Denken in de logica van karton en papier

De modepatronen van de Frans-Tunesische couturier Azzedine Alaïa. ©Dirk Pauwels

De Duitse kunstenaar Thomas Demand werkt op het snijvlak van architectuur, beeldhouwkunst en fotografie. 'House of Card' in M Leuven is zijn eerste Belgische solotentoonstelling.

Soms moet je als museum op je strepen staan. Toen curator Valerie Verhack Thomas Demand (56) polste voor een expo in M, zei hij: 'Er loopt een reizende retrospectieve van mijn werk. Neem die.' Dat vond Verhack geen goed idee. Ze zocht een specifiek project. Demand knikte en stelde zijn 'Model Studies' voor. 'Daarin is toch geen enkel museum geïnteresseerd', zei hij. De reeks vormt de kern van 'House of Card'. De expo toont aan hoe nauw de kunstpraktijk van Demand is verweven met de architectuur.

Je doet Thomas Demand te kort door hem simpelweg een fotograaf te noemen. Daarvoor is het traject dat tot een foto leidt te gelaagd.

Thomas Demand is van opleiding beeldhouwer. Hij studeerde in München, Düsseldorf en Londen en specialiseerde zich in het maken van papieren en kartonnen maquettes. De Duitser vatte de werkelijkheid samen in kleinschaligheid. Zijn maquettes documenteerde hij door ze te fotograferen. Na een tijd hield hij alleen de foto's nog over als object. Maar je doet Demand te kort door hem simpelweg een fotograaf te noemen. Daarvoor is het traject dat tot een foto leidt te gelaagd.

Albert Speer

'Model', het eerste werk centraal op de expo, toont precies waar het bij Demand om gaat. Het veroorzaakte bij de creatie in 2000 nogal wat ophef. Demand bouwde de maquette van het Duitse paviljoen voor de Wereldtentoonstelling van 1937 in Parijs na. Dat ontwerp was van de hand van naziarchitect Albert Speer. Hij had een groot en hoog gebouw ontworpen dat boven alles en iedereen uittorende, inclusief het naburige paviljoen van de Sovjet-Unie.

Als je naar de foto kijkt, heb je niet meteen het gevoel dat je naar een maquette kijkt. Dat is Demand ten voeten uit. In het Fotomuseum in Antwerpen loopt momenteel een expo met werk van de Amerikaanse fotografe Lynne Cohen. Op die expo is ook een maquettefoto van Demand te zien, met een quote van Cohen: 'De maquettes van Demand lijken meer op de werkelijkheid dan de werkelijkheid zelf.' Zo is het maar net.

Ambassade

Het bewijs daarvan is de eerste grote installatie op de expo, 'Embassy'. Ze dateert uit 2007. Demand werkte er voor samen met de architect Arno Brandlhuber. De ambassade in kwestie is die van Niger in Rome. Daar werden in 2001 documenten gestolen die aan de basis lagen van de vervalste contracten waarmee de Amerikaanse inlichtingendiensten aantoonden dat de toenmalige Iraakse president Saddam Hoessein in Afrika uranium kocht. Dat was de reden voor de toenmalige Amerikaanse president George Bush om in 2003 Irak binnen te vallen.

Detail uit Embassy. ©Thomas Demand

Met een smoesje raakte Demand op de ambassade in Rome binnen. Hij maakte snapshots van zijn tocht door het gebouw. Al wat hij op die kleine foto's zag - kantoren, bureaus, gangen - bouwde hij zorgvuldig na in zijn studio om er daarna grote foto's van te maken. Vervolgens vroeg hij aan architect Brandlhuber om de ambassade na te bouwen, met de foto's aan de muren. Demand en Brandlhuber creëren zo het gevoel dat je werkelijk in de ambassade rondloopt, precies zoals de kunstenaar het zelf deed. Het is een illusie, maar het is knap gedaan.

Frank Lloyd Wright

Van de ambassade gaat het linea recta naar de Model Studies. Dat project is een buitenbeentje in Demands praktijk, omdat hij de schaalmodellen niet zelf maakte. Het maakt het resultaat niet minder indrukwekkend. De eerste zaal is gewijd aan de Amerikaanse architect John Lautner, die in zijn jonge jaren stage liep bij Frank Lloyd Wright.

Demand focust op de maquettes van gebouwen die nooit werden gerealiseerd. In de details zie je bijna een beeldhouwer aan het werk. De foto's worden vergezeld van de plafondinstallatie 'Do Words Have Voices' van de Schotse beeldhouwer Martin Boyce. De combinatie was in 2012 al te zien op de architectuurbiënnale van Venetië. In Leuven worden Demand en Boyce na acht jaar weer samengebracht.

Verstilde poëzie schuilt in de meestal witte maquettes van het Japanse architectenbureau SANAA. Het won in 2010 de Pritzker Prize, zeg maar de Nobelprijs voor architectuur. Demand fotografeerde de maquettes zodanig dat het bijna abstracte objecten worden. Je ziet er niet altijd gebouwen in, laat staan de functionaliteit van architectuur. De maquettes lijken bijna filosofische mijmeringen over wat een gebouw kan worden.

Maquette Kvadrat.

De abstractie zie je ook bij de foto's uit het modeatelier van de Frans-Tunesische couturier Azzedine Alaïa. Hij werkte soms jaren aan zijn kleurrijke patronen en werkte ze voortdurend bij.

Demand houdt het niet alleen bij maquettes. Op vraag van het Deense textielbedrijf Kvadrat ontwierp hij een nieuw hoofdkwartier dat momenteel ook echt wordt gebouwd in samenwerking met het Britse architectenbureau Caruso St John. In Leuven is heel het ontstaansproces te zien, met uiteraard de maquette. Het hoofdkwartier bestaat uit drie paviljoenen. Ze hebben de vorm van een blad papier, een kartonnen bord en een papieren hoedje. Typisch Demand, zegt curator Valerie Verhack. 'Hij denkt voortdurend in de logica van karton en papier.'

Thomas Demand, 'House of Card', tot 18 april in M Leuven. Engelstalige cataloog met essays en foto's uitgegeven door Mack en M Leuven.

Tussen droom en werkelijkheid

©Dirk Pauwels.

Thomas Demand won in 2008 samen met het Britse architectenbureau Caruso St John een wedstijd voor de herinrichting van de Escher-Wyss-Platz in Zürich. Ze bedachten het 'Nagelhaus', dat moest verrijzen onder een brug. Het gebouw was gepland als een restaurant dat de klok rond open zou zijn. Het leek aardig te lukken met de plannen, tot er een referendum aan te pas kwam. De Zwitsers hielden het Nagelhaus tegen. Op de expo wordt het hele verhaal uitgebreid verteld en gedocumenteerd.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud