Tuymans: 'Ik heb eindelijk weer een jaar voorsprong'

Schilder Luc Tuymans: 'In de kunstwereld is het reizen stilgevallen. Dat is geen slechte zaak uiteindelijk.'

In zijn expo ‘Seconds’ presenteert Luc Tuymans zijn antwoord op de pandemie. Een ensemble van vier grote cijferschilderijen staat centraal. Optellen en aftrekken, zoals we al het hele jaar doen met de coronacijfers. ‘Abstract en niet abstract’, zegt de kunstenaar.

3 en 7 samen aan één muur. 1 en 9 apart aan twee andere muren. Zo is het ensemble ‘Seconds’ opgehangen in Zeno X Gallery in Borgerhout. ‘Daar is over nagedacht’, zegt Luc Tuymans droog. Vier cijfers, vier monumentale schilderijen. Bij een eerste snelle blik lijkt het vier keer wit op zwart. Bij nader inzien is de zwarte achtergrond een mix van violet en indigo en hebben de uitspringende cijfers elk hun textuur en coloriet. In het wit van de cijfers is subtiel geel en oranje verwerkt. Ze lijken wel personages, klaar om uit het canvas te springen.

Happy Birthday


Een buitenbeentje op de expo in Zeno X Gallery is de korte animatiefilm ‘Happy Birthday’, gebaseerd op een reeks tekeningen die Luc Tuymans de voorbije maanden maakte. ‘Ik kreeg voor mijn verjaardag vorig jaar een verblijf in een bed and breakfast cadeau. Daar was een zwembadje met een opblaasbare eend in. De eigenaar projecteerde er allemaal beelden op, als een lasershow. Daar zijn de tekeningen en de film op gebaseerd. Ik heb veel filmpjes gemaakt, allemaal heel kort. Ze staan in contrast met de monumentaliteit van ‘Seconds’.’

Het idee voor de cijferreeks kreeg Tuymans vorig jaar, toen het internationale kunstmagazine Artforum hem vroeg mee te werken aan een artistieke impressie van de pandemie. ‘Ze vroegen of ik het virus wilde tekenen. Dat vond ik nogal idioot. Zo ben ik bij de cijfers uitgekomen. Die zijn abstract en niet abstract. Cijfers domineren al een jaar het nieuws. Optellen en aftrekken. Waarom die vier? Ze zijn niet deelbaar, toch niet door twee. En ze zijn picturaal het interessants. Het zijn mijn favoriete cijfers.’

De cijfers verwijzen ook naar mensen. ‘Ik wilde geen figuren met mondmaskers schilderen. Dat is te eenduidig. De cijfers staan voor mensen die de maatschappij in de pandemie recht hebben gehouden. Verpleegsters, kassiersters in de supermarkt, koeriers. Daar werd vroeger op neergekeken als zijnde mensen met een niet-essentieel beroep. De voorbije maanden bleken zij net wel heel essentieel.’

Het is niet de eerste keer dat Tuymans met cijfers werkt. ‘Helemaal in het begin van mijn carrière, in de jaren zeventig nog, knipte ik de cijfers van de datums uit een scheurkalender en plakte ze op schilderijen. Later, in de jaren tachtig, ben ik tekeningen beginnen te maken op basis van Super 8 camera-filmpjes van cijfers.’

Voor zijn nieuwe cijferschilderijen is hij klein begonnen. ‘In mijn bibliotheek thuis probeerde ik kleine gouaches uit. Veel meer kon ik niet doen. Mijn vrouw wilde in het begin van de pandemie niet dat ik naar mijn atelier ging. Ik moest binnenblijven. Dat verbod is na een tijd opgeheven. Toen kon ik aan de doeken beginnen. Hun monumentaliteit is geïnspireerd door een bezoek aan de Rothko Chapel in Houston. Daarvoor schilderde Rotho ook een ensemble aan schilderijen. Dat is hier ook. De vier zijn een en ondeelbaar. Ze zijn al verkocht, ja. Aan een stichting. Nee, je mag niet weten welke. Ook niet hoeveel ze hebben gekost.’

©Brecht Van Maele

Polarisatie op komst

Je hebt intensiteit nodig als schilder. Anders maak je gewoon prentjes.
Luc Tuymans
Kunstenaar

Twee andere nieuwe schilderijen verwijzen ook naar de pandemie: ‘Stage’ en ‘Intermission’. Ze laten zich duidelijker aan Tuymans toeschrijven. Net als de cijfers roepen ze een gevoel van leegte en afwezigheid op. Op de doeken is geen mens is te zien. ‘Bewust’, zegt Tuymans. ‘De doeken zijn reminiscenties aan Edward Hopper en het gevoel van eenzaamheid dat hij oproept.’

Achter de leegte schuilt ook dreiging. Er staat iets te gebeuren. Het is dat wat Tuymans vreest de komende maanden. ‘Ik voorspel polarisatie. Dat is nu al bezig. Geopolitiek is zoveel aan de hand dat onder het mom van corona wordt weggemoffeld of niet echt wordt opgemerkt. De staatsgreep in Myanmar, de agressie van Poetin, de wurggreep van China op Hongkong, noem maar op. Zouden ze daar ook zo gemakkelijk mee weggekomen zijn zonder corona? Ik betwijfel het.’

‘Je kan je ook afvragen af alle controlemaatregelen wel helemaal zullen afgevoerd worden na het einde van de pandemie. Je hoeft geen aanhanger van samenzweringstheorieën te zijn om daaraan te twijfelen. En dan zwijg ik nog over de financiële drama’s die staan te gebeuren als alle ondersteunende maatregelen van de overheid zijn opgeheven. Als ik door Antwerpen wandel, vraag ik me weleens af hoeveel cafés en restaurants gaan overleven.’

Zijn persoonlijke leven is door corona niet fundamenteel veranderd, zegt hij. ‘Er zijn wat tentoonstellingen verschoven, natuurlijk. Er was een groepsexpo in Moskou gepland, die volgens de jongste berichten naar Berlijn verhuist. In de kunstwereld is het reizen stilgevallen. Dat is geen slechte zaak uiteindelijk. De helft van die reizen zijn sociale uitstappen die nauwelijks essentieel te noemen zijn. Ik mis die niet. Mijn reisfrequentie zal nooit meer dezelfde zijn als voor de pandemie.’

‘De eerste en de tweede lockdown heb ik goed verteerd. Af en toe had ik een inzinking. Zoals iedereen, zeker? Bij de derde lockdown had ik het moeilijker. Je wil weer de straat op, maar dat ging niet. Op zich mag ik niet klagen. In de verkoop heb ik een heel goed jaar achter de rug, in de nasleep van ‘Pelle’ in 2019 in Venetië. De hele wereld heeft die expo gezien. Ook verzamelaars uit Brazilië en Indonesië willen nu mijn werk. In Peking hou ik in 2023 een gelijkaardige tentoonstelling als in Venetië. Daar wordt al lang om gevraagd. Hout vasthouden. Mijn schilderijen moeten wel door de Chinese censuur geraken.’

Supernerveus

Vergeet Tuymans alle coronabesognes als hij voor zijn schildersezel staat? ‘Zo werkt het niet. Ik denk niet op doek. Voor ik begin te schilderen heb ik het beeld al helemaal in mijn hoofd geconcipieerd. Het atelier is niets anders dan een plaats van executie. Ik moet vooral de concentratie bewaren om de intensiteit en de precisie te bereiken die nodig is om uit te voeren wat is bedacht. Tegelijk moet ik afstand kunnen nemen van het werk. Daarom ben ik zo tevreden dat mijn atelier niet op de plaats is waar ik woon. Ik trek ’s avonds de deur dicht en ’s morgens kijk ik naar wat ik heb gedaan. Vroeger was dat anders. Ik heb veel schilderijen vernietigd omdat ik er te dicht op zat. Ik kon geen afstand nemen. Dat is ongezond. Ik wil nooit meer een atelier in mijn huis.’

Schilderen lijkt zo wel gewoon werk. ‘Maar het ís ook werk! Fysiek. Je staat op een ladder. En er is de mentale spanning. Ik ben nog altijd supernerveus als ik begin. Kan ik het nog? Tot nu is het antwoord: ja. Ik word gelukkig als een schilderij begint te lukken. Het gaat soms om extreme details die alleen ik zie. Ik kan ook niet alles verklaren wat op een doek gebeurt. Ik denk alles van tevoren uit, maar een klein percentage ontstaat toch ter plekke. Dat bedoel ik met intensiteit. Die heb je nodig als schilder. Anders maak je gewoon prentjes. Als ik schilder, voel ik het beeld fysiek. Dat klinkt misschien achterlijk, maar het is zo. Het is de kick van het schilderen. Als dat verdwijnt, moet ik stoppen.’

Zover is het nog lang niet. ‘Het gaat heel goed, eigenlijk. Dankzij corona heb ik mijn jaar voorsprong terug. Ik hou ervan een jaar op voorhand te kunnen werken. Dat geeft me rust. In 1990 ben ik die voorsprong kwijtgeraakt toen Frank Demaegd van Zeno X dringend twee schilderijen nodig had voor een kunstbeurs. Dat stond niet in mijn planning. Nu heb ik mijn voorsprong terug omdat zoveel niet is doorgegaan. Ik werk al een tijd aan een expo voor 2022, in de galerie van David Zwirner in Parijs. Door op voorhand te plannen en te werken voorkom ik ook de tentoonstellingsblues. Ik val niet in een zwart gat na een vernissage. Ik ben dan al met de volgende expo bezig.’

‘Seconds’ loopt van 12 mei tot 26 juni bij Zeno X Gallery in Borgerhout.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud