reportage

Tuymans tackelt Palazzo Grassi

Tuymans' werk krijgt in Palazzo Grassi alle ruimte. ©Palazzo Grassi, Photography by Delfino Sisto Legnani and Marco Cappelletti.

Met de expo ‘La Pelle’ zet de Belgische schilder Luc Tuymans het imposante Palazzo Grassi in Venetië helemaal naar zijn hand. In alle schoonheid schemert boosheid door over de richting waarin de wereld evolueert.

Een rondleiding met Luc Tuymans in zijn eigen tentoonstelling verloopt zo. ‘Dit is een fantastisch schilderij’, zeg ik als we halt houden bij ‘Still Life’. Het stilleven uit 2002 was Tuymans’ antwoord op de aanslagen van 9/11 in New York. Een gewone schilder zou minzaam knikken als iemand zijn schilderij ‘fantastisch’ noemt. Maar Tuymans zegt: ‘Het is verschrikkelijk lelijk. Natuurlijk. Het is het voorbeeld van hoe iets groot toch niet monumentaal kan zijn.’

Toch is ‘Still Life’ een belangrijk werk. Het toont hoe Tuymans naar de wereld kijkt. Niet als een schilder die de werkelijkheid lineair weergeeft, maar als iemand die ze interpreteert en naar zijn hand zet. De titel van de expo ‘La Pelle’, naar een boek van de Italiaanse schrijver Curzio Malaparte, verwijst daar ook naar. Letterlijk vertaald uit het Italiaans betekent het ‘de huid’. Maar je kan het ook interpreteren als onderhuids. Een paar dubbele lagen onder de werkelijkheid, zoals in het werk van Tuymans.

'Still Life', 2002 ©Studio Luc Tuymans

De expo in Venetië overspant met zo’n negentig schilderijen de hele carrière van de schilder. Twaalf ervan komen uit de collectie van de Franse ondernemer en verzamelaar François Pinault, sinds 2006 de eigenaar van Palazzo Grassi. Hij is al lang een grote fan van Tuymans. De keuze voor de Antwerpse schilder voor een grote tentoonstelling lag dus voor de hand.

Tuymans wist meteen hoe het niet moest. Hij wilde geen monumentaliteit. Twee jaar geleden palmde de Britse kunstenaar Damien Hirst het Palazzo Grassi en het Punta Della Dogana in met buitenissig grote sculpturen. De grens tussen kitsch en kunst was flinterdun. En toen de Duitse kunstenaar Sigmar Polke (1941-2010) in 2016 een retrospectieve kreeg in het Palazzo Grassi, werd volgens Tuymans te veel getoond.

Sober concept

Samen met de Zwitserse curator Caroline Bourgeois - ‘we zaten op dezelfde lijn maar uiteindelijk maak ik mijn eigen tentoonstelling’ - koos hij voor een sober concept. Alsof hij de monumentaliteit van Palazzo Grassi wilde tackelen. Daar is hij bijzonder goed in geslaagd. Tuymans cureerde de voorbije jaren dan ook heel wat expo’s, waaronder ‘Sanguine’, vorig jaar te zien in Antwerpen en Milaan.

Zoals hij vorm en kleur ingenieus laat samenspelen in zijn composities, slaagt Tuymans er in zijn expo’s altijd in de ruimte op een bijna ideale manier in te vullen. In het Palazzo Grassi is dat niet anders. Er werden wat white cubes geplaatst, maar altijd met veel respect voor de architectuur van het paleis. Het is het zoveelste bewijs dat expo’s om de optimale communicatie tussen ruimte en objecten draaien.

In de inkomhal wordt dat mooi geïllustreerd. Tuymans creëerde een nieuwe mozaïek ‘Schwarzheide’, naar het gelijknamige schilderij uit 1986. Het is een evocatie van een Duits strafkamp onder het nazibewind. In al zijn eenvoud is het indrukwekkend. Tuymans wijst vanop de mozaïek naar een klein schilderij in de verte aan de muur van de trappenhal. Het is een portret van ‘Albert Speer’, Hitlers favoriete architect en nazikopstuk. ‘Ik vond die twee wel samen passen.’ En zo passen er heel veel werken bij elkaar.

Via een omweg

Tuymans koos niet voor een retrospectieve met zijn bekendste werken. Noch voor een thema. Hij koos werken die in het palazzo perfect tot hun recht komen en elkaar bevragen, zoals dat heet. Als je ze in 27 zalen samen ziet hangen, is dat redelijk indrukwekkend. Tuymans heeft in zijn lange carrière - hij is zestig - een eigen beeldtaal ontwikkeld. Hij gaat op een bijzondere manier om met kleur. Op het eerste gezicht lijkt hij zich vooral van een vaag pastelpalet te bedienen. Maar als je de doeken van dichtbij bekijkt, zie je de nuances in de kleurschakeringen.

Even twijfelde ik. Pas toen we de schilderijen ophingen, zag ik dat het echt goed werd.
Luc Tuymans, kunstenaar

Tuymans’ schilderijen krijgen in Palazzo Grassi alle ruimte. Hij had er dubbel zoveel kunnen hangen, maar dat had de expo niet rijker gemaakt. ‘Ik vind het ook wel indrukwekkend’, zegt de kunstenaar met uitgestreken gezicht. ‘Tijdens de voorbereiding had ik er op een bepaald moment geen zin meer in. Ik zag de schetsen van de expo en begon te twijfelen. Pas toen we de schilderijen ophingen, zag ik dat het echt goed werd. Dat zegt alles over de kracht van de schilderkunst.’

De oudste werken in Venetië dateren van 1989, de jongste van vorig jaar. En het goede nieuws is dat Tuymans zijn elan heeft teruggevonden. Want eerlijk is eerlijk, ‘Cook’ uit 2013 was niet bepaald indrukwekkend. Dat valt des te meer op als je een schilderij uit de koksreeks tussen de andere ziet hangen. Te hard geprobeerd, lijkt het. De werken uit 2017 en 2018 zijn weer vintage Tuymans. Als je naar ‘Twenty Seven’ (een vrouwenportret gebaseerd op een Braziliaanse tv-serie), ‘The Return’ (gebaseerd op ‘Twin Peaks’) of ‘Balloons’ (over een enge clown) kijkt, voel je telkens weer de onderhuidse spanning.

'Twenty Seventeen', 2017 ©Studio Luc Tuymans

De ongemakkelijkheid neemt nog toe als je er de tentoonstellingsgids bij haalt. Elk schilderij wordt uitvoerig maar erg helder geduid. Je hoeft het niet te weten, maar het helpt om Tuymans’ kunst en persoonlijkheid te vatten. Wat hij wil zeggen, gaat altijd via een omweg. Een doek dat aan de Tweede Wereldoorlog refereert, is ook en vooral een waarschuwing voor de politieke evolutie vandaag.

Zo speelt Tuymans constant met het beeld. En met de toeschouwer. En misschien wel met zichzelf. Zodat hij het oprecht meent als hij een fantastisch schilderij verschrikkelijk lelijk noemt. Terwijl het wel monumentaal is. Een fruitmand schilderen op het moment dat de wereld in brand staat, is een veel groter statement dan een crashend vliegtuig in een gebouw weergeven. Daarom is Tuymans zo’n groot kunstenaar.

‘La Pelle’ loopt tot 6 januari in Palazzo Grassi in Venetië

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect