Louvre ontrafelt kunstmysteries met deeltjesversneller

©Christophe HARGOUES / C2RMF / AGLAE / CNRS Photothèque

Of die prachtige Romeinse beeldjes in Frankrijk zijn gemaakt of uit het Middellandse Zeegebied komen, is op maar één manier te onderzoeken: met een deeltjesversneller.

Het Louvre in Parijs heeft als enige museum zo’n supersonisch apparaat, dat net een flinke update heeft gekregen.

Bovengronds dwalen bezoekers door de zalen met sfinxen, mummies en al dan niet bekende kunstwerken. In de kelders van het Louvre, dat eeuwenlang dienstdeed als koninklijk paleis, bestaat een heel andere wereld. Wie onder de boog aan de Seinekant doorloopt en een verstopte trap afdaalt, stuit op een zware deur. Daarachter zit het C2RMF, een centrum vol laboratoria en onderzoekers. Zij hebben een wel heel bijzondere machine tot hun beschikking: de Accélérateur Grand Louvre d’Analyse Élémentaire, oftewel de deeltjesversneller Aglaé.

In de kelders van het museum bestaat een wereld vol met labo’s en onderzoekers.

De machine bestaat uit een grote, langwerpige trommel, met daarachter een aaneenschakeling van buizen, elektriciteitsdraden en metertjes. In de ‘centrifuge’ worden deeltjes versneld, die in een stadium daarvoor uit bijvoorbeeld heliumgas zijn gehaald. Met behulp van elektromagnetische velden halen ze een snelheid van 30.000 kilometer per seconde. Vervolgens worden ze door het systeem geperst en onderweg op de juiste manier afgesteld. Aan het einde, 27 meter verderop, komen de getransformeerde deeltjes uit het apparaat als een met het oog onzichtbare straal. Wanneer die bundel op bijvoorbeeld een antiek stuk keramiek wordt geprojecteerd, ontstaat een soort botsing. Die heeft een reactie tot gevolg, waarbij Aglaé de atomen van de keramiek zichtbaar kan maken en zo de samenstelling ervan kan bepalen.

Doctor Claire Pacheco, hoofd van de onderzoeksgroep, wijst naar een van de vele computerschermen. Daarop zijn blauwe, rode en groene vlekken te zien, die een soort landkaart vormen. ‘Dit is de analyse zoals wij die ontvangen van de deeltjesversneller. Het onderzoeksobject is een bronzen beeldje uit de Romeinse tijd, versierd met edelmetaal. Waar het rood is zitten stukjes koper, waar het groen is tin, en het blauw is zilver. Zo kunnen wij erachter komen in welke verhouding de Romeinen tin en koper voor hun legering gebruikten.’

Goden

Dit beeldje is onderdeel van een verzameling die in 1969 in het Noord-Franse Bavay werd ontdekt. Het gaat om miniaturen van de goden Jupiter, Minerva en Mercurius, ingelegd met goud en zilver. Omdat Aglaé kan ‘zien’ wat de samenstelling van de materialen is, kunnen onderzoekers ook meer te weten komen over de herkomst. Was het koper dat in het brons is aangetroffen wel in het noorden van Frankrijk verkrijgbaar? Zijn de beeldjes in hetzelfde atelier gemaakt? Deze vondst bestaat uit uitzonderlijk handwerk, wat de vraag opwerpt of er zo’n kundige smid in de regio zat, of dat de beeldjes zijn geïmporteerd uit bijvoorbeeld het Middellandse Zeegebied. Het antwoord krijgen we pas wanneer alle analyses klaar zijn.

KORT

De deeltjesversneller van het Louvre heet Aglaé. Het is een update van een ouder toestel met veel minder mogelijkheden. Met Aglaé kan de samenstelling van kunstvoorwerpen nauwkeurig worden vastgelegd. Dat is belangrijk om de herkomst van de voorwerpen te bepalen.

Het Louvre heeft al sinds 1988 een deeltjesversneller, maar die was aan revisie toe. De nieuwe Aglaé is sneller, heeft meer mogelijkheden en werkt dag en nacht. ‘We kunnen nu bijvoorbeeld ingewikkeldere materialen bestuderen die uit meerdere bestanddelen bestaan’, vertelt Pacheco. ‘We willen uiteindelijk ook fragiele dingen onderzoeken, zoals heel oude schilderijen. Maar dan moeten we het apparaat zo kunnen afstellen dat het oppervlak niet beschadigd raakt. Dat kan nog jaren duren. We kunnen er dus nog geen Vermeer of da Vinci voor leggen.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content