Outsiderkunst of zeg maar gewoon: kunst

Annaleen Louwes 'Black and white and (some) kind of blue, or I only want to be happy'. ©Annaleen Louwes

Met de expo Zomergasten doorbreekt Museum Dr. Guislain een pak vooroordelen uit de psychiatrie. De expo verbindt hedendaagse kunstenaars met kunst gemaakt door mensen met psychische problemen of een mentale beperking.

Zomergasten duikt in de ateliers van de psychiatrie. Maar op het eerste gezicht valt dat niet op. De tentoonstelling draait om werk afkomstig van kunstenaars die hun dagen slijten in een atelier, internationaal tentoongesteld worden en naar kunstbeurzen trekken om hun stukken te verkopen. Alleen kunnen die kunstenaars doorgaans niet functioneren in de maatschappij omdat ze psychische problemen hebben. Al zie je dat niet altijd aan hun werk. Dr. Guislain toont werk uit twee vergelijkbare ateliers: het Belgische kunsthuis Yellow Art en het Nederlandse equivalent Galerie Atelier Herenplaats uit Rotterdam, die ook kunst toont van mensen met een mentale beperking.

Nanou Vandecruys, zonder titel. ©Nanou Vandecruys

Tegelijkertijd zijn ook stukken te zien uit het atelier Het Vijfde Seizoen in Utrecht. Het gaat om werk van professionele kunstenaars die enkele maanden verbleven in een atelier grenzend aan de psychiatrische instelling Willem Arntsz Hoeve en daar in dialoog gingen met de patiënten.

Deze expo opent Zomergasten en toont meteen een heel pak straffe werken. Professionele kunstenaars als Erik Van Lieshout en fotografe Annaleen Louwes resideerden net als de muzikanten van de Nederlandse band Roosbief en de pas overleden dichter Menno Wigman in de atelierwoning.

De sterkte van hun werken schuilt in de positie die de kunstenaar inneemt tegenover de patiënten. Hij is voor hen geen andere patiënt, geen therapeut of verpleger. Hij behandelt hen ongedwongen, als medemens en inspirators van hun werk. De beelden van de Amsterdamse fotografe Annaleen Louwes zijn een goed voorbeeld. Haar levensgrote fotoreeks ‘Black and white and (some) kind of blue, or I only want to be happy’ illustreert de eerder voyeuristische rol die de artiest inneemt.

Het Vijfde Seizoen organiseert parallel met de eigen werking externe residenties in de VS. In 2014 trok Louwes naar het Kings County Hospital in New York om er tijdens haar verblijf patiënten te fotograferen. De camera van de fotografe was aanvankelijk weinig populair. Patiënten meden haar en weigerden alle medewerking. Tot Louwes besliste een blauwe filter over haar foto’s te plaatsen om de huidskleur weg te vegen. Ze won het vertrouwen van heel wat patiënten en leverde indrukwekkende beelden af. Marisca Voskamp vroeg alle patiënten een plastic zakje vol te blazen. Al die zakjes bij elkaar liet ze als een grote wolk boven de inrichting zweven. Ze titelde het werk ‘Ademtocht’. Ze probeert een positieve blik op de psychiatrie te werpen en die neer te zetten als een participatiemaatschappij, waar iedereen een uitgeademde duit in het zakje doet.

Kleurcodes

Paulus de Groot, 'Echte liefde'. ©Paulus de Groot

Het tweede luik van Zomergasten zoomt in op de patiënten. Atelier Yellow Art is genoemd naar de tentoonstelling ‘Yellow’ die Jan Hoet in 2001 in zijn ouderlijk huis organiseerde. Hoet, wiens vader psychiater was, leefde als kind lange tijd samen met psychiatrische patiënten en stond mee aan de wieg van de organisatie. Yellow Art, dat oorspronkelijk gehuisvest was in Hoets ouderlijke huis, is gekoppeld aan het Openbaar Psychisch Zorgcentrum van Geel en is een ruimte waar patiënten zonder belemmeringen hun werk buiten de therapeutische context kunnen ontwikkelen.

De potloodtekeningen van Ronny Engelen vallen op. Hij maakt voornamelijk stadsgezichten, maar het is een interieur dat als een van de sterkste werken uit de tentoonstelling komt. De intense kleuren en afgelijnde vlakken doen denken aan de betere glasraamkunst. Het werk zit ook vol eigenaardige details, van wisselende perspectieven tot een tuinkabouter op de voorgrond als een sluimerende connotatie naar de bevreemding.

Tegenover Engelen hangen de fragiele tekeningen van Nanou Vandecruys. Kleurrijke, organische stukken vol motieven als armen, benen en bochtige ladders. Zoals in bijna alle werken in de tentoonstelling zit vaak iets kinderlijk in de uitwerking. Dat staat in schril contrast met de soms bittere thema’s. Zoals in de schilderijen van Paulus de Groot van Atelier Galerie Herenplaats in Rotterdam in de derde en laatste tentoonstelling. De Groot geeft met een soort van kleurcodes aan waar het werk om gaat. Hoewel je iets anders zou denken, draait het om met hiv geïnfecteerde homoseksuele vrijpartijen. De rode vlakken verwijzen naar het virus.

In Galerie Atelier Herenplaats uit Rotterdam komt ook werk aan bod van mensen met een verstandelijke beperking. Al doet het er vaak niet toe welke achtergrond de kunstenaar heeft. Bij sommige werken sta je absoluut niet stil bij het idee dat de kunstenaar vaak niet ten volle meedraait in de samenleving. Laan Irodjojo schildert met zijn fotografisch geheugen en scherp waarnemingsvermogen gebouwen, schepen, vliegtuigen en treinen. Grafische plaatjes zijn het, die los van alles vooral een plezier zijn voor het oog.

‘Zomergasten’ is nog te zien tot 23 september in Museum Dr. Guislain in Gent.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content