Zelfportret Rubens geeft geheimen prijs

©Rubenshuis Antwerpen, opname voor restauratie, 2017-2018

Na een restauratie van een jaar is het zelfportret van Peter Paul Rubens opnieuw in het Antwerpse Rubenshuis te bewonderen. De restaurateurs hadden hun handen meer dan vol.

Wie in 1977 het Rubensjaar in Antwerpen enigszins bewust heeft meegemaakt, kan het zelfportret van de meester nog niet vergeten zijn. Het schilderij sierde de hele stad, van vlaggen en affiches tot bierglazen. Wist de Antwerpenaar toen veel dat hij amper naar een echte Rubens zat te kijken.

Het originele zelfportret zat verstopt onder dikke lagen vernis en kwistig aangebrachte retouches. Dat ontdekte het Koninklijk Instituut voor Kunstpatrimonium (KIK) het afgelopen jaar. Al die anomalieën zijn nu weggewerkt in een grondige restauratie. Het resultaat is verbluffend. Rubens is veranderd van een lichtgeel mannetje met fletse lippen in een gezond blozende man van middelbare leeftijd.

Rubens is veranderd van een lichtgeel mannetje met fletse lippen in een gezond blozende man van middelbare leeftijd.

‘Hij toont zich als een man van stand en niet als een schilder. Zo zag hij zichzelf ook’, zei Ben Van Beneden, de directeur van het Rubenshuis gisteren op de voorstelling van het herstelde schilderij.

Van Rubens (1577-1640) zijn slechts vier portretten bewaard gebleven. Het Rubenshuis kocht het zelfportret in 1972 op een veiling bij Christie’s in Londen . Het betaalde 14 miljoen Belgische frank. Het is niet bekend wanneer Rubens het portret schilderde. Er bestaat geen enkel document over de ontstaansgeschiedenis. Kunsthistorici schatten dat het paneel tussen 1623 en 1630 is gemaakt. Later zeker niet, want in 1630 duikt het op in een gravure.

Ook het KIK kon geen exacte datering van het schilderij ontdekken. Maar het wetenschappelijk materiaaltechnisch onderzoek bracht wel een schat aan informatie aan het licht. Samengevat: het schilderij heeft heel wat te verduren gehad, doorgaans wanneer het van eigenaar veranderde.

Het schilderij heeft heel wat te verduren gehad, doorgaans wanneer het van eigenaar veranderde.

Oorspronkelijk bestond het schilderij uit twee verticale planken. In de loop der tijden is het schilderij een paar keer van formaat veranderd. Er werd een stuk toegevoegd en het is zelfs een tijdje verzaagd tot een ovaal schilderij. Als je met je neus tegen het schilderij gaat staan, zie je in de linkerbovenhoek nog de kromming van de ovalen vorm in de verf. De originele houten panelen bestaan ook niet meer. De verflagen werden overgebracht op een drager in composiet. Die werd gecamoufleerd door eikenhouten fineer.

De restauratrice Marie-Annelle Mouffe gaf het schilderij in samenwerking met een werkgroep van technische experts een ingrijpende make-over. Driekwart van het paneel bleek niet meer origineel te zijn door de talloze restauraties. Op de oorspronkelijke verflaag van Rubens werden drie vernislagen verwijderd. Ook de oude retouches werden stuk voor stuk weggehaald. Op sommige plaatsen trof Mouffe elf niet-originele lagen overschilderingen, vullingen en vernislagen aan. Ze werden vervangen door veel lichtere retouches die geen afbreuk doen aan Rubens’ origineel.

Zaterdag wordt de terugkeer van het zelfportret in het Rubenshuis feestelijk gevierd. Het Rubenshuis is die dag tot 20 uur gratis toegankelijk.

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content