reportage

Een andere weg naar een betere wereld

'Scapegoating', 2013. ©Courtesy Gilbert & George

De kunsthal Luma Arles pakt uit met een retrospectieve van het kunstenaarsduo Gilbert & George. Het is één groot pleidooi voor vrije meningsuiting.

Ze zien er erg Brits uit, altijd netjes in pak en das. Ze zijn aanhangers van de conservatieven, en zeker van Thatcher. Maar ze zijn tegen religie en voor vrije seksualiteit. En hoewel ze voorvechters van het individu zijn, vormen ze in hun kunst de onlosmakelijke eenheid Gilbert & George.

Schijnbare tegenstellingen genoeg. Maar Gilbert Prousch (74) en zijn levenspartner George Passmore (76) zijn altijd bereid om ze toe te lichten. Zoals bij de opening van de retrospectieve ‘Gilbert & George: The Great Exhibition (1971-2016)’ in de kunsthal Luma in Arles, waar ze een uur lang het publiek rondleiden. Het wordt een soort performance waarin ze naar goede gewoonte als ‘levende beeldhouwwerken’ rondbanjeren.

Kinderen en ouderen begrijpen het leven nu eenmaal beter.
Gilbert & George
Engels-Italiaans kunstenaarsduo

Het Engels-Italiaanse kunstenaarsduo begon in 1968 en vond begin jaren zeventig zijn typische kunstvorm: grote afbeeldingen waarop ze vaak zelf centraal op figureren, bestaande uit tekeningen, beelden of tekst. De beelden provoceren vaak. Gilbert & George tronen ons mee naar ‘Scapegoating’, een groot werk waarop ze gangstermaskers dragen. Er staan leuzes op, zoals ‘verkracht een rabbi’, ‘molesteer een mullah’, ‘straf een priester’, ‘kus een homo’, ‘verdedig de decadenten’.

Ook met hun afbeeldingen van uitwerpselen, urine, ejaculerende penissen en skinheads shockeerden Gilbert & George in de loop der jaren nogal wat mensen. De indrukwekkend grote beelden zijn meticuleuze composities die de rauwe inhoud tot kunst maken. Omdat ze zich in het begin van hun carrière geen grote prints konden permitteren, bouwden ze de beelden op met kleinere panelen in de vorm van een raster. Die vorm hebben ze al die tijd behouden.

Intussen genieten Gilbert & George aanzien. Ze wonnen de Turner Prize, vertegenwoordigden hun land op de Biënnale van Venetië, en vorig jaar kregen ze van de Londense Royal Academy of Arts de titel van Koninklijke Academici, iets wat hun liefde voor het Britse koningshuis ongetwijfeld nog heeft aangewakkerd.

We stoppen bij ‘Sperm Eaters’, een werk waarop mannenfiguren elkaar bij de penis grijpen, hun monden opengesperd. Vroeger maakte dat soort expliciete werken de gevestigde kunstinstellingen zenuwachtig. De organisatoren van een belangrijke expo vroegen ooit of er een waarschuwingsbordje mocht komen: kinderen enkel toegelaten onder begeleiding van een volwassene. Gilbert & George reageerden formeel: ‘Ofwel hang je geen bordje. Ofwel eentje dat zegt dat volwassenen door kinderen moeten worden begeleid. Kinderen en ouderen begrijpen het leven nu eenmaal beter.’

Voor op de actualiteit

Omdat de strijd voor de vrijheid van meningsuiting zeker nog niet gewonnen is, blijven Gilbert & George zich in hun werk opwerpen als voorvechters van het individu. Nog altijd worden wereldwijd mensen omwille van hun geaardheid vervolgd. ‘Ban religie, decriminaliseer seks’, zeggen ze tijdens de rondleiding.

Het kunstenaarsduo is ervan overtuigd dat cultuur is essentieel is in dat gevecht. ‘Wat mensen lezen, bekijken en beluisteren, bepaalt hoe breeddenkend ze zijn en wat ze doorgeven aan hun kinderen. Uiteindelijk is kunst sterker dan de politici. Als kunst mensen anders doet denken, volgt de politiek wel.’

Uiteindelijk is kunst sterker dan de politici. Als kunst mensen anders doet denken, volgt de politiek wel.
Gilbert&George
Levend beeldhouwwerk

Tegelijk loopt hun kunst voorop op de actualiteit. Hun vroegere afbeeldingen van skinheads en de Union Jack worden tegenwoordig niet langer als anti-Brits aangevoeld, maar als een voorspelling van het nationalisme dat tot de brexit leidde.

In Luma Arles hangt ook ‘Bethnal Green’, een somber werk met bijna volledig gesluierde vrouwen op de voorgrond en zijzelf op de achtergrond, met geheven handen. Het werk verwijst naar het leven waarmee Gilbert & George dagelijks worden geconfronteerd. ‘Bethnal Green is een district in de historische Londense wijk East-End, waar we zelf wonen. Het is een diverse plek met veel inwijkelingen. Frustraties en trends borrelen er op lang voor ze zich wereldwijd manifesteren.’

Jaren voor de aanslagen op de Twin Towers werd hun buurt opgeschrikt door agressief islamitisch fundamentalisme. Fundamentalisten stampten deuren van ‘ongelovigen’ in om hun duidelijk te maken dat ze niet langer op hun plaats waren in wat volgens hen ‘heilig islamitisch land’ was geworden. Gilbert & George lieten zich niet afschrikken. Ze maakten van hun 18de-eeuwse woning een juweeltje, eten sinds jaar en dag in hetzelfde Turkse restaurant en maken er hun dagelijkse wandelingetje als ‘levende beeldhouwwerken’.

Ban religie, decriminaliseer seks.
Gilbert&George

Vertellend over hun buurt kunnen Gilbert & George zich niet langer inhouden en zingen ze, tot vreugde van de tientallen toehoorders, ‘Underneath the Arches’, een lied uit de jaren dertig. Ze genieten zichtbaar van het applaus en worden dan weer ernstig. ‘De media zeggen dat we gewoon de werkelijkheid tonen in ons werk. Dat is niet zo. We willen mensen die naar onze beelden kijken de kans geven te veranderen. We zijn hier niet om mensen te feliciteren over hoe ze zijn. We willen een andere weg tonen, opdat morgen beter zou zijn.’

‘Gilbert & George: The Great Exhibition (1971-2016)’ is tot 6 januari te zien in Luma Arles.
www.luma-arles.org

Tot 23 september kunt u in Arles ook naar het fotografiefestival ‘Rencontres de la Photographie’.
www.rencontres-arles.com

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content