Goorheid als politiek statement

©Saskia Vanderstichele

De kunstveteraan Paul McCarthy fileert al meer dan vijftig jaar de Amerikaanse populaire cultuur. Hij doet dat met veel extravaganza, en met veel seks en geweld. Ook in de galerie Xavier Hufkens in Elsene. ‘Seks is blijkbaar een issue voor mij. Voor u niet?’

Paul McCarthy (73) inspecteert nog even een van zijn sculpturen in de galerie. ‘De laatste details aan het checken?’, vragen we om het ijs te breken. Hij reageert amper. Het interview is pas over een halfuur.

We concentreren ons opnieuw op de rest van zijn extravaganza: grote, kleurrijke installaties die rond seks en geweld draaien. In het tweede gebouw van galerie Xavier Hufkens, 200 meter verderop, worden twee films van McCarthy - en zijn zoon - getoond. Over hetzelfde thema. Ketchup, sperma, kak en pis, het vliegt je allemaal om de oren. Was het geen kunst, je zou het goor noemen.

Je wil niet weten hoeveel mensen je ziet sterven als je een avondje televisie kijkt.
Paul McCarthy, kunstenaar

Onder de titel ‘Mixed Bag’ borduurt McCarthy in Elsene voort op drie van zijn belangrijkste projecten van de afgelopen twintig jaar: ‘Caribbean Pirates’, ‘Coach Stage Coach Stage’ en ‘Donald and Daisy Duck Adventure’. In het eerste project, een virulente parodie op de wereld van Disney, spelen Captain Ballsack en varkens de hoofdrol. Het tweede project draait rond de western. En in het derde wordt McCarthy Donald Trump.

Het is nieuw en niet nieuw tegelijk. De sculpturen zijn bekend, maar McCarthy heeft ze herwerkt voor de tentoonstelling. Telkens stelt hij de populaire Amerikaanse cultuur ter discussie, bij voorkeur op een provocatieve manier.

Als McCarthy op het afgesproken tijdstip aan de interviewtafel verschijnt, vragen we hem of we in Europa zijn kunst wel helemaal kunnen doorgronden. ‘Omdat het zo over de Amerikaanse cultuur gaat?’, vraagt hij. Hij denkt na en zegt dan, zoals vaker blijkt al snel: ‘Ja en nee.’ ‘Soms zie je als buitenstaander beter het grotere geheel. Als jij nu naar L.A. ging, zouden de grote auto’s je misschien opvallen. Of je zou opmerken dat mensen er raar gekleed gaan. Ik zie dat niet meer, ik ben dat gewend. Maar aan de andere kant, kleinere details zouden je dan weer niet opvallen. Zo is het met mijn kunst ook.’

Cultiveren

©REUTERS

McCarthy was al vaker in ons land. Het S.M.A.K. in Gent gaf hem in 2007 een grote expo. Datzelfde jaar stelde het openluchtmuseum Middelheim zijn opblaasbare sculpturen tentoon. Tot rellen kwam het toen niet. Dat is al anders geweest. In 2001 leverde hij voor de stad Rotterdam het beeld ‘Santa Claus’ af, een kerstman met een reusachtige dildo. Na protesten van de Rotterdammers en belangenverenigingen werd de sculptuur naar een minder drukke plaats verhuisd. In Parijs werd zijn opblaasbare kerstboom op de Place Vendôme (foto) in 2014 kapotgeprikt.

Geweld en seks fascineren hem mateloos. ‘Het zijn twee overrompelende krachten in het leven. Als je naar de Disney-films ‘Pirates of the Caribbean’ kijkt, weet je niet wat je ziet. Invasies van piraten, vrouwen die worden verkracht of verkocht. De films bulken van het geweld. Ik antwoord daarop. Op een oppervlakkige manier parodieer ik Disney en westerns. Maar de boodschap gaat dieper. Ik ben aan het Pirates- project begonnen toen de VS Irak binnenvielen. Daar gaat het ook over. Het geweld dat ik toon, is niet vrijblijvend. Ik hoop dat het mensen aanzet tot nadenken.’

McCarthy houdt geïrriteerd op met praten als ergens in de buurt een boomzaag agressief de rust verstoort. Hij kijkt naar zijn medewerkers, in de hoop dat zij er iets aan kunnen doen. Veel meer dan een raam sluiten zit er niet in.

‘Geweld is buitengewoon boeiend, vooral de mediatisering ervan. De meeste mensen komen alleen maar via de media in aanraking met geweld. Ik woon al zo’n dertig of veertig jaar in L.A. Ik heb in die tijd twaalf keer op straat iemand een pistool zien trekken. Nooit is met dat pistool geschoten. Ik vind dat bijzonder weinig. En toch heeft iedereen het gevoel dat het geweld overal is.’

©Saskia Vanderstichele

‘Ik ontken het ook niet. Huiselijk geweld, politiegeweld, straatgeweld. Het bestaat. Het vreemde is dat we dat geweld nog extra cultiveren in literatuur, films en tv-series. Je wil niet weten hoeveel mensen je ziet sterven als je een avondje televisie kijkt. Op een of andere manier moeten we toch van geweld houden.’

Vrije vrouwen

McCarthy groeide op in Salt Lake City, waar hij in de jaren zestig een kunstopleiding volgde. Die zette hij later voort in San Francisco. Hij begon op de klassieke manier met tekenen en schilderen. Daarna schakelde hij over op maatschappijkritische performances, waarvan zijn films de hedendaagse variant zijn.

‘De Duitser Gustav Metzger was belangrijk voor mij’, zegt hij. ‘Hij was de vader van de Auto-Destructive Art-beweging, kunst die per definitie tijdelijk was omdat ze zichzelf vernietigde. Performances waren een essentieel onderdeel van zijn werk. Metzger was een activist, die zich onder meer hevig verzette tegen de wapenwedloop. Dat sprak me erg aan. Ook de Amerikaanse componist en beeldend kunstenaar Allan Kaprow en de Amerikaans-Oostenrijkse psychiater Wilhelm Reich met zijn boek ‘Massapsychologie van het fascisme’ hebben me in de jaren zestig sterk beïnvloed. Net als Freud.’

Lagen die invloeden aan de basis van de expliciete seks in zijn werk? ‘Seks is blijkbaar een issue voor mij. Voor u niet? (lachje) Seks is een oerkracht, waarom zou ik er dan geen kunst over maken? Je mag ook niet vergeten dat ik van nabij de seksuele bevrijding van eind jaren zestig heb meegemaakt. Dat blijf je meedragen.’

2,9 miljoen
opbrengst
McCarthy's sculpturen doen het niet slecht op de kunstmarkt. Zijn duurst geveilde installatie 'Tomato Head (Green)' uit 1994, bracht acht jaar geleden 2,9 miljoen dollar op.

De expo toont een reeks foto’s van schaars geklede of naakte vrouwen in uitgesproken poses. Vraagt McCarthy zich weleens af of dat in het MeToo-tijdperk nog kan? Er volgt opnieuw een ja-en-nee-antwoord. ‘Er zullen zeker vrouwen zijn die zich storen aan de manier waarop ik vrouwen afbeeld. Maar andere niet. Ik laat de vrouwen in mijn films vrij, hoor. Ik schrijf het script, maar ze kunnen dat rustig veranderen als ze het niet eens zijn. Zij bepalen hun grenzen. Ik voeg er graag aan toe dat ik in L.A. de feminismebeweging altijd heb gesteund. Mijn werk is een aanklacht tegen het patriarchaat.’

McCarthy is van een bescheiden performancekunstenaar uitgegroeid tot een instituut. In Hollywood bouwde hij een reusachtige opnamestudio voor zijn films. Een van zijn jongste producties is ‘Donald and Daisy Duck Adventure’, waarin McCarthy in de huid van president Donald Trump kruipt. In de Far West dan wel. ‘Ik speel een personage dat op hem lijkt’, zegt hij enigszins bescheiden. ‘Waarom Trump? Waarom niet? Trump is overal. Je kan in de VS geen televisiezender kiezen of je ziet Trump. Niet alleen Fox, hoor. Ook de liberale tv-zenders. Alsof er niets anders meer is. Trump is een schild, een wegversperring die de VS afsluit van de rest van de wereld. We kijken alleen nog naar binnen, niet meer naar buiten. Dat is problematisch.’

Over de vraag waarom Trump zoveel Amerikanen aantrekt, hoeft McCarthy niet lang na te denken. ‘Het is een vaderding’, zegt hij. ‘Trump geeft zijn kiezers het gevoel dat hij voor hen zorgt, als een vader voor zijn kinderen. Het maakt niet uit dat hij constant bullshit verkoopt. Die mensen slikken dat omdat hij hun een goed gevoel geeft.’

‘Laatste vraag’, klinkt het na dertig minuten aan de andere kant van de tafel. Of hij denkt dat Trump volgend jaar wordt herverkozen? ‘Absoluut niet. Maar goed, drie jaar geleden was ik er zeker van dat hij nooit president zou worden.’

‘Paul McCarthy, Mixed Bag’ loopt tot 25 mei bij Xavier Hufkens in Elsene.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect