Advertentie

Een ode aan de flipperkast

De flipperkast groeide uit van een tafel met spijkers tot een gesofisticeerde spelmachine. ©BOUMEDIENE BELBACHIR

De expo ‘Pinball Mania’ in het Hasseltse Jenevermuseum is een ode aan de flipperkast, een icoon van de Vlaamse cafécultuur in de jaren 80. Twintig exemplaren geven de geschiedenis weer.

‘Gorgar beat you’, gromt de lichtgevende duivel op het scorebord als mijn balletje in de gleuf verdwijnt. Ik probeer een tweede keer. Via de trekhaak lanceer ik een ijzeren knikker het speelveld in. Felgekleurde gloeilampen lichten op en de flipperkast maakt de typische, hyperactieve geluiden. Weer lukt het me niet het balletje met de flippers lang omhoog te houden. De rode duivel lacht opnieuw.

De essentie

  • Tot 9 januari 2022 loopt in het Hasseltse Jenevermuseum de expo ‘Pinball Mania’.
  • Met 20 kasten illustreert de tentoonstelling de mijlpalen in de geschiedenis van de pinball machine.
  • De oudste vormen werden spijkertafels genoemd, ze hadden nog geen bedienbare flippers.
  • Tien kasten zijn bespeelbaar voor het publiek.

‘Gorgar was de eerste pratende flipperkast', vertelt Davy Jacobs, de directeur van het Jenevermuseum. ‘In 1979 was die hypermoderne spraakchip zo kostbaar dat de fabrikant hem optioneel maakte. Je moest 70 dollar extra betalen voor een sprekende Gorgar.’

De Hasseltse expositie toont 20 iconische pinball machines verspreid over het museum, 10 ervan zijn bespeelbaar voor bezoekers. Net als Gorgar is elk exemplaar een mijlpaal in de geschiedenis van de speelkast.

Wie aan pinball machines denkt, ziet de link met het Jenevermuseum misschien niet meteen. ‘De flipperkast maak net als jenever deel uit van de Vlaamse cafécultuur', verduidelijkt Jacobs. ‘Zoals dobbelen, kaarten, biljarten en vogelpik creëerde die een samenhorigheidsgevoel.’

De Bagatelle, een voorbeeld van een spijkertafel.

‘De selectie van speelkasten komt uit het Rotterdamse Dutch Pinballmuseum’, zegt Jacobs. ‘Daar heeft initiatiefnemer Gerard van de Sanden zo'n 150 flipperkasten verzameld, vooral met eigen kapitaal. Met zijn hulp selecteerden we bijzondere exemplaren die de evolutie van de pinball machine weergeven. Van spijkertafels naar hoogtechnologische speeltjes.’

Zo leer je dat de flipperkast niet altijd flippers had. Voorlopers bestonden al in de 18de eeuw. Op feestjes aan het Franse hof schoten gasten met een soort biljartkeu een kleine ivoren bal op een hellende biljartachtige tafel. Het balletje tikte dan langs spijkers (pinnen!) naar beneden en viel in verschillende gaten met een hoge of lage score.

‘In de jaren 50 kwamen de flippers, die je met drukknoppen aan de zijkant van de speelkast kan bedienen om de bal langer in het spel te houden’, zegt Jacobs. ‘De kasten werden zo minder een gok- en meer een behendigheidsspel.’

De flipperkastindustrie heeft moeilijke jaren achter de rug. Een paar grote producenten gingen failliet. Maar de eighties zijn terug, denk aan het succes van de serie 'Stranger Things'. Dat betekent ook een revival voor de flipperkast.
Davy Jacobs
Directeur Jenevermuseum in Hasselt

In de jaren 80 waren flipperkasten een vaste waarde in veel Vlaamse cafés en sporthallen. Door de komst van computers en persoonlijke gameconsoles in het begin van deze eeuw werden ze veel minder populair. ‘De flipperkastindustrie heeft moeilijke jaren achter de rug. Een paar grote producenten gingen failliet’, vertelt Jacobs. ‘Maar de eighties zijn terug, denk aan het succes van de serie 'Stranger Things'. Dat betekent ook een revival voor de flipperkast.’

Gokken met Disney

Een lichtpunt in de donkere tijden was de 'Pirates of the Caribbean'-kast, die in 2006 werd uitgebracht. Het is de recentste kast in de chronologisch opgebouwde expositie. ‘Het was de eerste keer dat Disney een samenwerking met een pinballfabrikant aandurfde. Het blijft een gok- en kansspel.’

Mettertijd kregen de machines ook snufjes zoals ingebouwde toys die je moet raken om extra punten te verdienen en gesofisticeerde klank- en lichteffecten. Zo is er de Whirlwind, een kast met een ingebouwde ventilator die begint te draaien als je een bepaalde score behaalt, of de Terminator 2: Judgment Day. Die heeft een ingebouwd animatiescherm, en de stem van Arnold Schwarzenegger spreekt je onheilspellend toe.

Met flipperkasten als Wizard!, The Harlem Globetrotters en Alice in Wonderland is de expo ook een kleine ode aan de popcultuur. Wizard! is gebaseerd op het legendarische album 'Tommy' (1969) van de Engelse rockband The Who. De gelijknamige musicalfilm, waarin Elton John, Tina Turner en Eric Clapton meespeelden, gaat over een doofstom kind dat als geen ander kan flipperen.

Tweede Wereldoorlog

In de grotere tentoonstellingsruimte zijn enkele affiches te bezichtigen en afzonderlijke toys die op pinball machines geïnstalleerd kunnen worden. Al die toys ten spijt is een van de pronkstukken van de expo verrassend simpel. ‘Panama’ komt niet uit het Dutch Pinballmuseum, maar is een vondst van Jacobs. ‘Toen ik deze expo voorbereidde, wandelde ik langs een rariteitenkabinet in de Hasseltse Demerstraat. Ik zag toevallig deze ‘trekbiljart’ in de etalage liggen.’

‘Het mechanische spijkerspel, een voorloper van de moderne flipperkast, was tijdens de Tweede Wereldoorlog door de Amerikanen meegenomen en zij lieten het achter in hun Hasselts stamcafé de Cameo. Omdat het speelveld en de scorebord in zo’n goede staat waren, besloten we het aan de permanente collectie van het Jenevermuseum toe te voegen', zegt Jacobs.

'Pinball Mania' loopt tot 9 januari 2022 in het Jenevermuseum in Hasselt. Iedere donderdagavond is het mogelijk om het museum voor 75 minuten af te huren voor uw eigen bubbel.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud