Menselijk zonder mensen

Filip Vervaet: ‘Ik hoop dat mensen voorbij de esthetiek kijken.’ ©Brecht Van Maele

Beeldhouwer Filip Vervaet maakt al twintig jaar sculpturen die traditie aan moderniteit koppelen. In De Warande tast hij in zijn eerste grote solotentoonstelling de grenzen van de onder- en bovenwereld af. Zonder menselijke figuren, maar met veel ruimte voor verbeelding.

Filip Vervaet heeft voor ‘Up on the Hill, Down by the River’ kosten noch moeite gespaard om De Warande in Turnhout naar zijn hand te zetten. De beeldhouwer bouwde de gelijkvloerse en de kelderverdieping om tot een duale exporuimte die mooi aansluit bij zijn werk. Hij liet 40 ton breekzand aanvoeren voor een nieuwe ‘vloer’, nam de belichting onder handen, en blindeerde ramen.

De ambitie is tastbaar. Vervaet geeft toe dat hij de tentoonstelling als een investering in zijn kunst ziet. ‘Ik wilde geen retrospectieve maken. Ik wilde tonen waar ik op dit moment sta. Het overgrote deel van de sculpturen en installaties heb ik voor deze expo gemaakt. Mijn hoofd duizelt er nog van’, zegt hij. ‘Up on the Hill, Down the River’ is trouwens een coproductie tussen De Warande en het Vlaamse cultuurcentrum De Brakke Grond in Amsterdam, waar de expo later naartoe reist.

Vervaets werk is diffuus, zowel in het materiaal als in de expressie. En hoewel het heel hedendaags is, voel je het beeldhouwkundige verleden. En de verwijzingen naar zijn onder- en bovenwereld.

Geluidskunstwerken

Openen doet de expo met drie geluidskunstwerken. Bij drie aluminium cirkels, die Vervaet met autolak bespoot, hoort een soundscape van de geluidskunstenaar Cel Crabeels. Bij een sculptuur hoor je bewegende tektonische aardplaten, aangevuld met geluiden van de aardbeving in Fukushima in Japan. De onderwereld dus. Voor een andere compositie vond Crabeels inspiratie in de kosmos, de bovenwereld. Hij capteerde het geluid van twisters, om elkaar cirkelende zwarte gaten die radiogolven uitzenden.

Van de ruimte naar de plantentuin van Meise is een kleine stap in De Warande. Voor zijn plantensculpturen ging Vervaet daar snoeien. ‘Dat mag, hoor.’ De takken en bladeren dikte hij aan met was, om ze dan af te gieten in brons. ‘Met de verschillende onderdelen creëerde ik nieuwe entiteiten. De plantensculpturen zijn geen weergave van de realiteit. Dat hoeft niet.’

Vlak achter de planten staan twee glazen installaties: ‘Curtain I & II’. Ze lijken wel paravents. ‘Dit is weer zo’n scheiding van de twee werelden. Ik vergelijk de installaties met de gevels van woningen. Wat gebeurt erachter? Ik vraag me dat vaak af. Met ‘Curtain’ is dat ook zo. De installatie sluit een wereld af. Maar wat gebeurt achter die wereld? Als je goed kijkt, zie je dat er openingen zijn. Je kan van de ene wereld naar de andere kijken.’

Daar is Rodin

Zoals veel kunstenaars was Vervaet als kind gepassioneerd door tekenen. ‘Ik heb de klassieke humaniora gevolgd. Maar ik had snel door dat ik iets met ruimtelijkheid wilde studeren. Ik heb een jaar architectuur gevolgd, en twee jaar productontwikkeling. Maar ik wilde vrijer werken. Bij toeval bood de school Sint-Lukas in Brussel me een plaats in haar atelier aan. Zo ben ik aan mijn beeldhouwpraktijk begonnen.’

Op weg naar de benedenverdieping lopen we langs ‘Trace’, een streep die Vervaet in aluminium trok, van boven naar beneden, zo ver zijn vinger reikte.

Een gelijkaardige sculptuur is de bronzen zuil ‘Column’. Het zijn werken waarbij de beeldhouwer zelf de maat der dingen is. Net als het bronzen bas-reliëf ‘Cascade’, 1 ton zwaar en zo hoog als de spanwijdte van zijn armen. Je ziet duidelijk de hand of de vinger van de kunstenaar in de klei. Het werk refereert aan de klassieke oudheid, een thema dat in de kelderverdieping vaker terugkomt.

Ik val de klei intuïtief aan. Soms heb ik een idee voor ik begin, maar meestal houdt dat niet lang stand.
Filip Vervaet, beeldhouwer

Anderhalve maand werkte Vervaet aan ‘Cascade’. Een plan heeft hij zelden. ‘Ik begin nooit met een schets. Ik val de klei intuïtief aan. Soms heb ik wel een idee voor ik begin, maar meestal houdt dat niet lang stand.’ Wanneer hij stopt? Vervaet lacht. ‘Vaak als de deadline nadert en er dus moet worden gestopt. Meer dan vroeger ben ik geïntrigeerd door de fases van het productieproces van een sculptuur. Elk onderdeel heeft zijn waarde.’

Ongebakken klei

Om zijn filosofie te illustreren leidt Vervaet ons naar de grootste installatie: twee drieluiken die als yin en yang tegenover elkaar staan. ‘Down by the River’ is een fijne opengewerkte metalen constructie. ‘A Sedimental Journey’ oogt zwaar en massief. In drie glazen kisten staat telkens een beeld in ongebakken klei. Ze verwijzen naar de poorten die beeldhouwers vroeger vaak creëerden. Denk aan Rodins ‘Poort van de hel’.

‘Plato’s Cave’, een van de weinige oudere sculpturen op de expo, verwijst directer naar Rodin. Even weet je niet goed naar wat je moet kijken. Het lijkt een grot achter glas met ledverlichting die constant van kleur verandert.

Vervaet wijst op de afdruk van twee voeten. ‘Dit is de mal van ‘De denker’. Ik heb die nagebouwd en er de grot van Plato van gemaakt. Het is weer een verwijzing naar een andere wereld.’

In de ‘Allegorie van de grot’ beschrijft Plato het bestaan van de twee werelden. De waarneembare en vergankelijke, gebonden aan tijd en ruimte. De andere wereld kent geen tijd en ruimte. Die is niet vergankelijk en daarom ideaal. Zo moet je ook Vervaets werk bekijken. ‘Je kan genieten van de esthetiek van de sculpturen. Maar... ik hoop dat je ook voorbij die esthetiek kan kijken.’

Jurkje

Aan het einde van de rondleiding zegt hij: ‘Ik heb geen enkele menselijke figuur gebeeldhouwd voor de expo maar...’ We vullen aan: ‘Maar toch zit er veel menselijkheid in je beelden?’ Hij knikt. We staan bij het werk ‘Medusa’. Een vrouw, denk je bij de eerste blik. Maar het is niet meer dan een steen met een stofje erover. Een ventilator doet het ‘jurkje’ wapperen. ‘Ik ben in een steengroeve een steen gaan zoeken die enigszins op een menselijke figuur leek’, zegt Vervaet. Zo suggereert hij een vrouwenlichaam: het is er niet, en toch ook wel.

‘Up on the Hill, Down by the River’ loopt tot 18 augustus in Turnhout. www.warande.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect