reportage

'Veel musea zouden duimen en vingers aflikken bij onze collectie'

Manfred Sellink bij het schilderij 'Portret van een vrouw' van Frans Hals. 'Hals kon als geen ander met heel weinig heel veel suggereren.' ©Brecht Van Maele

Na passages in Brugge en Antwerpen is de Nederlandse museumconservator Manfred Sellink sinds 1 april directeur van het MSK Gent. Het museum herademt na enkele moeilijke jaren. 'Ik ben altijd een beetje verliefd geweest op het museumgebouw.'

Manfred Sellink zit in een rolstoel wanneer hij ons in zijn kantoor ontvangt. De nasleep van een zwaar verkeersongeval aan de Blaarmeersen in Gent in oktober vorig jaar. 'Net op de dag dat de beslissing over mijn aanstelling als directeur van het MSK werd genomen. Ik werd op mijn fiets aan een verkeersdrempel door een auto geschept.' Sellink belandde een paar maanden in coma. Maar het ergste leed is nu geleden.

Ook het MSK bloeit weer na de nieuwe opstelling van de vaste collectie. 'Daar heb ik geen verdienste aan', benadrukt hij. Het zijn geen gemakkelijke jaren geweest voor het museum. De prestigieuze Van Eyck-expo werd in maart 2020 tijdens de eerste lockdown voortijdig stopgezet. In 2018 werd Sellinks voorgangster Catherine De Zegher geschorst als gevolg van de Toporovski-affaire. Het museum had een bruikleenovereenkomst gesloten met de Russische verzamelaar Igor Toporovski. Hij beweerde authentieke Russische kunst uit de vroege 20ste eeuw te bezitten. Dat bleek hoogst twijfelachtig.

Met de kandidatuur van Gent als Culturele Hoofdstad van Europa in 2030 voel je dat alle culturele partners en het stadsbestuur aan hetzelfde zeel trekken.
Manfred Sellink
Directeur MSK Gent

'Over dat dossier heb ik niets te melden. Het is in handen van de stad Gent en haar advocaten. Ik weet wel dat intern de bladzijde is omgedraaid. De affaire heeft op de mensen gewogen. Het zelfvertrouwen is teruggekomen met de Van Eyck-expo.'

Bouwen

Manfred Sellink werd in 2014 directeur van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen, dat toen al drie jaar gesloten was. Vorig jaar stapte hij op, in gezamenlijk overleg met de raad van bestuur. 'Ik was niet meer de man op de juiste plaats. De renovatie bleef maar duren. Een museum dat al zo lang dicht is - ondertussen tien jaar - en dat zo'n complexe bouwprocessen ondergaat, heeft een directeur nodig met een andere achtergrond en expertise dan ik. Ik ben een museumman, zowel organisatorisch als inhoudelijk. Een verbouwing leiden is een stiel apart.'

Bio

Manfred Sellink werd in 1962 geboren in Nijmegen. Hij is doctor in de kunstwetenschappen, behaald aan de Vrije Universiteit Amsterdam.

Hij was van 1991 tot 2000 senior conservator aan het Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam.

Van 2000 tot 2014 leidde hij de Brugse Musea. Daarna werd hij directeur van het Koninklijk Musea voor Schone Kunsten in Antwerpen.

Sellink was cocurator  van de grote Breugel-expo in het Kunsthistorisch Museum in Wenen in 2018.

Na zijn vertrek uit Antwerpen - voordien was hij in ons land directeur van de Brugse Musea - overwoog Sellink zich te concentreren op zijn academische carrière. Hij is doctor in de kunstgeschiedenis en doceert museumkunde en cultuurbeleid aan de Universiteit Gent. 'Er zijn wat gesprekken geweest om in de Verenigde Staten gastcolleges te geven. Maar toen zag ik de vacature bij het MSK.'

Sellink aarzelde niet om te solliciteren. 'Ik ben altijd een beetje verliefd geweest op het gebouw. Qua architectuur is het MSK het mooiste museum van noordelijk Europa. Het is ook een van de oudste. Wist u dat? De kiem van de collectie werd al in 1798 gelegd.' Het huidige gebouw, een ontwerp van architect Charles Van Rysselberghe, dateert van 1898.

Het MSK is vooral bekend voor zijn collectie laat 19de- en vroeg 20ste-eeuwse kunst. Maar het museum heeft meer te bieden. 'Men vergeet nogal snel onze collectie uit de middeleeuwen en uit de periode 1400-1700', zegt Sellink. Hij verwijst daarbij naar de Belgische kunstverzamelaar en mecenas Fernand Scribe. Die schonk in 1913 zijn uitgebreide kunstverzameling aan het museum. 'Scribe verzamelde onder meer Nederlandse 17de-eeuwse oude meesters. Veel musea zouden duimen en vingers aflikken bij zo'n verzameling. Wij hebben ze.'

Robert Hoozee leidde het museum van 1985 tot 2012. Onder zijn impuls werd de collectie uit de 19de en 20ste eeuw opgebouwd. 'Het is die combinatie van oude en moderne kunst die het MSK zijn eigenheid geeft. Het Vlaamse expressionisme samen met religieuze taferelen uit de middeleeuwen.'

Feestjaar

De eigen collectie zal de basis vormen van nieuwe tijdelijke tentoonstellingen. 'Catherine De Zegher was al begonnen met verbanden te leggen tussen de collectie en tijdelijke expo's. Ik ga dat intensifiëren. Vraag me nog geen namen, daarvoor is het te vroeg. Ik kan u wel al zeggen dat 2023 een feestjaar wordt. Het museum bestaat dan 225 jaar, de Vrienden van het Museum 125 jaar. Het is de oudste museumvriendenvereniging van het land. Het belang mag je niet onderschatten. Veel musea zijn eigenlijk initieel opgebouwd rond privécollecties. We tonen de invloed van privéverzamelingen in het feestjaar.'

Aan de overkant van het MSK ligt het S.M.A.K., het museum voor hedendaagse kunst. Zijn directeur Philippe Van Cauteren droomt van een echt Gents museumkwartier in het Citadelpark, met de bouw van een nieuw S.M.A.K. 'Ik steun die plannen volledig. Vergeet ook het Gents Universitair Museum niet. Dat ligt om de hoek. Wetenschap en kunst horen historisch samen. Het woord museum stamt af van het Griekse mouseion. Dat was de tempel der muzen, waar kunst en wetenschap verenigd waren.'

Veel mensen voelen de beperking van het aantal toegelaten bezoekers aan als iets positiefs. Daar gaan we zeker rekening mee houden.
Manfred Sellink
Directeur MSK Gent

'Voor de promotie van de stad is zo'n wijk erg interessant. Hoever liggen we van het stadscentrum? Amper enkele kilometers. Ik wil Gent niet vergelijken met Amsterdam, maar daar is het net hetzelfde. Het Rijksmuseum werd in de 19de eeuw aan de rand van de stad gebouwd, op de boerenbuiten eigenlijk. Maar het Amsterdamse museumkwartier - het Stedelijk Museum, het Van Gogh Museum en het Rijksmuseum zijn buren - behoort tot de grote toeristische troeven van de stad. In Gent kan dat ook. De dynamiek is in ieder geval goed. Met de kandidatuur van Gent als Culturele Hoofdstad van Europa in 2030 voel je dat alle culturele partners en het stadsbestuur aan hetzelfde zeel trekken.'

Fetisj

Sellink leidt ons nog rond langs drie van zijn favoriete werken in het museum. De nieuwe presentatie - chronologie wordt afgewisseld met themazalen en het publiek kan zelf aan de slag in de nieuwe ruimte Zaal E - oogt indrukwekkend.

De pandemie heeft zeker invloed op de wijze waarop musea met publieksstromen omgaan. 'Veel mensen voelen de beperking van het aantal toegelaten bezoekers aan als iets positiefs. Je hebt het gevoel dat je op een rustiger manier kan kijken. Slow looking heet dat. Daar gaan we zeker rekening mee houden.'

'De heilige Hiëronymus' van Jheronimus Bosch.

De rondleiding houdt halt bij - uiteraard, zouden we haast zeggen - 'De heilige Hiëronymus', het prachtige schilderij uit 1500 van Jheronimus Bosch. Maar het gesprek gaat vooral over het schilderij dat ernaast hangt: 'De kruisdraging', ook van Bosch. Of misschien niet. In 2015 oordeelde een Nederlands onderzoeksteam dat het niet van de meester zelf is. Sellink maakt zich er nog altijd druk over. 'Er bestaat zoiets als de fetisj van het origineel. Misschien komt deze Bosch gedeeltelijk uit het atelier. Maar wil dat zeggen dat hij er niets mee te maken heeft? Nee toch. We weten niet eens hoe het atelier van Bosch was georganiseerd.'

'Musea gaan met die problematiek vaak verkeerd om. Een van de beroemdste voorbeelden is 'De man met de gouden helm'. Toen dat schilderij nog aan Rembrandt werd toegeschreven, was het een van de topstukken van de Gemäldegalerie in Berlijn. Onderzoek wees uiteindelijk uit dat het van een medewerker van Rembrandt was. Het werd prompt in het depot gestopt. Dat snap ik niet. Alsof het publiek het niet meer mag zien. Terwijl zo'n schilderij net een mooi voorbeeld is van wat wetenschappelijk onderzoek in de kunst vermag. Veel mensen zijn daarin geïnteresseerd.'

We belanden bij de zaal met de portretten. In het midden liggen in kasten kleine portretmedaillons. 'Die miniatuurtjes werden vaak mee op reis genomen. Vergelijk ze met een fotootje van een geliefde of een kind dat je in je portefeuille bewaart.' Sellink wijst naar het schilderij 'Portret van een vrouw' uit 1640 van Frans Hals. 'Nog een van mijn favorieten. Hals kon als geen ander met heel weinig heel veel suggereren. En de manier waarop hij de halskraag en de mouw schilderde! Virtuoos.'

Het laatste schilderij waarbij we stoppen, is 'Leunende vrouw' uit 1920 van Jean Brusselmans. 'Ik heb de indruk dat Brusselmans in België niet zo gewaardeerd of bekend is. Ten onrechte. Ik ben blij dat hij in ons museum hangt.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud