapping (het in kaart brengen van gegevens, red), die aan hun eigen verbeelding is ontsproten.'

In de mooiste publieke art-decovilla van Brussel is ruim plaats voor humor en absurdisme. Leuk is een video waarin onze landgenoot Eric Duyckaerts in detail een onzichtbare kaart becommentarieert. Of Wim Delvoye, die speciaal voor deze tentoonstelling een installatie ontwierp: een parcours doorheen een geografische atlas met denkbeeldige plaatsnamen als Zuëngek, Atariqua, Okaijkejo en New-Oraiq.

Archipel

'Dubai World III' van Andreas Gursky.

De interessantste werken zijn evenwel die die stof tot nadenken bieden over de toestand van onze wereld. 'Door zich kaarten toe te eigenen, tonen deze kunstenaars hun bezorgdheid over geopolitieke veranderingen', zegt Pacquement. Zo is er de foto die de curator kreeg van Andreas Gursky, de popster van de fotografische hedendaagse kunst. 'Dubai World' stelt een bestaande kunstmatige eilandengroep voor de kust van Dubai in de vorm van de continenten voor. De eilandengroep was ooit bedoeld voor toerisme en woningen. Ze fotograferen vanuit de lucht - en manipuleren in zijn fotostudio? - was voor Gursky een aanklacht tegen de excessen van een regio waar rijkdom op de meest absurde manieren zichtbaar is.

De wereldkaart van Vik Muniz, met zijn publieke interventies een vaste gast op de Biënnale van Venetië, is ook een striemend commentaar op overconsumptie en verspilling. Ze bestaat volledig uit schermen, processoren en andere computeronderdelen.

'The Arab World (The League)' van Marwan Rechmaoui. ©Marwan Rechmaoui

Van de kunstenaars die de geopolitieke toer opgaan, is de Libanees Marwan Rechmaoui de interessantste. Hij brengt in zijn werk het sociaal-politieke landschap van het Midden-Oosten in kaart. Dat gebeurt erg letterlijk. 'The Arab World (The League)' stelt een kaart voor van de Arabische wereld die uit haar geografische context is gehaald, geïsoleerd als een archipel in volle oceaan. Het gebruik van rubber benadrukt de veerkracht van de regio.

'Mappa Mundi' loopt tot 22 augustus in Villa Empain in Brussel.

www.boghossianfoundation.be

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud