Shilpa Gupta tovert diepzinnigheid om in sprankelende poëzie

4.000 microfoons onderzoeken de impact van het bombardement van nieuws op de menselijke psyche.

De Indiase kunstenares Shilpa Gupta combineert diepzinnige reflectie met poëtische beeldtaal. In het M HKA in Antwerpen opent vrijdag haar eerste overzichtstentoonstelling 'Vandaag zal eindigen'. Een aanrader.

Ze is er niet wegens voor de hand liggende redenen. Maar ze is er toch wel. In een van de eerste kunstwerken op de tentoonstelling, 'Speaking Wall', spreekt Shilpa Gupta de bezoeker gedecideerd toe wanneer je een hoofdtelefoon opzet en op een rij bakstenen gaat staan. Je moet vooruit, achteruit, dicht en ver van de muur. Tegenspraak duldt ze niet.

De essentie

  • Shilpa Gupta woont en werkt in Mumbai.
  • Ze is een van de belangrijkste hedendaagse kunstenaars.
  • In het M HKA in Antwerpen krijgt ze haar eerste overzichtstentoonstelling.
  • Ze behandelt thema's als grenzen, conflicten, verlangen en veiligheid.
  • Haar kunst is zeer verscheiden in gebruikte media.
  • Veel installaties zijn speels interactief.

Het lijkt fun. Dat is het ook. Maar de betekenis gaat dieper. Gupta onderzoekt in haar oeuvre grenzen. Geografisch, psychologisch, taalkundig, politiek. Waar ligt de grens van het conflict en het verlangen? Met 'Speaking Wall' dwingt ze de kijker voorbij zijn eigen grenzen te kijken. Wat zit er achter de muur, vraagt ze wanneer je gesommeerd wordt met je neus heel dichtbij te komen.

Shilpa Gupta (45) is een van de gerenommeerdste kunstenaars van India. Ze groeide op in Mumbai, waar ze beeldhouwen studeerde. Haar kunstpraktijk is heel verscheiden: video, sculpturen, tekeningen, installaties. Wat ze ook doet of maakt, aan alles zie je haar uitstekende oog voor vorm. Allicht komt dat door haar opleiding.

Wat Shilpa Gupta ook doet of maakt, aan alles zie je haar uitstekende oog voor vorm.

Het M HKA nam in 2014 al een werk van haar op in de onderzoekstentoonstelling 'Don't You Know Who I Am? Art After Identity Politics'. Nu is er de eerste overzichtstentoonstelling. Die past in de strategie van M HKA-directeur Bart De Baere. 'We hebben de voorbije vijf jaar regelmatig relatief onbekende kunstenaars bekend gemaakt bij het grote publiek. Shilpa past daar perfect in.'

Menselijke drama's

Het spreekt voor zich dat met de coronapandemie het niet eenvoudig was de tentoonstelling op te bouwen. De plannen om de kunstenaar naar België te halen, werden al snel opgeborgen. Ook zijn niet alle kunstwerken tijdig hier geraakt. 'Drie zitten nog vast bij de douane in Zaventem. Er zijn veel vertragingen geweest. Vaak zitten daar menselijke drama's achter. Een werk geraakt niet weg omdat de verantwoordelijke geconfronteerd wordt met sterfgevallen in de familie.'

De tentoonstelling geeft een overzicht van het artistieke parcours van Gupta van de voorbije twintig jaar. Het M HKA heeft de voorbije jaren wel eens neiging gehad om de bezoeker te overladen met beelden zonder veel uitleg. Deze keer is het anders. Het is een rustige tentoonstelling met genoeg duiding om je niet aan je lot overgelaten te voelen.

De aantrekking van Gupta schuilt in de poëzie, de lichtvoetigheid en de inventiviteit waarmee ze haar boodschappen verpakt. Geen mens zal voorbij de interactieve videopresentatie 'Shadow' uit 2006 lopen. Fun voor kinderen en volwassen. Je schaduw wordt op een reuzegroot scherm geprojecteerd. Via computeranimatie ga je in dialoog met bijvoorbeeld een raam dat je kan openslaan. Dan weer vlieg je tussen vogels. Het kernbegrip hier is schaduw. Of de alternatieve wereld waarin we ons bevinden.

Zeep

De angst voor de ander is een van de centrale elementen in het oeuvre van Gupta. De installatie 'Threat' is daar een voorbeeld van. Ze bestaat uit gestapelde stukken zeep, alsof het bakstenen zijn. In ieder stuk is het woord 'threat', 'bedreiging', gekerfd. De installatie was eerder in Kopenhagen te zien. Toen zei ze in een interview dat 'Threat' gezien kan worden als een antwoord op de Europese migratiepolitiek. Een oproep om elkaar de hand te reiken. In Antwerpen mag elke bezoeker een stuk zeep - het ruikt echt lekker - mee naar huis nemen. Zo omarm je de bedreiging en vermindert de angst. Dat is toch de bedoeling.

Zeep in de strijd tegen de angst voor de andere.

Door de interactiviteit en de speelsheid lijkt de kunst van Gupta op het eerste gezicht misschien vrijblijvend. Je denkt: wow, knap gedaan, knap gevonden. Maar wanneer je de zaalteksten leest, begrijp je al snel dat haar kunst diep snijdt in het geweten en de psyche. Dat is zo bij een reeks titelloze fijne tekeningen die ze maakte op basis van poëzie. Plots besef je dat ze dichters uitkoos die stuk voor stuk in de gevangenis belandden voor wat ze ooit schreven. Het gaat bijvoorbeeld om de Azerbeidzjaanse dichter Mikayil Mushfig. Hij schreef onder het Sovjetbewind een gedicht over het plaatselijke snaarinstrument tär. Dat was verboden.

Dat Gupta het grote gebaar niet schuwt, bewijst de grote installatie 'Singing Cloud'. Ze staat in een donkere zaal opgesteld en bestaat uit 4.000 zwarte microfoons. Met enige regelmaat komt er klank uit de microfoons. De installatie staat voor de psychologische impact van de toenemende mediatisering. Samen met een onderzoeksteam van Harvard University bestudeerde Gupta wat de gevolgen zijn van het bombardement van beelden en klanken op het collectieve en individuele bewustzijn. De micro's spuwen het antwoord uit.

Shilpa Gupta, 'Vandaag zal eindigen', tot 12 september in het M HkA in Antwerpen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud