Francis Alÿs trekt in Venetië ten oorlog

Haram Football: voetbal zonder bal. ©francis alys

Hoe geef je crisissituaties toegankelijk weer in kunst? Op die vraag zoeken kunstenaar Francis Alÿs en curator Hilde Teerlinck een antwoord in het Belgisch paviljoen op de Biënnale van Venetië in 2022. De Vlaamse overheid duidde hen gisteren aan.

Ze waren nog met zes in de laatste ronde, telkens één curator en een kunstenaar. Uiteindelijk koos de Vlaamse overheid voor het duo Francis Alÿs (60) en curator Hilde Teerlinck (54) om ons land te vertegenwoordigen op de volgende Biënnale voor Kunst in Venetië. Die vindt pas in 2022 plaats, een jaar later dan voorzien. Het coronavirus heeft de planning in Venetië in de war geschopt.

Alÿs, geboren in Antwerpen, woont al decennialang in Mexico, waar hij sowieso moeilijk te bereiken is. Corona heeft het nog wat moeilijker gemaakt. 'Hij is met zijn familie Mexico-Stad ontvlucht omdat het coronavirus daar nog altijd lelijk huishoudt. Hij woont nu in een afgelegen dorpje, waar het internet vaak hapert', legt Teerlinck uit. Ze belt vanuit Barcelona. Daar is ze directeur van de Han Nefkens Foundation voor videokunst. Het was haar idee Alÿs uit te nodigen voor het Belgische paviljoen. 'Toen ik als curator was geselecteerd voor de laatste rond van de Biënnale, dacht ik meteen aan hem. Als curator hou ik van kunstenaars die vanuit persoonlijke ervaringen vertrekken om hun kunst op een directe en toegankelijke manier vorm te geven. Francis Alÿs is zo'n kunstenaar.'

Als curator hou ik van kunstenaars die vanuit persoonlijke ervaringen vertrekken om hun kunst op een toegankelijke manier vorm te geven. Francis Alÿs is zo'n kunstenaar.'
Hilde Teerlinck
Curator

'Ik sprak twee weken met Francis en toen stemde hij in. Daarna hebben we vier weken gemaild om het project helemaal op poten zetten. Tot tevredenheid van de jury, blijkbaar.' Het is niet de eerste keer dat Alÿs in Venetië tentoonstelt. In 2017 was hij de centrale gast van het Iraakse paviljoen.

Surrealisme

Francis Alÿs is wereldwijd vermaard - hij is een van onze grootste kunstenaars - om zijn video's waarin hij op een vaak haast surrealistische manier de actualiteit benadert. Zo wandelde hij ooit met een groot ijsblok door Mexico-Stad tot het smolt. In Jeruzalem liep hij dan weer met een geperforeerde pot groene verf rond. Het groene spoor dat hij achterliet, refereerde aan de grens tussen Israël en Palestina die na de oorlog van 1948 met een groene pen werd vastgelegd op een kaart.

Als je naar zijn video's kijkt, lijken ze vaak grappig, maar ze graven dieper. Alÿs is een kunstenaar die politieke statements maakt, maar hij verpakt ze in toegankelijke kunst.

Op de Biënnale zal het over twee jaar niet anders zijn. 'Het thema van onze expo is: hoe geef je crisissituaties in je kunst weer? De film van negen minuten uit 2017 'Haram Football', die zich afspeelt in Mosoel, staat centraal. Francis is de voorbije jaren een paar keer naar Irak geweest, onder meer als embedded kunstenaar bij het Koerdische leger in de strijd tegen IS. Hij hoorde daar het verhaal van vermoorde voetballiefhebbertjes. IS had verboden naar voetbal te kijken en voetbal te spelen. In januari 2015 werden in Mosoel 13 kinderen voor de ogen van hun ouders geëxecuteerd, omdat ze op televisie naar een voetbalwedstrijd tussen Irak en Jordanië hadden gekeken. Na dat gruwelijke voorval begonnen de kinderen te voetballen zonder bal. Toen Francis dat hoorde, heeft hij daar de film over gemaakt. Het lijkt helemaal echt. Kinderen die dribbelen, vallen, overtredingen maken. Ze doen dat met zoveel overtuiging dat je haast vergeet dat er geen bal is. De film eindigt abrupt wanneer geweerschoten klinken.'

Op de Biënnale wordt de film omkaderd met oud en nieuw werk, zowel video's als grafisch werk. 'Door het uitstel van de Biënnale kunnen we misschien nog een nieuwe, grote video maken. Maar dat is niet zeker. Het verandert op zich niets aan het concept. Toen Francis in Irak was, heeft hij dagboeknotities bijgehouden. Hij stelde zich de vraag wat de rol is van de kunstenaar in tijden van oorlog en crisis. Hoe gaat hij daarmee om? Het antwoord geven we in Venetië. Eigenlijk gaan we in het paviljoen een palimpsest maken, een hergebruikt stuk perkament. Je veegt de bovenste laag weg en je begint opnieuw te schrijven. Dat doet Francis ook. Hij veegt de realiteit uit en maakt er een kunstwerk van. De poëzie van 'Haram Football' overstijgt de gruwelijke actualiteit.'

Dialoog

Teerlinck benadrukt dat de relatie tussen kunstenaar en curator er een van dialoog is. 'Het is een gezamenlijk project. De ego's werden aan de kant geschoven. Voor mij als curator is niet alleen het resultaat in het Belgische paviljoen van belang. De manier waarop het hele project tot stand komt, de keuzes die moeten worden gemaakt, zijn net zo belangrijk.'

Vorig jaar vertegenwoordigden Jos De Gruyter en Harald Thys België. Ze werden door de Federatie Brussel-Wallonië uitgestuurd. Met die keuze was lang niet iedereen gelukkig, zeker in Franstalig België. De vraag was ook: zou Vlaanderen hetzelfde gebaar stellen twee jaar later? Met de keuze van de 'internationale' kunstenaar Francis Alÿs is dat alvast geen issue meer.

De kandidaten

De kandidaten

De jury van het departement Cultuur, Media en Jeugd van de Vlaamse overheid moest een keuze uit deze zes curatoren en hun kunstenaars.

  • Heidi Ballet samen met Anne Teresa De Keersmaeker.
  • Till-Holger Borchert en Michel Dewilde samen met An Demeester en Jan De Cock.
  • het kunstenaarscollectief Enough Room for Space (Maarten Vanden Eynde en Marjolijn Dijkman) samen met Alexis Destoop, Pélagie Gbaguidi, Femke Herregraven, Jean Katambayi Mukendi, Dorine Mokha, Musasa en Georges Senga.
  • Zoë Gray samen met Kasper Bosmans.
  • Christophe Slagmuylder samen met Sarah Vanhee.
  • Hilde Teerlinck samen met Francis Alÿs (foto).

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud