Panamarenko-expo eert najagers van onmogelijke dromen

©Wouter Van Vooren

Kunst, wetenschap en techniek waren voor Panamarenko één grote speeltuin. Op zijn verjaardagsexpo, die onverwacht een hommage werd, zijn ze vrolijk verstrengeld.

De mislukking houdt de droom in leven. Zo luidde de wapenspreuk van Panamarenko. Voor de Antwerpenaar betekende kunst nooit de definitieve afronding van een productieproces. Het ging hem om het idee dat iets zou kunnen werken, en de schoonheid, verwondering en poëzie die hem bij die zoektocht vergezelden. Zijn expedities eindigden wanneer hij voelde dat een werk voor hem af was, ook al deed zijn uitvinding het niet. Voor ons, fans en toeschouwers, kon het fantaseren dan beginnen.

Panamarenko 80: waar kunt u nog heen?

In Antwerpen stelt het M HKA vanaf 9 mei een selectie van zijn werk tentoon via virtual reality. Het huis van Panamarenko in de Biekorfstraat zal na de lopende restauratie opnieuw te bezoeken zijn. Er komt daarnaast een stadswandeling langs plekken waar de kunstenaar zijn sporen achterliet.

In het S.M.A.K. in Gent opent op 8 februari een hommage aan Panamarenko. Mu.Zee in Oostende laat de kunstenaar in dialoog treden met Joseph Beuys, Marcel Broodthaers en Jef Geys. Keteleer Gallery bracht tien Panamarenko’s bij elkaar in de Bremdonckhoeve in Brasschaat.

Een werk mocht van Panamarenko nooit een kopie van het vorige zijn. Daar heeft hij zich steeds aan kunnen houden. Daarom is het niet eenvoudig een consistente lijn te ontwaren in zijn omvangrijke oeuvre. Hoeveel kunstwerken van hem in omloop zijn, is niet bekend. Hans Willemse, curator van de hommage-expo bij Campo & Campo in Berchem, houdt het op ‘een paar honderd’. Sculpturen en tekeningen: de sterrenreiziger uit de Seefhoek nam zijn tekenkunst even ernstig als zijn wonderlijke uitvindingen.

Bij Campo & Campo staan zo’n dertig sculpturen opgesteld en hangen een tachtigtal tekeningen aan de muur. Niet alle grote werken maakten de oversteek naar de Scheldestad. De reusachtige duikboot Nova Zemblaya bleef in de Fondation Cartier in Parijs. ‘Hij kon hier niet door de deur’, zegt Willemse. Er was ook geen geld voor. Transportkosten voor zulke monumentale sculpturen lopen snel op tot 25.000 euro. ‘Voor een expo met twintig schilderijen is één vrachtwagen genoeg. Voor twintig Pana’s heb je er tien nodig.’

Afscheidsbrief

Alle sculpturen en tekeningen in de voormalige art-decocinemazaal komen uit Belgische privéverzamelingen en musea. De locatie kwam op de radar van Panamarenko’s weduwe Eveline Hoorens toen ze er de veiling van de kunstcollectie van Brussels Airlines bezocht. Fernand Huts kocht toen de Scimitar, een eenmansvliegtuigje van Panamarenko uit 1990 met schroefbladen als kromzwaarden.

Behalve een hommage aan de vrije vogel Panamarenko is de expo een eerbetoon aan alle najagers van onmogelijke dromen.

De eyacatcher van de expo is de ‘Ferro Lusto’ uit 1997. Panamarenko beschouwde de vliegende schotel als zijn moederschip, omdat het in zijn fantasie alle transportmiddelen aan boord had. Een ander sleutelwerk is de ‘K3 Jungle Flyer’, een luchtkussenauto die Panamarenko in 1992 ontwierp om laag over oerwouden te vliegen. Voorts is er het bekende ‘Brazil’, een op de kunstenaar lijkende vliegenier met een vleugelconstructie op de rug.

Willemse, die bijna vijftien jaar Panamarenko’s rechterhand was, bedacht een eenvoudige maar doelmatige scenografie: een exotische strandwandeling met Panamarenko. ‘Hij hield erg van strandwandelingen. Zijn leven was in feite één lange walk on the beach’, legt de curator uit. ‘Hij heeft nooit ellende gekend: geen processen, echtscheidingen of #MeToo-toestanden. Er was ook altijd appreciatie voor zijn kunst. Elk kunstwerk dat hij maakte, was meteen bingo.’

©Wouter Van Vooren

De sculpturen zijn op eilandjes opgesteld. Als toeschouwer kun je erdoor wandelen. Hier en daar staan palmbomen, af en toe hoor je vogeltjes fluiten. Het decor past bij de kunstenaar en de mens, vindt Willemse. ‘Pana maakte zijn toestellen om ze in de jungle en de bergen te laten vliegen. Zijn huis stond vol met tropische planten, hij was gek op papegaaien.’

Behalve een hommage aan de vrije vogel Panamarenko is de tentoonstelling een eerbetoon aan alle najagers van onmogelijke dromen. Het is zijn kunst die het nu moet doen, schrijft de kunstenaar in een brief die in de catalogus staat afgedrukt. Hij schreef die op 18 november, 25 dagen voor hij definitief insliep in Michelbeke. De negen pagina’s lezen als een afscheid.

‘Ik heb rondgevlogen met een helikopter, ben gaan duiken in de Malediven’, schrijft de vliegenier. ‘Wat wilt ge nog meer? Het is allemaal flauwekul. Ik heb gedaan wat ik graag deed, niets meer en niets minder, altijd en overal. De wereld zou er veel beter uitzien als iedereen dat deed!’

Panamarenko Tribute: Around the World in 80 Years, tot 22 maart bij Campo & Campo in Antwerpen. www.campoencampo.be

Zaterdag in De Tijd: een gesprek met Panamarenko’s weduwe Eveline Hoorens.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud