‘Ook het zwijgen van de kunstenaar boeit me enorm'

Joop van Caldenborgh stak zelf de handen uit de mouwen voor zijn verjaardagstentoonstelling. Hij selecteerde 40 werken uit zijn grote collectie. ‘Ik koos voor een mix van favorieten en kunstwerken die mijn museumdirectrice toch nooit ophangt.’ ©Lidian van Megen

De Nederlandse kunstverzamelaar Joop van Caldenborgh viert zijn 80ste verjaardag met een tentoonstelling in zijn eigen museum Voorlinden in Wassenaar. Uit zijn collectie van duizenden werken selecteerde hij er 40 voor ‘Listen to Your Eyes’.

Waarom maak je voor je 80ste verjaardag zelf geen tentoonstelling? Dat vroeg Suzanne Swarts, de directeur van museum Voorlinden, aan Joop van Caldenborgh, haar baas eigenlijk. Hij opende in 2016 zijn museum Voorlinden - een hypermoderne nieuwbouw in Wassenaar vlak bij Den Haag - waar hij zijn grote kunstcollectie tentoonstelt.

Van Caldenborgh moest even nadenken over het voorstel. ‘Ik moei me weinig met de tentoonstellingen. Maar ik vond het een leuke vraag. Dus waarom niet?’ De voormalige ondernemer selecteerde aanvankelijk 400 werken uit zijn uitgebreide verzameling. Die moest hij terugbrengen naar 40. Zelfs het grote museum heeft zijn capaciteitsbeperkingen.

Zoals het een curator betaamt, leidde hij zelf de pers rond bij de voorstelling van ‘Listen to Your Eyes’. Van Caldenborgh zoekt doorgaans de publiciteit niet op, maar het was met zichtbaar genoegen dat hij over zijn expo praatte. ‘Ze is een mengeling van mijn favorieten en kunstwerken waarvan ik denk dat Suzanne Swarts ze toch nooit zal ophangen’, zei hij aan het begin van de rondleiding tongue in cheek.

Moeizame gesprekken

De expo is genoemd naar het eerste kunstwerk op de tentoonstelling, de lichtinstallatie ‘Listen to Your Eyes’ (2016) van de Italiaan Maurizio Nannucci. Ze vat perfect de verzamelfilosofie van Van Caldenborgh samen: kijk naar de kunst en luister naar de kunstenaar. Ontelbare keren bracht hij een bezoek aan kunstenaars in hun ateliers, waar ook ter wereld. Die gesprekken waren vaak boeiend en interessant. Maar net zo goed verliepen ze soms moeizaam. ‘Het zwijgen van de kunstenaar boeit me ook. Kunstenaars zijn niet de gemakkelijkste mensen, dat maakt hen net interessant. Neem Vincent van Gogh. Ik denk dat we boeiende gesprekken hadden kunnen voeren. Als ik met mensen praat over kunst, zeg ik altijd: probeer via de galerie met de kunstenaars in contact te komen.’

©Lidian van Megen

Hij wijst naar de grote installatie ‘Column Shred’ (2015) van de Zweedse kunstenaar Christian Andersson. ‘Als je niet oppast, denk je: marmeren Dorische zuilen. Dat klopt niet. Het is gewoon papier met afbeeldingen van zuilen. Een hedendaags trompe‑l’oeil, zeg maar. Andersson zet je op het verkeerde been. Dat is precies wat ik zo aan kunstenaars waardeer. Ik heb als ondernemer mezelf aangeleerd om out of the box te denken. Dat is noodzakelijk als je het wil maken in het bedrijfsleven. Een kunstenaar denkt per definitie out of the box. Anders deugen ze niet. Met een kunstenaar is altijd wat mis eigenlijk. Daardoor creëren ze hun eigen stijl, hun handtekening. Eenvoudig is dat niet. In de kunst is alles al gedaan. En toch zijn er kunstenaars die zich nog altijd onderscheiden. Je herkent hen meteen. Die kwaliteit apprecieer ik.’

Met een kunstenaar is altijd wat mis eigenlijk. Anders deugen ze niet.
Joop van Caldenborgh Industrieel en kunstverzamelaar

Van Caldenborgh begon 60 jaar geleden met verzamelen. Zodra hij begreep dat hij zelf het talent miste om kunstenaar te worden, zei hij vroeger vaak in interviews. Maar is zijn smaak in al die jaren veranderd? Hij houdt halt bij ‘R72 - 2’ van de Nederlandse kunstenaar Jan Schoonhoven, een van zijn eerste helden als jonge verzamelaar. ‘Ik heb hem een paar keer ontmoet in Delft, waar ik toen woonde en studeerde. Ik zat toen in mijn mathematische periode. Ik ben begonnen met het verzamelen van abstracte, geometrische kunst waar Schoonhoven een meester in was. De figuratie is pas later gekomen. Maar mijn smaak is op zich niet veranderd, denk ik.’

Van Caldenborgh denkt even na. Hij stelde aanvankelijk zijn kunst tentoon in de vestigingen van het chemiebedrijf Caldic, dat hij op zijn 29ste oprichtte. ‘Mijn medewerkers waren niet altijd zo gelukkig met de kunstwerken die ik ophing. Ik hield daar wel rekening mee. In het weekend ging ik wel eens wat anders ophangen. Dan zeiden ze op maandag: ‘Het vorige was toch beter.’ Op een dag dacht ik: ik zal hen liggen hebben. Ik hing 19de-eeuwse kunst aan de muren, die heb ik ook. De Haagse school en zo. Geen hedendaagse abstracte dingen. Toen zei iemand: ‘Meneer Van Caldenborgh, u kent er toch iets van.’ (lacht smakelijk)

©Lidian van Megen

Dat hij iets van kunst kent, is een no-brainer. ‘Listen to Your Eyes’ is verrassend, inspirerend en toegankelijk. Je merkt dat goed is nagedacht over de keuze. Bij elk kunstwerk blijf je hangen. Of het nu gaat om de naamloze steenkoolinstallatie van de Braziliaan Ivens Machado (2006), de brandweerslangen met referenties aan de burgerrechtenstrijd in de VS (2019) van Theaster Gates of ‘Coda’ (2016) van de Belgische kunstenaar Peter De Meyer. De laatste installatie bestaat uit 3.000 glazen bokalen die De Meyer bij elkaar verzamelde. ‘Het is een van mijn absolute favorieten. Hij liet ons weten hoe en in welke verhoudingen we ze precies moesten vullen met water en verf’, zegt Van Caldenborgh.

Een beetje verder bij een foto van Dirk Braeckman steekt hij de loftrompet over de Belgische hedendaagse kunst. ‘Daar kunnen wij in Nederland nog veel van leren.’ Hij wijst naar de foto. ‘De titel is wat raar. ‘B.I.-B.I.-17 #2’. Ik weet niet wat het betekent.’ We vertellen de verzamelaar dat Braeckman geen verstaanbare titels aan zijn werken geeft om de toeschouwer niet in een bepaalde narratieve richting te duwen. ‘Bedankt voor de aanvulling’, zegt hij droog. Hij probeert nog even te driebanden op een versleten piano die door Céleste Boursier-Mougenot tot biljarttafel is omgeturnd. ‘Ik ben er niet zo goed in.’

Onbewezen kunst

De kunstmarkt is de voorbije 60 jaar enorm veranderd. Dolgedraaid, hoor je ook wel. Vindt hij dat ook? ‘Er zijn zoveel antwoorden mogelijk. De markt is wat wij ervan maken. De mens is een kuddedier. We willen allemaal dezelfde kunstenaars aan de muur. Dan weet je wat er gebeurt met de prijzen. Klaag ik daarover? Nee. Ik krijg wel eens een verzekeraar over de vloer en dan blijkt dat een aantal van mijn kunstwerken fors in waarde zijn gestegen. (lachje) Musea klagen wel. Ze hebben te weinig geld om kunst te kopen. Dat komt omdat ze altijd bewezen kunst willen tonen. Terwijl ze op zoek moeten gaan naar onbewezen kunst. Die is een stuk goedkoper. Ik zeg vaak tegen mensen: er is genoeg betaalbare interessante kunst te vinden. Je moet er alleen op zoek naar willen gaan.’

©Antoine van Kaam

We houden aan het einde nog halt bij een levend kunstwerk van Carsten Höller. Het gaat om zeven vogelkooien met gele parkieten, meer bepaald van de soort waterslager. Van Caldenborgh geniet van het gefluit en gefladder. ‘Allemaal mannetjes, en goedgekeurd door de dierenbescherming.’ Een Nederlandse collega wil nog weten of hij wel eens met zijn vrouw alleen door het museum loopt. Hij had dat voor de opening in 2016 aangekondigd als het museum geen succes zou worden. Quod non.

Hij herinnert het zich nog. ‘Als er niemand zou komen, kwam ik met mijn vrouw. Ik zag het zo. Ik ga achter de kassa zitten en mijn vrouw koopt twee kaartjes, voor mij en haar. Die inkomsten hebben we dan toch. Na het bezoek haast ik me naar de kassa van de bookshop, waar mijn vrouw inkopen kan doen. Zo stijgt de omzet opnieuw. Maar dat is dus nooit nodig geweest. Het museum is dacht ik een succes geworden.’

‘Listen to Your Eyes’ in Voorlinden, geen einddatum gepland voorlopig. In het museum loopt ook nog de collectiepresentatie ‘Rendez-Vous’. Die sluit in januari.

Online reserveren op www.voorlinden.nl

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud