De kunstenaar die zich een getuige à charge vond

De tekeningen van Vandenberg hebben iets kinderlijks maar tegelijk schetsen ze een wereld op de rand van de afgrond.

Met 'Molenbeek' presenteert Bozar een grote tentoonstelling met tekeningen van Philippe Vandenberg. Hij combineerde tussen 2006 en 2009 ingenieus de microwereld van de Brusselse gemeente met de grote wereldproblematiek.

Hélène Vandenberg, de oudste dochter van de kunstenaar, is een beetje blij en trots als we haar complimenteren met de tentoonstelling. Het is de eerste museale expo van Philippe Vandenberg (1952-2009) in België na zijn dood. In het buitenland was zijn werk de voorbije jaren met veel succes te zien. Een bewuste strategie van de Stichting Philippe Vandenberg.

'Mijn vader is in België nooit echt erkend geweest. Curatoren wisten met hem geen blijf. Ze beschouwden hem als een schilder van drama en pathetiek. Die stempel is hij nooit kwijtgeraakt. Hij was een buitenstaander die niet paste in de tijdsgeest. In de jaren 80 maakte hij grote, kleurrijke schilderijen. In 1989 stopte hij daar abrupt mee en begon hij politieke schilderijen te maken, met veel teksten. Kunst à la Jean-Michel Basquiat. Hij werd weggehoond. Men begreep het niet. Men kon, in tegenstelling tot in het buitenland, niet met een frisse blik naar zijn werk kijken. Het tij keert hier gelukkig wel. Voor veel jonge hedendaagse kunstenaars is mijn vader een voorbeeld.'

In 2006 verhuisde Vandenberg van Gent naar Molenbeek. De tentoonstelling focust op de tekeningen die hij de laatste drie jaar van zijn leven in zijn atelier daar maakte. Het alledaagse leven in Molenbeek staat centraal. Vandenberg wandelde er veel rond. Tegelijk is Molenbeek een metafoor waar alle grote wereldproblemen samenkomen.

Voor veel jonge, hedendaagse kunstenaars is mijn vader een voorbeeld.
Hélène Vandenberg
Dochter van de kunstenaar

'Ik denk dat de tekeningen een goede samenvatting zijn van waar hij als kunstenaar voor stond. Hij heeft in zijn leven verschillende stilistische periodes gekend. In de tekeningen combineert hij ze: abstract, figuratief, geometrisch. Het maakte hem niet meer uit. Hij deed alles tegelijk. Steeds met een grote dosis humor. Dat vond hij belangrijk', zegt zijn dochter.

Bio Philip Vandenberg

Philip Vandenberg werd in 1952 geboren in Sint-Denijs-Westrem. Hij begon in 1970 aan een opleiding Letteren & Wijsbegeerte en Kunstgeschiedenis aan de Universiteit Gent. Twee jaar later brak hij zijn studies af om zich toe te leggen op de schilderkunst. In 1976 studeerde hij af aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Gent. Vandenberg was zowel gefascineerd door oude meesters als Velazquez als door moderne kunstenaars als Pollock en Rothko. Ook literatuur zal een grote rol spelen in de ontwikkeling van zijn schilderkunst.

In 2008 was hij Artist in Residence in het MSK in Gent, waar hij met de oude meesters dialogeerde. Een jaar later pleegde hij zelfmoord.

Zijn werk wordt uitgedragen door de Stichting Philip Vandenberg in samenwerking met de Zwitserse galerie Hauser & Wirth.

Aan het einde van de tentoonstelling is een lange en boeiende documentaire van Hans Theys te zien. Hij bezocht Vandenberg in 2009 in diens studio. 'Ik vind mezelf geen kunstenaar. Dat doet me denken aan iets kunstmatigs, iets artificieels. Ik beschouw mezelf eerder een getuige. Un témoin à charge, zoals ze in het Frans zeggen', hoor je Vandenberg zeggen. Daarmee bedoelde hij: een getuige die aanklaagt wat in de samenleving allemaal fout loopt.

De tentoonstelling onderstreept die filosofie. 'Kill them all and we shall dance', valt te lezen. En een stuk verder in de expo: 'Pour trouver d'autres solutions que prevues prions la madonna de molenbeek.' Vandenberg speelde voortdurend met tekst in zijn tekeningen. Gekleurde woorden monden uit in een kunstig geheel. Zijn teksten komen voort uit observaties.

Er is een grote dubbelzinnigheid in het geding. De tekeningen van Vandenberg hebben iets kinderlijks, maar schetsen een wereld op de rand van de afgrond. Hitler treedt een paar keer op de voorgrond, als symbool voor alle dictators die simpele oplossingen aanbieden. 'Reviens, Adolphe' is te lezen. Je ziet Hitler een koffertje dragen met de woorden 'la solution'.

In zekere zin getuigen de tekeningen - 250 worden getoond - van machteloosheid als je ze tien jaar na de creatie bekijkt. De wereld lijkt er niet beter op geworden. 'Precies. Dat gevoel heb ik ook. Mijn vader had ook geen oplossingen. Hij kon niet anders dan aanklagen wat hij zag. Hij schrijft dat in zijn tekeningen: 'Un homme se dit rien, il peint', zegt Hélène Vandenberg.

Zwaarmoedigheid

Haar vader was erg bescheiden. 'Ik maak eigenlijk niets. Het zijn pogingen. Ik probeer iets te doen wat me door het leven kan duwen. Het grootste probleem is door het dagelijkse leven te raken. 'Moeder waarom leven wij?', om het met Lode Zielens te zeggen. Daar gaat het uiteindelijk om', zegt hij in de documentaire.

Misschien dat zwaarmoedigheid hem naar de kunstpraktijk dreef. 'Het eerste beeld dat ik als kind zag, was dat van een kruisiging. Dat heeft me nooit losgelaten. Het is een vreselijk beeld maar het vat voor mij samen hoe de mens in elkaar zit. Zo veel kunstenaars hebben met plezier zo'n kruisiging geschilderd. Zonder werkplezier geen goede kunst. Ik heb ook plezier in mijn werk', vertelde hij aan Theys.

Het is weer die tegenstelling. 'Mijn vader had veel ups en downs. Elke kunstenaar leeft in een isolement. Bij mijn vader was dat vaak extreem. Hij was 24/24 kunstenaar. Uiteindelijk is hem dat fataal geworden. Was het onverwacht? Ja en nee. Ik herinner me nog dat we met zijn dokter praatten. Hij zei: 'Jullie moeten je geen zorgen maken. Hij heeft hier een uur zitten te fulmineren tegen de paus.' Het komt goed. Enkele dagen later benam hij zich het leven.'

'Molenbeek' loopt tot 3 januari in Bozar. Tickets worden bij voorkeur online verkocht. bozar.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud