'Zoveel talent verspild aan haat in plaats van liefde'

Arthur Langerman probeert al 60 jaar te begrijpen waar het antisemitisme vandaan komt. Vileine spotprenten zijn de motor achter de verspreiding. ©katrijn van giel

Arthur Langerman verzamelt al meer dan 60 jaar antisemitische illustraties. Een klein deel is vanaf vandaag te zien in Kazerne Dossin in Mechelen. '#FakeImages' is een pijnlijke expo die verbanden legt met hedendaags racisme.

Aan de grote, hoge muur met de foto's van alle mensen die ooit vanuit de Dossinkazerne op een transport naar Auschwitz zijn gezet, hangen links beneden de portretten van Solomon Langerman en Zysla Blajwas. De ouders van de Joodse Brusselaar Arthur Langerman. Zijn vader overleefde het uitroeiingskamp niet, zijn moeder wel, maar ze herstelde nooit helemaal van het trauma.

Het echtpaar werd in 1944 in Antwerpen opgepakt. Hun zoon was toen nog geen twee jaar. Hij werd ondergebracht in een weeshuis in Brussel. Na de oorlog ontpopte Arthur zich als een verzamelaar. Postzegels, zakhorloges, prentkaarten, alles wat hij vond op vlooienmarkten. Met zijn moeder sprak hij nooit over de oorlog en wat de Joden was overkomen. 'Tot het proces-Eichmann in 1961 in Israël begon. Dat heb ik helemaal gevolgd. Daarna ben ik me gaan verdiepen in de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust.'

Langerman begon in 1961 aan een op het eerste gezicht bizarre verzameling: antisemitische spotprenten. Hij zag er eentje op een rommelmarkt en het liet hem nooit meer los. 'Het is een obsessie geworden, dat geef ik toe. Mijn vrienden en mijn familie verklaarden me gek. Maar ik wilde een antwoord vinden op de vraag: wat hebben de Joden zo verkeerd gedaan dat het Duitse volk hen wilde uitroeien?'

Het antwoord heeft hij nog altijd niet gevonden - het antisemitisme is geen louter Duitse aangelegenheid, laat daar geen misverstand over bestaan. De tentoonstelling in Mechelen geeft een leerrijk overzicht - met veel teksten aan de muur - van de geschiedenis van het antisemitisme. Dat begon al in de tweede eeuw toen de prille katholieke kerk het concept Godsmoord bedacht: de moord door de joden op Christus. Daarna is het nooit meer gestopt, tot vandaag toe.

'Tot 20 jaar geleden viel het mee met het antisemitisme - er bestond schaamte om zich te uiten - maar sinds de doorbraak van de sociale media lijken alle remmen weg. Wat men vroeger niet in het openbaar durfde te zeggen of tonen, gebeurt nu wel. Ik maak me daar grote zorgen om', legt Langerman uit.

In het lang en breed wordt uitgelegd hoe die minachting snel en ongemerkt in het leven sluipt. Wat eerst humor is, blijkt al snel toch niet zo onschuldig.

Hij is ervan overtuigd dat de systematische verspreiding van antisemitische karikaturen in de Duitse media tijdens het interbellum de acceptatie van de Jodenhaat in Duitsland mogelijk heeft gemaakt. Als je naar de tekeningen uit die tijd kijkt op de expo '#FakeImages', krijg je het koud om het hart.

Een van de 'boegbeelden' was Fips, een pseudoniem voor Phillip Rupprecht. Hij leverde en masse karikaturen voor het nazistische weekblad Der Stürmer. In de tentoonstelling zijn er veel voorbeelden van. We mogen ze niet laten zien om geen verspreiding in de hand te werken, omdat het valse beelden zijn.

Arthur Langerman kan er nog altijd niet onbewogen naar kijken. 'Zoveel talent verspild aan het creëren van haat in plaats van liefde. Het is onbegrijpelijk. En waarom? Ik ben ervan overtuigd dat de grootste antisemieten geen Joden kenden. Maar Duitsland had een zondebok nodig voor alles wat misging. De nazi's wilden de Duitsers bang maken. De Joden zouden het Duitse volk willen vernietigen. Daar gaan al die tekeningen over. Het omgekeerde is gebeurd.'

Langerman verzamelde tot nu zo'n 9.000 afbeeldingen. Hij schonk ze aan het Centrum voor Antisemitismeonderzoek van de Technische Universiteit Berlijn. 'Duitsland is het enige land dat zich openlijk verontschuldigde voor het antisemitisme. Andere landen deden dat niet.' Hij verzamelt nog altijd. 'Ik werk met tipgevers. Ik ben niet de enige die verzamelt, maar mijn collectie is wel de grootste.'

De afbeeldingen van Langerman worden discreet getoond. Ze liggen plat op lage tafels of staan haast schaamtelijk op de grond. De suggestie dat het kunstwerken zijn, is volledig afwezig. Terecht.

De collectie wordt naadloos ingepast in een actueel luik dat de impact van stereotypen en beelden met valse informatie (fake news dus) onderzoekt. Die zuilen springen door het felle rood wel meteen in het oog.

Quotes illustreren wat wordt bedoeld. 'Er zijn maar weinig dingen onder de hemel die verontrustender zijn dan de stil groeiende minachting en haat voor een groep mensen', valt te lezen. Het is een uitspraak van de Amerikaanse schrijver James Baldwin, een activist voor de burgerrechten van de Afro-Amerikaanse gemeenschap. In het lang en breed wordt uitgelegd hoe die minachting snel en ongemerkt in het leven sluipt. Wat eerst humor is, blijkt al snel niet zo onschuldig.

De Holocaust is de verst doorgedreven stap in de minachting en het demoniseren van een bevolkingsgroep. De expo in Kazerne Dossin leert dat een smeulend vuurtje van discriminatie en racisme niet veel nodig heeft om uit te groeien tot een niet te blussen brand. Daarom is de tentoonstelling vooral een waarschuwing voor tot wat foutieve informatie kan leiden. Met het antisemitisme als angstaanjagend voorbeeld.

'#FakeImages' loopt tot 7 december. www.fakeimages.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud