Op zoek naar de open ruimte op de caritassite in Melle

©Brecht Van Maele

Het architectenbureau DVVT vormde een van de paviljoenen van de Caritassite in Melle om tot een open plek waar psychiatrische patiënten kunnen verbroederen met de buitenwereld. Het festival van de architectuur toont op een expo in Gent hoe de architecten te werk gingen.

‘Verbind de stad!’, luidt de slogan van de tweede editie van het Festival van de architectuur, dat vanaf morgen een week lang in Gent loopt. De slogan mag je letterlijk nemen. Op het openingsevenement pakt het organiserende Vlaams Architectuurinstituut (VAi) in samenwerking met de Gentse stadsbouwmeester Peter Vanden Abeele en Kunstencentrum Vooruit  it met een dominosteenparcours dat loopt van Ledeberg tot in Gentbrugge.

Als architect moet je afscheid nemen van je werk. Bij Caritas hebben we de luxe om te kunnen blijven bouwen.
Inge Vinck
architect DVVT

De verbinding staat ook centraal in een van de grote eyecatchers van het festival, de tentoonstelling ‘Unless Ever People/ Caritas for Freespace’ van het architectenbureau De Vylder, Vinck en Taillieu (DVVT). Het won er vorig jaar op de architectuurbiënnale van Venetië de prijs voor jong en beloftevol talent mee. Dit jaar won het project de Henry Van de Velde community Award. Twee referenties die kunnen tellen. De expo loopt in het vroegere Caermersklooster, nu omgedoopt tot de Kunsthal.

Inge Vinck van DVVT leidt ons rond. Groene buisprofielen kronkelen als slangen boven ons hoofd. Ze vormen het kader van levensgrote foto’s van de Caritassite in Melle. Dat is een psychiatrisch ziekenhuis dat, haast als een kleine stad, verschillende paviljoenen telt. Een daarvan, het voormalige Sint-Jozefgesticht, heeft het architectenbureau omgevormd van een bouwval tot een bijzondere ontmoetingsplek. Hoe dat gebeurde en wat het resultaat is, kunt u op de tentoonstelling zien.

Ontmoetingen

‘In het begin wisten de patiënten en de werknemers van het ziekenhuis niet goed wat gedaan met het bouwvallige paviljoen. Het is ook geen gemakkelijke ruimte. Je bent in een gebouw, maar toch sta je buiten’, klinkt het mysterieus. ‘Oorspronkelijk zou het vervallen gebouw met de grond gelijk gemaakt worden. Maar Caritas-directeur Herman Roose voelde zich niet goed bij die beslissing. Hij schakelde architect en onderzoeker Gideon Boie in. Die had net een uitvoerig onderzoek over architectuur in de zorg neergeschreven in het tijdschrift Psyche. Niet veel later werd een wedstrijd uitgeschreven en kwam ons ontwerp als winnaar uit de bus.’

De opdracht luidde een plein te ontwerpen, een plek met ruimte voor ontmoeting. DVVT deed dat. Alleen behield het het volledige gebouw in zijn ontwerp. Het plaatste straatlantaarns en bomen op de site en bouwde serres met bankjes in de afgesloten ruimtes. Elke ruimte kan anders gebruikt worden. ‘Er gaan vergaderingen en workshops door, net als filmvoorstellingen. Maar jongeren kunnen er ook een afhaalpizza verorberen aan de haard.’

‘We hebben weinig structurele aanpassingen op de site doorgevoerd. Alles was al ter plaatse’, zegt Vincke gemeend. ‘Tegelijk ligt het project ons zo na aan het hart dat we na de oplevering actief zijn blijven zoeken naar mogelijke verbeteringen. Voor de duidelijkheid: dat is niet de gebruikelijke gang van zaken. Als architect moet je op een bepaald punt afscheid van je werk nemen. Bij Caritas hebben we, weliswaar onbezoldigd, de luxe om te kunnen blijven bouwen.’

Het ontwerp houdt rekening met de wensen en de verzuchtingen van de bewoners van het psychiatrische complex. ‘Dat was niet simpel’, benadrukt Vinck. ‘We moesten tegelijk ook rekening houden met de regelgeving. Het dak werd opengemaakt en de vloeren zijn nog steeds de oorspronkelijke houten exemplaren van het ziekenhuis. Die zijn absoluut niet bestand tegen regen en vocht. We zijn dan ook zeer waakzaam voor mogelijke instorting.’

Geen wegwerpmateriaal

De expo is een verlengstuk van de site. De houten staketsels, gebruikt in Venetië en door plaatsgebrek vervangen door de groene buisprofielen in Gent, komen rechtstreeks van de site in Melle. Ze vormen samen met de levensgrote foto’s kamers die de expo opdeelt alsof je zelf in het gebouw rondloopt. ‘Het is niet meer verantwoord dat je een tentoonstelling opbouwt met enkel wegwerpmateriaal’, stelt Vinck. ‘Elke drager zullen we weer inzetten op de site. Het hout zal dienen voor de te vervangen vloer, de buizen zullen dienstdoen als speeltuigen.’

Het valt op hoezeer de verbinding van het festival terugkomt in het werk. ‘De site is toegankelijk voor iedereen, elke dag van de week, zoals een echt plein. Ik krijg zo vaak de vraag wanneer het gebouw wordt opengesteld voor het grote publiek, terwijl je er gewoon kan gaan zitten. Het is net de bedoeling die connectie te maken. Caritas ziet het plein, want het is een plein, als de ultieme start van de reïntegratie van de patiënten met de buitenwereld.’

Het Festival van de architectuur loopt van 21 tot 27 september. Caritas for Freespace is tot 22 november te zien in Kunsthal Gent.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect