reportage

Joaquín Sorolla staarde zich blind op schoonheid

Zijn vrouw Clotilde. ©Private Collection

Joaquín Sorolla was aan het begin van de 20ste eeuw de meest gevierde Spaanse schilder. Daarna raakte hij in de vergetelheid. Misschien omdat schoonheid niet volstaat, toont een tentoon-stelling in The National Gallery.

‘Waarom kent bijna niemand Joaquín Sorolla nog?’ Curator Christopher Riopelle deinst achteruit als een meute journalisten hem met die ene vraag overvalt. Hij heeft net een uur de internationale pers rondgeleid op zijn tentoonstelling in The National Gallery in Londen. Geduldig legde hij uit hoe wonderbaarlijk de Spaanse schilder het licht in al zijn duizenden schakeringen weergaf. Hoe hij met enkele penseelstreken de kopjes van de golven deed schuimen. Hoe succesvol hij was, ook buiten Spanje. De Britten noemden hem in 1908 ‘the world’s greatest living painter’, waarop de Amerikanen wild van hem werden. En toch is hij vandaag een vergeten schilder.

Als het kon, zou je Sorolla willen tegen houden en zeggen: ‘Kleur alsjeblieft eens buiten de lijntjes.

‘Tja waarom?’, antwoordt de curator. ‘Toen Sorolla in 1923 overleed, was de mode in de kunst erg veranderd. De avant-garde was in volle opmars. Picasso was de bekendste Spaanse schilder geworden. Sorolla heeft nooit iets avant-gardistisch gedaan. Ik denk dat hij gelukkig was met zijn familie en de kunst die hij maakte. Maar die kunst is ondergesneeuwd door het modernisme. Sorolla is daar nooit volledig van hersteld.’

Met ‘Sorolla, Spanish Master of Light’ probeert The National Gallery de schilder uit de vergetelheid te halen. Het is met zestig schilderijen de eerste grote Britse tentoonstelling sinds 1908, toen Sorolla zijn schilderijen nog zelf aan de muren van Grafton Galleries in Londen ophing.

Bewondering

Je kan niet anders dan met bewondering naar de werken kijken. Sorolla was een talent, een vakman pur sang. Maar vakmannen halen doorgaans de geschiedenisboeken niet. Bij het bekijken van zijn schilderijen kom je zelden te weten wat hij dacht tijdens het schilderen. Sorolla liet ooit optekenen dat hij vooral succesvol en beroemd wilde worden. Dat is een andere motivatie dan een onafwendbare noodzaak om je diepste zielenroerselen op doek te zetten. Het maakt zijn kunst niet minder mooi, wel minder dwingend.

Zijn vrouw Clotilde. ©Private Collection

De tentoonstelling opent met een reeks portretten van zijn gezin. Het ruggelings naakt van zijn vrouw Clotilde op een roze sprei is adembenemend. Clotilde, de dochter van een van zijn eerste opdrachtgevers, was Sorolla’s favoriete model. Vreemd genoeg verouderde ze in zijn schilderijen amper. Misschien had ze sterke genen. Waarschijnlijk verkoos Sorolla haar zijn leven lang als een ideaalbeeld te portretteren.

Sorolla, in 1863 geboren in Valencia, had als kind een bijzondere aanleg voor tekenen. Op zijn 15de studeerde hij af aan de Academie voor Schone Kunsten van Valencia. In 1881 verhuisde hij naar Madrid, waar hij kind aan huis werd van het Prado. In het grote kunsthistorische museum van de Spaanse hoofdstad bestudeerde hij de schilderijen van Diego Vélazquez en Francisco de Goya. Hij wilde in hun voetsporen treden.

Naturalisme

©© Mildred Lane Kemper Art Museum, Washington University in St. Louis

In het begin van zijn carrière deed Sorolla dat met vrij naturalistische schilderijen. Hij werd in 1892 bekend met het naargeestige ‘Otra Margarita’, te zien op de expo. Sorolla schilderde een gehandboeide vrouw in een treinwagon. Waarschijnlijk had hij het tafereel echt gezien, maar kleurde hij de werkelijkheid bij. Voor Sorolla was het de start van een reeks schilderijen rond sociale thema’s.

In het laatste decennium van de 19de eeuw raakte Spanje in de ban van poli-tieke en sociale oproer. De kunst speelde daarop in. Ook Sorolla. Hij schilderde heel wat sociaal-realistische schilderijen. Of hij daarmee iets wilde veranderen in de samenleving, is moeilijk uit te maken. Net zo goed volgde hij gewoon de trend. Maar zijn naam was wel gemaakt.

Een rist jonge Spaanse schilders, onder wie Picasso, zag in hem een rolmodel. In Parijs oogstte hij in 1900 triomf op de Wereldtentoonstelling, waar zes van zijn schilderijen in het Grand Palais werden getoond. Zijn werk werd bekroond met de Grand Prix, de hoogste onderscheiding die hem tot dan te beurt was gevallen.

Nieuwe goudader

De roem betekende een carrièreswitch. Sorolla liet zijn sociaal geïnspireerde schilderijen voor wat ze waren. Vanaf 1900 begon hij intensiever dan ooit het Spaanse strandleven te schilderen.

Die schilderijen, in zaal vier van The National Gallery, vormen het hoogtepunt uit zijn carrière. De manier waarop hij de schakeringen van het licht weergaf, is verbluffend. Alsof hij de technieken van Velàzquez en Goya vermengde met die van grote impressionisten als Paul Cézanne en Edouard Manet. Met zijn perfecte techniek creëerde Sorolla ook veel dynamiek, waardoor zijn schilderijen filmisch ogen. Kijk naar de spelende en joelende kinderen: alsof je het spatten van het water voelt.

©© Museo Nacional del Prado, Madrid

Sorolla maakte van zijn strandschilderijen een hele show. Met zijn gevolg trok hij naar de zee, spande zijn doeken op en liet zich uitgebreid fotograferen. Het moet een attractie zijn geweest. Misschien was het ook al wat marketing. Met zijn strandtaferelen boorde Sorolla een nieuwe goudader aan. Vooral in de Verenigde Staten werd hij populair op de kunstmarkt. De nieuwe rijke industriëlen vielen en bloc voor de Spaanse schilder.

Een van hen was Archer Milton Huntington, de gefortuneerde adoptiezoon van een spoorwegmagnaat. Hij richtte in New York de Hispanic Society of America op. Sorolla mocht er in 1909 exposeren. Huntington vroeg hem daarna of hij zijn bibliotheek wilde decoreren. Hij had iets groots in gedachten: een reeks schilderijen van samen 70 meter breed die de culturele en folkloristische diversiteit van Spanje weergaven. Na enig aarzelen stemde Sorolla toe. Tussen 1911 en 1917 doorkruiste hij zijn land en legde als een antropologisch documentairemaker de tradities van Spanje op doek vast.

In Londen hangen knappe voorbeelden. Maar opnieuw bedenk je: op het moment dat Picasso en Braque het kubisme uitvinden, duikt de Spaanse schilderster van de vroege 20ste eeuw in het verleden. Dat wringt wat als je door de zalen in Londen loopt. Als het kon, zou je Sorolla willen tegenhouden en zeggen: ‘Kleur alsjeblieft eens buiten de lijntjes. Doe iets moderns.’ En dat is niet, zoals aan het einde van de expo, een vrouw op het strand afbeelden die een gloednieuwe fotocamera in haar hand houdt.

‘Sorolla, Spanish Master of Light’ loopt tot 7 juli in The National Gallery in Londen.
www.nationalgallery.org.uk

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect