Advertentie

‘Een kip is pure hightech'

©Debby Termonia

Met zijn gekruiste kippen bouwt de Limburgse kunstenaar Koen Vanmechelen al 15 jaar bruggen tussen kunst, wetenschap en het bedrijfsleven. Volgende week opent zijn eerste solotentoonstelling in Londen. Een namiddag in het hoofd en het atelier van de kippenkunstenaar. ‘Genetisch zijn kippen zuiver goud. Maar misbruik de technologie en je krijgt een potentieel monster.’

De kip als kunst. De Limburger Koen Vanmechelen (49) bouwt er al jaren zijn oeuvre op. Hij kweekt en kruist niet alleen kippen om ze te laten uitgroeien tot levend erfgoed. Hij laat ze ook opzetten als ze een natuurlijke dood zijn gestorven en transformeert ze tot mysterieuze wezens die zo lijken weggelopen uit een schilderij van Jeroen Bosch.

Een bezoek aan Vanmechelens atelier in Hasselt is een belevenis. In de voormalige gelatinefabriek tref je een opgezette hagedis met de kop van een kip, een zwarte kraai op hanenpoten, prehistorische eieren onder een broedlamp en een griffioen met de snuit van een lynx. Video’s, installaties, sculpturen en tekeningen leggen er de link tussen kunst en genetica.

In mijn filosofie liggen de ideeën voor een nieuwe economie verankerd.
Koen Vanmechelen, kunstenaar

Vanuit die kunstzoo zijn vrijdag twee grote verhuiswagens richting Londen vertrokken, met alle materiaal voor ‘Darwin’s Dream’, Vanmechelens eerste grote solotentoonstelling. In de donkere catacomben van de Saint-Pancraskerk wil hij een vijver en een jungle nabouwen. Centraal in het decor staan de gekruiste kippen waarmee de Limburger nu al 15 jaar opzien baart in kunst- en wetenschapskringen.

‘De cirkel is rond’, zegt de selfmade kunstenaar. In 1999 begon hij met een genetisch experiment - de Cosmopolitan Chicken Project - door een Mechelse koekoek te kruisen met een Poulet de Bresse. Het was volgens hem de kruisbestuiving tussen België en Frankrijk. Daaruit kwam een nieuwe variëteit, de Mechelse Bresse, die hij wilde laten bevruchten door een zwarte Redcaphaan uit het Verenigd Koninkrijk. Dat bleek niet vanzelfsprekend.

‘De soort was nergens nog te vinden. Ze was zo populair geworden in de jaren zestig voor de productie van eieren dat het een monokip was geworden, en dus totaal onvruchtbaar. In North-Hampton vond ik na lang zoeken nog enkele exemplaren die al vijf jaar geen kuikens meer hadden voortgebracht. We kruisten die met onze Mechelse Bresse en daaruit kwamen 13 vruchtbare kuikens.’

In 2000 nam Vanmechelen met zijn kruisingsproject deel aan een groepsexpo in de Londense Lisson Gallery. ‘Er waren duizend mensen op de vernissage. Ik had de hele eerste etage ingepalmd en haalde zelfs de cover van The Times, waarin mijn Cosmopolitan Chicken Project werd omschreven als ‘better than Europe’. Maar mijn curator zei: ‘Je bent er te vroeg mee. De komende tien jaar kan ik weinig doen.’ Nu sta ik opnieuw in Londen met mijn gekruiste kippen, in mijn eentje en op uitnodiging van dezelfde curator. Dat is een belangrijke overwinning.’

©Debby Termonia

Potentieel monster

De ster van Vanmechelen is aan het rijzen. Voor een opgezette kip betaal je algauw 30.000 euro. Zijn tekeningen of schilderijen kunnen tot 50.000 euro gaan. ‘Dat is veel geld’, erkent hij. ‘Maar je krijgt voor dat bedrag meer dan kunst.’ Zijn oeuvre weerspiegelt een filosofie. ‘Door iconische nationale kippenrassen van over de hele wereld te kruisen ga ik op zoek naar de universele kip, een kosmopolitisch wezen dat symbool staat voor onze biologische en culturele diversiteit.’

Vanmechelen hield al op zijn vijfde kippen in zijn slaapkamer. ‘Die dieren zijn geen ordinaire kiekens. Ze zijn pure hightech. De wereld telt ongeveer 52 miljard kippen, terwijl we slechts twintig zuivere rassenlijnen gebruiken, in het bezit van vijf personen. Noem mij één machine die dat overtreft. We moeten daar zorg voor dragen. Als we de kippen uit de wereld bannen, ben ik er niet zo zeker van dat we nog dezelfde maatschappij hebben.’

De Europese monoculturen verdwijnen omdat ze niet meer vruchtbaar zijn. Dus zoeken politici raad bij kunstenaars en wetenschappers om na te gaan hoe ons continent er in de toekomst kan uitzien.
Koen Vanmechelen
Kunstenaar

De mens kan niet zonder pluimvee. ‘80 procent van de bevolking in Azië, Zuid-Amerika, Afrika en India eet kip. In het Westen is dat 30 procent. En dan spreek ik nog niet over de medicatie die uit de studie van kippen is voortgekomen. De kip was onze eerste gps. Het woord kraaiennest komt niet van de kraaien, maar van het kraaien van de haan. De Britse wetenschapper Olivier Hannotte bracht de migratiestromen van mensen in kaart aan de hand van de genetica van de kip.’

Er is ook een keerzijde. ‘Genetisch gesproken zijn kippen zuiver goud. Ze zijn van vitaal belang voor de voedingsindustrie en voor het overleven van bevolkingsrijke landen zoals China en India. Maar ze zijn ook een gevaarlijk mirakel. Misbruik de technologie en je zit in serieuze moeilijkheden. Het is het verhaal van Frankenstein: de kip is een potentieel monster, een T-Rex. Eén genetische uitschuiver kan totale vernietiging tot gevolg hebben.’

Genetische mutatie

©Debby Termonia

In zijn stamboom van de universele kip zit Vanmechelen al aan de 18de generatie. Op zijn boerderijdomein van 10 hectare in Meeuwen-Gruitrode, op 25 kilometer van Hasselt, liet hij een zwarte hen van 17 nationaliteiten kruisen met een bruinrode Sulmtalerhaan uit Oostenrijk. In april dit jaar kwam het kuiken uit het ei. De genetische mutatie is volgens hem opmerkelijk. ‘Mijn kippen leven langer omdat ze minder vatbaar zijn voor ziekten.’

Dat is ook de academische wereld niet ontgaan. Jean-Jacques Cassiman, een internationaal expert in DNA-onderzoek en menselijke genetica, werkt al jaren samen met de kippenkunstenaar. De fertiliteitsspecialist Willem Ombelet wordt getriggerd door het feit dat Vanmechelens kippen vruchtbaarder zijn. In 2000 brachten ze samen de eerste editie van The Walking Egg uit, een kwartaalblad voor wetenschap, kunst en filosofie.

Ombelets academisch onderzoek met de kunstenaar roept ook ethische vragen op. Vanmechelen: ‘Wat doe je met mensen aan de andere kant van deze wereld die geen kinderen kunnen krijgen? Je kan antwoorden: ‘Ze zijn toch met te veel, dus laat maar zo.’ Maar ik weet van de Wereldgezondheidsorganisatie dat onvruchtbaarheid een reëel probleem is. Iemand die geen kinderen kan krijgen, is in Afrika minder waard dan een hond. Als je geen nazaten hebt, word je sociaal uitgestoten. Mijn kunst gaat daarover in debat met de wetenschap.’

Mijn kippen leven langer omdat ze minder vatbaar zijn voor ziektes.
Koen Vanmechelen
Kunstenaar

Ook andere projecten intrigeren. Toen de vogelgriep enkele jaren geleden op grote schaal uitbrak, besliste Vanmechelen het genetisch materiaal van zijn Cosmopolitan Chicken Project te beveiligen. Hij slaagde erin het sperma van zijn kosmopolitische hanen in te vriezen met de hulp van wetenschappelijke experts. Daaruit distilleerde hij het zijproject Frozen Culture. En toen een van zijn hanen in een gevecht met een rivaal zijn spoor verloor, werd hij geopereerd door een chirurgisch team onder leiding van de Genkse arts Luc Vrielinck. Die slaagde erin een botimplantaat in de poot van het levende dier te verwerken waarop een gouden spoor werd gemonteerd die door Vanmechelen was ontworpen. ‘De perfecte symbiose van kunst en wetenschap’.

De Limburger wordt geregeld gevraagd voor lezingen. ‘Ik doe er een zestigtal per jaar.’ In 2008 was hij te gast op het Wereld Economisch Forum in Davos en dit voorjaar kreeg hij een uitnodiging van de oud-EU-Commissievoorzitter José Manuel Barroso en de Duitse bondskanselier Angela Merkel om te komen spreken op een symposium in Berlijn. ‘Europa is op zoek naar een nieuwe denkrichting’, zegt de kunstenaar. ‘De Europese monoculturen verdwijnen omdat ze niet meer vruchtbaar zijn. Dus zoeken politici raad bij kunstenaars en wetenschappers om na te gaan hoe ons continent er in de toekomst kan uitzien. Ik ben ervan overtuigd dat we door het concept van diversiteit veel problemen kunnen oplossen. De mensheid moet diversifiëren om te overleven.’

Koen Vanmechelen (49) is ge boren in Sint-Truiden. De kunstenaar woont in een boerderij met 10 hectare in Meeuwen-Gruitrode en heeft zijn atelier in een oude gelatinefabriek in Hasselt.

 In 1999 begon hij met zijn Cosmopolitan Chicken Project, dat zeven jaar later werd omgevormd tot een stichting die door kruising van kippenrassen op zoek gaat naar de universele kip. In 2010 richtte hij The Walking Egg op, dat onvruchtbaarheid in ontwikkelingslanden onderzoekt.

Hij bundelde zijn visie en zijn kunstprojecten in The Open University of Diversity, een denktank waar kunst en wetenschap in debat gaan over biodiversiteit. Onder de naam La Biomista werkt hij aan een nieuw kunstencentrum op het terrein van de voormalige zoo van Zwartberg in Genk.

Überkip

Ook de bedrijfswereld is gefascineerd door het kruisingproject. Onlangs kreeg Vanmechelen de vraag om te komen spreken bij de Nederlander Thijs Hendrix, CEO van Hendrix Genetics, een van de grootste broedbedrijven voor pluimvee. ‘Dat is bijzonder’, zegt de kunstenaar. ‘Het betekent dat dat bedrijf openstaat voor innovatie. Ze hebben nood aan een instroom van nieuwe ideeën. Ik ben al 15 jaar bezig met het kruisen van kippen zonder enige economische relevantie. En toch komen ze naar mij voor input.’

Ook bij Cobb-Vantress, een Amerikaanse sectorgenoot van Hendrix Genetics, was Vanmechelen twee maanden geleden op bezoek. ‘Die twee bedrijven zijn de grootste genetische fabrieken van kippen. Het zijn wereldspelers. Als je daar van binnen uit bezig bent, ben je op globaal niveau bezig. Het is zoals mijn Londense curator 14 jaar geleden duidelijk probeerde te maken: op een bepaald moment worden mijn ontwikkelingen relevant.’

Ook andere sectoren kloppen bij Vanmechelen aan. Janssen Pharmaceutica vroeg hem enkele jaren geleden voor een TEDxFlanders-bijeenkomst in Antwerpen. ‘Door mijn kunst kom ik automatisch uit bij het bedrijfsleven’, zegt Vanmechelen. ‘Ik dring binnen in de economie van het genetisch onderzoek. En met The Walking Egg hebben we een goedkope ivf-techniek ontwikkeld die geen 4.000 euro maar slechts 200 euro kost. Het gaat hier over een wereldeconomie.’

Wat is het finale doel van zijn kippenkruisingen? Het perfecte wezen creëren? De vraag doet hem schrikken.

Vanmechelen haalt ook zelf de banden aan met ondernemers. Voor de ontwikkeling van het botimplantaat voor zijn gekwetste haan deed hij een beroep op de 3D-printingkennis van Melotte, het technologiebedrijf van Mario Fleurinck. Iemand als Annie Vereecken, die vier jaar geleden haar labobedrijf Medhold verkocht en sindsdien actief is als biotechinvesteerder, werd als bestuurder gevraagd voor The Walking Egg, dat intussen een stichting is geworden.

‘Ik ben zelf ook een ondernemer’, zegt Vanmechelen. ‘Al mijn kunst is zelfbedruipend. Ik ben niet afhankelijk van subsidies. Musea, galeries en kunstverzamelaars kopen mijn werk en op basis daarvan financier ik mijn projecten. Wellicht inspireer ik andere ondernemers door de manier waarop ik werk. Vanuit de levende materie iets doen, innovatief denken en risico’s nemen: dat fascineert me. In mijn filosofie liggen de ideeën voor een nieuwe economie verankerd. Het idee van altijd maar opnieuw te kruisen, dat is de basis van alles.’

Wat is het finale doel van zijn kippenkruisingen? Het perfecte wezen creëren? De vraag doet hem schrikken. ‘Het is absoluut niet mijn bedoeling tot een soort Überkip te komen, zoals destijds is geprobeerd met de Übermensch. De nazi’s gingen voor wat in hun ogen de beste kenmerken waren van een mens, en wilden dat multipliceren. Dat is mono en precies het tegenovergestelde van wat ik beoog. Ik laat alles los. Elk organisme heeft een ander organisme nodig om te overleven. Als er één geheim is in het leven, dan is het wellicht dat alles duaal is. De kip en het ei, de oorzaak en het gevolg, goed en slecht, schepping en destructie: alles bestaat in relatie tot de ander.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud