Advertentie

Hubert Van Eyck krijgt erkenning voor Lam Gods

De 'Fontein des levens' vlak bij het lam is een creatie van Jan Van Eyck. Hij overschilderde daarvoor het eerdere werk van zijn oudere broer Hubert. ©Sint-Baafskathedraal Gent, www.artinflanders.be, foto KIK-IRPA

Hubert Van Eyck heeft wel degelijk meegeschilderd aan 'De aanbidding van het Lam Gods'. Dat hebben onderzoekers van het KIK en de Universiteit Antwerpen aangetoond.

Toenmalige kunstspecialisten ontdekten in 1823 onder een overschildering op de lijst van 'De aanbidding van het Lam Gods' een Latijns vers over de schilders. 'De schilder Hubert Van Eyck, een groter man werd nooit gevonden, vatte dit werk aan. Zijn broer Jan, de tweede in de kunst, voltooide die zware taak op verzoek van Joos Vijd. Die nodigt u, op 6 mei [1432], met dit vers uit om te aanschouwen wat werd verricht', luidt het kwatrijn (vier regels en twee rijmklanken).

De derde fase

De restauratie van 'De aanbidding van het Lam Gods' heeft twee fases achter de rug. De eerste fase betrof het gesloten veelluik, de tweede de onderste rij schilderijen van het geopende retabel. Wat rest is het bovenste register. De kerkfabriek van de Sint-Baafskathedraal, de eigenaar, moet daarvoor een nieuwe Europese aanbesteding uitschrijven. Het dossier gaat door de ambtelijke molen van de Vlaamse overheid. De verwachting is dat in de zomer van 2022 een instelling - het KIK of iemand anders - de restauratie kan aanvatten. In dat geval zal het Lam Gods in 2025 helemaal gerestaureerd zijn.

Sinds dat vers werd ontdekt, buigen kunsthistorici zich over de vraag: is het wel authentiek? En zo ja, wat is dan de bijdrage van Hubert Van Eyck aan het Lam Gods? Planning en ontwerp, of toch meer? Over de man, de oudere broer van Jan, is zo goed als niets bekend, behalve dat hij in 1426 stierf. Er is verder geen enkel schilderij van hem bekend.

Het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium begon in 2012 aan een doortastende restauratie van het 15de-eeuwse retabel. De eerste twee fases zijn achter de rug. Tegelijkertijd werd de diptiek grondig wetenschappelijk bestudeerd in samenwerking met de Universiteit Antwerpen. De nog niet eerder bekendgemaakte resultaten van het onderzoek van de tweede fase - het onderste register van het geopende veelluik - werden woensdag voorgesteld.

De onderzoekers hebben door doorgedreven materiaal-technisch onderzoek bewijs gevonden dat het vers wel degelijk authentiek is. Daar is lang aan getwijfeld. De conclusie is dat Hubert Van Eyck mee de penselen vasthield. Daaruit volgt meteen de vraag wat hij dan precies geschilderd heeft? Ook daar is nu een antwoord op, na een analyse van wetenschappelijke gegevens en een studie van de schilderstijl van de broers.

De antwoorden komen door almaar gesofisticeerdere scantechnieken, waarin de Universiteit Antwerpen onder leiding van professor Koen Janssens gespecialiseerd is. Het gaat onder mee om infraroodreflectografie en macro X-straal fluorescentie (MA-XFR). Dat komt erop neer dat alle lagen van een schilderij nauwgezet in kaart kunnen worden gebracht, van het primaire ontwerp tot de laatste overschildering.

De onderzoekers van het KIK houden het erop dat Hubert de missing link is tussen de pre-Eyckiaanse kunst en de vernieuwingen van Jan Van Eyck.

Bij het 'Lam Gods' is een belangrijke overschildering gebeurd bij de 'Fontein des levens' vlak bij het altaar met het lam. Daar was eerst onder meer een stuk lucht, een heuvellandschap en een waterbron geschilderd. Het KIK is ervan overtuigd dat dat stukje schilderij van Hubert Van Eyck is. Zijn jongere broer heeft het na zijn dood in 1426 gedeeltelijk overschilderd en bijgewerkt.

Er zijn na de restauratie nog elementen op het schilderij die de onderzoekers met zekerheid toeschrijven aan Hubert Van Eyck. De reden is vooral het verschil in kwaliteit. Dat werd opgemerkt in de ogen van enkele aanbidders van het lam. In close-up zie je bij sommige mannen eerder fletse ogen. Die zijn door Hubert geschilderd. De ogen die zijn jongere broer schilderde, schitteren en glanzen. Jordan Lukaku is ook Romelu niet. De onderzoekers van het KIK houden het erop dat Hubert de missing link is tussen de pre-Eyckiaanse kunst en de vernieuwingen van Jan Van Eyck.

Een oog geschilderd door Hubert Van Eyck. ©Sint-Baafskathedraal Gent, www.artinflanders.be, foto KIK-IRPA

De glinstering in een oog dat is geschilderd door Jan Van Eyck.

Niet lang na de dood van Jan Van Eyck in 1441 heeft een derde onbekende schilder hier en daar het retabel nog bijgewerkt. Waarschijnlijk zijn die aanpassingen gebeurd in de 16de eeuw.

Het bepalen van het tijdstip van een overschildering is moeilijk. Een almaar betere chemische analyse van de verf zet onderzoekers almaar gemakkelijker op het juiste spoor. Voor het Lam Gods gebeurde dat door onder meer de verfkleur ultramarijn blauw te analyseren. Ultramarijn was in de 15de eeuw een peperduur mineraal, afkomstig uit Afghanistan. Maar ultramarijn kwam nooit alleen. Er zaten ook accessorische mineralen bij, kwarts en nefelien bijvoorbeeld. Twee eeuwen later bleek het ultramarijn vergezeld van andere mineralen, omdat het bijvoorbeeld uit een andere mijn kwam. Dat weten de onderzoekers door de analyse van 'Het melkmeisje' van Johannes Vermeer. Zijn ultramarijn was anders samengesteld. Met zulke technieken kan verf gedateerd worden en weten kunsthistorici precies wanneer overschilderingen zijn gebeurd.

De resultaten van het wetenschappelijk onderzoek van de tweede fase zijn gebundeld in 'The Ghent Altarpiece, Research and Conversation of the Interior: the Lower Register'.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud