reportage

Els Dietvorst houdt eerste retrospectieve: 'Ik doe de deur nooit dicht'

Vive la démocracie (2003, l.) en The Scavenger's Daughter & White Pompei (2000) van Els Dietvorst.

In het M HKA in Antwerpen houdt de Belgische kunstenares Els Dietvorst haar eerste retrospectieve. Ze koppelt fragiliteit aan sociale bevlogenheid.

Het gebeurt niet elke dag dat een kunstenares aan de vooravond van een grote retrospectieve zegt: 'We moeten afstappen van het individueel kunstenaarschap.' Alsof het een minimalisering is van de eigen tentoonstelling.Maar Els Dietvorst (55) meent het wel. In het Museum of Contemporary Art (M HKA) in Antwerpen opende vorige week haar eerste grote overzichtsexpo 'Dooltocht/ A Desperate Quest to Find a Base for Hope'. Ze wijst in de cafetaria van het museum naar een groepje jonge mensen. 'Mijn studenten, ze hebben de expo samen met mij gemaakt.' Een groepswerk dus.

Dietvorst doctoreert aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen, vandaar de helpende studenten. 'Ik heb veel kunstwerken opnieuw moeten maken', zegt Dietvorst. 'Vele zijn in de loop der jaren vernietigd. Of heb ik weggeven. Of zijn overschilderd.'

Vier windrichtingen

Je loopt van het ene kunstwerk naar het andere als een wandeling door een bos met diverse boomsoorten.

Dietvorst is een kunstenares die op het eerste gezicht haar pijlen in de vier windrichtingen schiet. Ze maakt tekeningen en beelden, schrijft teksten, creëert films en video's. De tentoonstelling in het M HKA is zo opgebouwd, als een groot gesamtkunstwerk. Dat is een risico, want de onderdelen kunnen elkaar afstoten. Maar dat is in deze expo niet het geval. Je loopt van het ene naar het andere werk, als een wandeling door een bos met diverse boomsoorten. Wat ze bindt, is de fragiliteit in het oeuvre van Dietvorst. Dat valt het meeste op bij de grote collectie lemen beelden die ze samen met haar studenten weer tot leven heeft gebracht. Ze lijken kwetsbaar, alsof ze enige troost behoeven.

Dat zegt veel over de manier waarop Dietvorst in het leven staat. Ze is een geëngageerde kunstenares met oog voor kwetsbare groepen in de samenleving. Aan een van de muren hangt een statement: een lange lijst van A4'tjes met namen van migranten die de voorbije jaren op zee het leven lieten, op zoek naar een beter leven. 'Ik zag die lijst ooit in The Guardian. Die maakte zo veel indruk op me dat ik haar absoluut in de tentoonstelling wilde, als je ziet wat in Europa allemaal aan de hand is.' De lijst heeft op zich niets artistieks, maar je staat er wel bij stil. Anonieme vluchtelingen krijgen een naam.

Naast de lijsten toont Dietvorst de film 'Vive la démocratie', waarin de Togolese vluchteling Kokou Zokli jaren geleden zichzelf filmde tijdens een betoging in Togo. De politie schoot mensen dood. Zokli kwam uiteindelijk in Brussel terecht.

Opnieuw is die fragiliteit er, niet in het beeld maar in de situatie. Dietvorst roept geen medelijden op, wel mededogen. Je kan haar strijdbaar noemen. Ze strijdt tegen uitsluiting en voor een ecologisch beter leven. Maar de boodschap overstemt nooit de toegankelijkheid van de kunst. Dat is een grote verdienste.

Fresco

Het werkproces van Dietvorst is meestal hetzelfde. Het vertrekpunt is de tekening. Hoe het voortgaat, hangt af van het moment, van wat haar als kunstenares raakt en inspireert. De tekeningen zijn een mengeling van realiteit en dromen, gemaakt met witte, zwarte en rode inkt. In 1998 maakte ze een grote fresco in het Brusselse café De Dolle Mol. Die is daar al lang verdwenen, maar komt in het M HKA weer tot leven.

Stigmata, 2018, Els Dietvorst

Een deel van de muren is beschilderd met bomen. 'Ik ben een bomenvrouw, ik hou van bomen.' De boom wordt een sculptuur die dan weer een onderdeel is van het grote multimediale project 'De terugkeer van de zwaluwen'. Vier jaar lang sloeg ze haar tenten op in de Anneessenswijk in Brussel. Ze maakte geen portret van de zwaluwen, de bewoners uit alle continenten, maar werkte echt met hen samen. Ze werden acteurs, dansers en performers. Op grote videoschermen kan je hun wel en wee volgen. Het project is een perfect voorbeeld van wat Dietvorst het einde van het individuele kunstenaarschap noemt. Ze is hoogstens een gids die anderen aanzet zichzelf te ontwikkelen. 'Ik doe de deur nooit dicht', zegt ze.

Het bracht de zwaluwen tot in het cultureel centrum van Strombeek-Bever, waar de surrealistische film 'Na de zondvloed' werd opgenomen. Die is gebaseerd op de gedichtenbundel 'Illuminations' van Arthur Rimbaud. Het decor is in Antwerpen nagemaakt, in rood, wit en zwart. De favoriete kleuren van Dietvorst en de Franse dichter.

Els Dietvorst, Dooltocht/A desperate quest to find a base for hope, tot 10 mei 2020. Www.muhka.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud