in memoriam

'Die mensen dachten dat we niet goed bij ons hoofd waren'

Met het inpakken van gebouwen sloeg Christo een brug naar het architecturale verleden. De kunstenaar creëerde daarmee een nieuwe werkelijkheid.

Drie jaar geleden liep hij nog driftig rond in het ING Art Center in Brussel. Hij gidste de aanwezige journalisten zelf rond op de tentoonstelling 'Christo and Jeanne-Claude, Urban Projects'. Van het ene project - tekeningen en voorstudies werden getoond - snelde hij naar het andere.

Ieder detail leek hem nog in het hoofd te zitten. Wanneer je hem wat wilde vragen, keek hij geërgerd op. Alsof hij het niet gewoon was dat zijn gedachtenstroom werd onderbroken. Of hij ooit had overwogen om in België een gebouw in te pakken, vroegen we hem op het eind. 'Nee, maar dat kan nog komen. Ik heb duizenden plannen in mijn hoofd', zei hij.

Het zal niet meer gebeuren. Zondag overleed hij in zijn huis in New York. Hij werd net geen 85. Christo Vladimirov Javacheff werd geboren in Bulgarije op 13 juni 1935. Op krak dezelfde dag als zijn levenspartner Jeanne-Claude Denat. Zij moet hier vermeld worden. Christo en Jeanne-Claude waren relationeel, artistiek en creatief een onafscheidelijk duo. De een kon niet zonder de ander. 'Christo is de helft van een duo', zei hij weleens over zijn echtgenote. Jeanne-Claude stierf in 2009.

Begenadigd tekenaar

Christo ontmoette Jeanne-Claude Denat in 1958 in Parijs, waar hij vanuit Sofia een jaar eerder via Wenen en Genève naartoe was gevlucht. Op de vlucht voor het communisme, voor het gebrek aan vrijheid. Zijn hoofd zat toen al vol visionaire ideeën over architectuur, stadsvernieuwing en beeldensymboliek.

Aanvankelijk bestonden die ideeën enkel op papier. Christo was een begenadigd tekenaar. Hij is daar nooit mee gestopt. Meer nog, zonder tekening geen ingepakt gebouw of brug. Dat maakte die tentoonstelling in Brussel drie jaar geleden net zo interessant. Je zag het embryo van een afgewerkt project.

'Tekenen helpt me om na te denken. De allerlaatste tekening komt het dichtst bij de werkelijkheid, omdat die verrijkt is met alle informatie, de echte verhoudingen tussen de dingen en al het denkwerk. Met die tekening neemt de visie een vaste vorm aan', zei hij in 1982 in een interview.

In Parijs droomden hij en Jeanne-Claude al van het inpakken van gebouwen. De Arc de Triomphe en de École Militaire stonden op hun radar, maar de plannen werden niet uitgevoerd. Ze blokkeerden op 27 juni 1962 wel met 89 olievaten de Rue Visconti  voor acht uur. Het was een protest tegen de bouw van de Berlijnse Muur.

Het eerste inpakwerk gebeurde een jaar later. In de Villa Borghese in Rome pakten de twee een standbeeld in. Ongevraagd overigens.

Christo en Jeanne-Claude verhuisden in 1964 naar New York. Daar begon hun carrière echt. Ideeën werden omgezet in verwezenlijkingen. Dat gebeurde nooit zonder slag of stoot. Toestemming werd gevraagd, goedkeuring zelden gekregen. In Manhattan wilden ze twee gebouwen inpakken. De onderhandelingen met de eigenaars liepen op niets uit. 'Die mensen dachten dat we niet goed bij ons hoofd waren', zei Christo daarover.

Verhulling

Maar er was geen weg meer terug. Het inpakken van gebouwen met stoffen materialen was niet meer te stoppen. Voor Christo en Jeanne-Claude ging het niet zomaar om een gimmick of artistieke branie. Het was een manier om naar een stad en zichzelf te kijken.

Ze wilden heden en verleden aan elkaar koppelen en zich een stuk van dat verleden toe-eigenen. Tegelijk creëerden ze ook niets nieuws. 'Openbaring door verhulling', noemde de Amerikaanse kunstcriticus David Bourdon hun werk  in 1971. Een gebouw was ingepakt en aan het oog onttrokken, maar net daardoor viel het op en kreeg het een shot adrenaline. 

Het inpakken van de Reichstag in Berlijn is daar een eminent voorbeeld van. Al in 1971 - de Koude Oorlog woedde volop - begon Christo plannen te smeden om het gebouw aan te kleden. Als voormalig vluchteling was hij bijzonder geïnteresseerd in de clash tussen West- en Oost-Europa.

De administratieve problemen voor het project waren enorm. In februari 1994 keurde het Duitse parlement met 292 stemmen voor en 223 stemmen tegen het project uiteindelijk goed. Een jaar later was het klaar. Het ingepakte parlementsgebouw lokte miljoenen toeristen en zette het eengemaakte Berlijn weer definitief op de wereldkaart.

Christo was meer dan een inpakkunstenaar. Je kan hem net zo goed een landschapsarchitect noemen. Zijn projecten waren vaak gigantisch. Voor 'Umbrellas' uit 1991 werkten elf fabrieken samen om 3.100 enorme paraplu's (6 meter hoog, diameter van 8 meter) te maken. Ze werden opgesteld in Californië en Japan. Het Amerikaanse parcours was 29 kilometer lang, dat in Japan 19.

Door het kunstwerk op twee plaatsen te ontwikkelen, wilden Christo en Jeanne-Claude de banden tussen de twee landen aanhalen. De weg leek ook hier het doel. Na een jarenlange voorbereiding werden de paraplu's na drie weken alweer weggehaald en bleef er geen spoor meer achter. Het project kostte 26 miljoen dollar. Het duo betaalde elk project uit eigen zak met de verkoop van tekeningen, litho's en dergelijke. Ze gruwelden van het idee op sponsors een beroep te moeten doen.

Er volgden nog gigantische werken. 'The Gates' in Central Park in New York, bijvoorbeeld. Jarenlang geweigerd door het stadsbestuur omdat Central Park too big to touch was. Maar Christo kreeg uiteindelijk toestemming van burgemeester Michael Bloomberg voor het project (en voor het betalen van 3 miljoen dollar). 7.503 vinylpoorten werden over de wandelpaden geplaatst. Je kon er niet aan ontkomen. Dat was ook de bedoeling: iedereen gelijk.

Het laatste grote werk van Christo dateert uit 2018. Toen stelde hij op het Lake Serpetine in Hyde Park in Londen het drijvende 'Mastaba' voor. Het bestond uit 7.506 horizontaal gestapelde olievaten.

Allicht kon hij toen niet vermoeden dat met die constructie de cirkel rond was. In 1958 bouwde hij in Parijs een muur met olievaten. Toen deed hij dat omdat ze goedkoop en gemakkelijk te vinden waren. In 2018 was de kostprijs geen issue meer. Maar de olievaten stonden nog steeds voor dezelfde filosofie: als we ze loslaten in de stad, alle 7.506, is er chaos en blokkade. Het was een waarschuwing tegen onrust en sociale ontwrichting.

In Centre Pompidou opent op 1 juli 2020 een grote (uitgestelde) expo over het werk van Christo en Jeanne-Claude.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud