Dissidente slang Ai Weiwei blijft sissen

‘Sacred’ stelt de kamer voor waarin Ai Weiwei 81 dagen zat opgesloten. ©AFP

In Londen opent vandaag de eerste grote overzichtstentoonstelling van de Chinese kunstenaar Ai Weiwei sinds zijn vier jaar aanslepende huisarrest. In verbluffend nieuw werk blijft de dissident uithalen naar het Chinese regime.

Wat doet de beroemdste dissidente kunstenaar van de wereld als honderden journalisten uit de hele wereld in Londen verzamelen voor een retrospectieve van zijn werk? Niet komen opdagen, bleek dinsdag op de internationale persdag van de Ai Weiwei-expo in de Royal Academy of Arts. De artiest was nochtans in Londen. Tot grote verbazing van het museum aan Piccadilly Circus hadden de Chinese autoriteiten zijn Britse visumaanvraag goedgekeurd. China’s beroemdste artiest en opiniemaker hielp de expo ook opbouwen, maar bleef liever uit het zicht van camera’s en reporters. ‘Hij gaf de voorbije weken in besloten kring interviews, en is het beu over zichzelf te moeten praten. Het is tijd om zijn werk te laten spreken’, zei museumdirecteur Tim Marlow, die het voorbije jaar zes keer naar China vloog om samen met Ai Weiwei de expositie voor te bereiden.

De ‘serieprovocateur’ mocht het land niet uit van de Chinese regering wegens zijn niet-aflatende kritiek op hoe het regime omspringt met burgerrechten en vrije meningsuiting. Ruim vier jaar zat hij vast in Peking. Eerst letterlijk. In april 2011 werd Ai Weiwei op de luchthaven opgepakt en geblinddoekt weggevoerd naar een kamertje ergens in Peking. Na 81 dagen werd hij vrijgelaten en beschuldigd van belastingontduiking met zijn kunstbedrijf. Er volgde een proces, waarop de beschuldigde niet aanwezig mocht zijn. Hij moest bovendien zijn reispaspoort afgeven, waardoor hij China niet kon verlaten.

Zelfs vier jaar huis arrest weerhield Ai Weiwei niet om kritiek te blijven spuien op de natie die ooit zijn vader in ballingschap sloeg.

De pogingen en intimidaties om hem monddood te maken, deerden noch de kunstenaar, noch zijn medewerkers in Peking en Berlijn. Ai Weiwei bleef voortwerken en zijn medewerking verlenen aan kunstprojecten. Hij werkte de afgelopen vier jaar mee aan honderd tentoonstellingen of culturele initiatieven. In onze contreien bijvoorbeeld aan een expo in De Pont in Nederland en een toneelstuk van de documentairemaker Manu Riche over de belastingzaak die China tegen hem aanspande. Maar het resultaat kreeg Ai Weiwei nooit te zien.

Dat maakt de expositie in Londen bijzonder. De kunstenaar kon de voorbije weken ter plekke de puntjes op de i zetten, in de statige galerijen van de prestigieuze kunstacademie waar hij in 2011 tot erelid werd uitgeroepen. Het is de meest volledige tentoonstelling over Ai Weiwei in zeer lange tijd. Op basis van niet eens zoveel werken - de expo overspant slechts tien galerijen - krijgen we een totaalbeeld van Ai’s gelaagde persoonlijkheid als architect, beeldend kunstenaar en politiek activist.

Het begint meteen sterk. Het kunstwerk ‘Bed’ uit 2004 beeldt een uitgerekte landkaart van China uit. Het bruine hout is afkomstig van ontmantelde tempels uit de Qing-dynastie, de laatste keizerlijke dynastie. Het is een weerkerend procedé bij de kunstrebel: het hergebruik van materialen uit de Chinese geschiedenis en tradities en de poëtische verwerking in hedendaagse composities. Ook het bekende werk ‘Chairs’ - een cirkelvormige installatie van aan elkaar getimmerde houten stoelen - verwijst naar een traditie. Een houten stoel stond lang symbool in China voor sterke familiebanden, en werd van generatie op generatie doorgegeven. Na de culturele revolutie kwam die traditie in de verdrukking.

Middelvinger

De architect in Weiwei komt het sterkst naar voren in de ruimte die ‘Souvenir from Shanghai’ heet. Centraal in de galerij staat iets dat van ver op een hoop bakstenen lijkt. Dichterbij blijken de bakstenen secuur en gewetensvol geplaatst rond een houten raamwerk. De kunstenaar redde de bakstenen uit het puin van zijn oude studio in Sjanghai. De Chinese autoriteiten lieten het gebouw in januari 2011 platgooien, zogezegd omdat de juiste vergunningen ontbraken. Het hergebruik ervan in een kunstinstallatie lijkt een keiharde middelvinger naar de Chinese autoriteiten: jullie krijgen me niet klein. Drieduizend porseleinen krabben, opgestapeld bij een muur, verwijzen naar het laatste feestmaal dat in de studio plaatsvond alvorens het gebouw tegen de grond ging. De krabben werden in zijn studio in Peking ontworpen door Chinese handwerkslui. Traditie, kunst en activisme briljant gecombineerd.

De grootste galerij is integraal gewijd aan dé politieke actie van Ai die een breekpunt betekende met het regime. In 2008 kwamen bij een aardbeving in de provincie Sichuan 87.000 mensen om het leven. Onder hen opvallend veel scholieren, omdat - zo bleek later - veel scholen slecht waren gebouwd in opdracht van corrupte Chinese ambtenaren. Ai Weiwei bracht de overheid in verlegenheid door de namen van duizenden overleden kinderen vrij te geven op het internet en een documentaire over de ramp te maken. Die is te zien in de Royal Academy, samen met de namenlijst met zo’n 3.000 dode kinderen die is afgeprint tegen de muren. Centraal ligt de wel 30 meter lange sculptuur ‘Straight’, gebouwd met constructiemateriaal en resten van de ingestorte schoolgebouwen.

Rake klappen

Het enfant terrible van de Chinese kunstwereld kreeg van de politie rake klappen voor zijn giftige campagne tegen de staat. Hij moest zelfs een hersenoperatie ondergaan. Maar vier jaar huisarrest weerhield hem niet om kritiek te blijven spuien op de natie die ooit zijn vader in ballingschap sloeg. Dat blijkt uit het tweede deel van de tentoonstelling, dat volledig gewijd is aan de kunstwerken die hij maakte tijdens zijn huisarrest. Het werk ‘Cao’ (2014) bestaat uit meer dan 700 marmeren grassprieten. Marmer is in China een symbool voor rijkdom en macht. Het mausoleum van Mao op het Tiananmen-plein en de Verboden Stad bevatten marmeren elementen. De keuze voor gras: iets dat altijd opnieuw groeit, zoals ook de kunstenaar altijd terugkeert.

De intimidaties van het Chinese regime om Ai Weiwei monddood te maken, deerden de kunstenaar niet.

In de galerij ‘Remains’ maken de kabinetten met menselijke beenderen de meeste indruk. Ze zijn een commentaar op het lijden van zijn vader en duizenden andere intellectuelen onder Mao. Ai’s vader, een gevierd dichter, werd eind jaren 50 naar een opvoedingskamp gestuurd en twintig jaar lang zwaar vernederd. De getoonde beenderen zijn niet die van zijn vader, maar van een onbekende intellectueel die ook in een werkkamp zat. ‘Een land dat zijn verleden niet wil accepteren heeft geen toekomst’, vermeldt het bijschrift.

Hét hoogtepunt zit in de staart van de expo: zes roestbruine metalen dozen die de kamer voorstellen waarin Ai Weiwei 81 dagen zat opgesloten. Hij bevolkt de cellen met poppen van zichzelf en zijn twee bewakers. De installatie getuigt van lef, want bij zijn vrijlating kreeg hij het verbod opgelegd om zich publiekelijk over zijn gevangenneming te uiten. Dat doet hij dus toch, en op een erg confronterende, claustrofobische manier.

De poppenkastinstallatie reist straks niet door naar China. Wie binnenkort wel de omgekeerde beweging maakt van China naar het Verenigd Koninklijk, is de Chinese president Xi Jinping. Hij strijkt in oktober in Londen neer voor een staatsbezoek. Benieuwd of hij tussen de bedrijven door op visite gaat bij de Royal Academy of Arts. Wedden van niet?

Ai Weiwei: tot 13 december in de Royal Academy of Arts in Londen

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud