De gele hesjes van 1819

In 'Peterloo' beschrijft Mike Leigh de bloedige onderdrukking van vreedzaam burgerprotest. ©rv

De Engelse regisseur Mike Leigh staat bekend voor indringende intimistische drama’s. In ‘Peterloo’, een reconstructie van een vergeten Brits bloedbad uit 1819, koppelt hij daar een historisch spektakel aan dat vanaf deze week in de bioscoop speelt.

Manchester viert in 2019 een belangrijke verjaardag, al is het maar de vraag of er veel feestelijkheden aan te pas zullen komen. Op 16 augustus is het precies 200 jaar geleden dat Britse cavaleriesoldaten met getrokken sabel chargeerden tegen een menigte burgers. Die waren op St. Peter’s Field - vandaag St. Peter’s Square - samengekomen om vreedzaam te demonstreren tegen de ondemocratische praktijken in het toenmalige Verenigd Koninkrijk. Vijftien mensen overleefden de hakkende sabels, de trappelende paarden en de panikerende massa niet. Honderden raakten gewond. De krant Manchester Observer gaf de slachtpartij de naam Peterloo, een cynische verwijzing naar de Britse triomf in Waterloo vier jaar eerder.

De trailer van 'Peterloo'.

Omdat de betoging een van de eerste evenementen was waarop journalisten uit heel Engeland aanwezig waren, verspreidde het nieuws zich snel. Je zou denken dat zo’n impactvolle historische gebeurtenis in het collectieve geheugen gegrift zou staan. Het tegendeel is waar.

‘Ik ben opgegroeid in Salford, net buiten Manchester’, zegt regisseur Mike Leigh, die er een gelijknamige film aan gewijd heeft. ‘Van bij mij thuis stond ik met de bus in een kwartier op de plaats waar het drama zich afgespeeld heeft. En toch wist ik er nauwelijks iets vanaf. Ik heb geen idee waarom. Op school werd Peterloo enkel terloops vermeld. Tot 2007 vermeldde het gedenkbordje op St. Peter’s Square alleen dat daar ooit een grote betoging had plaatsgevonden. Dat is intussen wel vervangen door een gedenkbord dat de omvang en de ware toedracht van Peterloo uitlegt.’

De officiële reden waarom tienduizenden boze Britten 200 jaar geleden samenkwamen, was om een faire parlementaire vertegenwoordiging te eisen. Minder dan 3 procent van de bevolking had stemrecht en Manchester had ondanks zijn economische belang geen enkel parlementslid in Londen. De onvrede over dat electorale onrecht werd gevoed door een diepgewortelde sociale ongelijkheid.

Van bij mij thuis stond ik met de bus in een kwartier op de plaats waar het drama zich afgespeeld heeft. En toch wist ik er nauwelijks iets van af.
Mike Leigh
Regisseur

Een treffend voorbeeld: de overwinning bij Waterloo leverde de hertog van Wellington allerlei egards en een premie van 750.000 pond op. De gewone soldaten werden voor hun inzet beloond met posttraumatische stress, werkloosheid en armoede. Plaats dat in een modern kader, schrap de openlijke politieke repressie van toen en de gele hesjes zijn niet ver weg.

Voor Leigh is ‘Peterloo’ brandend actueel. ‘We hebben een jaar of vier geleden beslist de film te maken’, zegt hij. ‘Sindsdien stelden we bijna dagelijks vast dat het verhaal steeds relevanter en meer vooruitziend werd. Maar ik wil geen zwart-witpolemiek opstarten. Dat wil ik met mijn films nooit. Ik vertel een verhaal over mensen en nodig de kijker uit om na te denken en te praten over wat ik toon. ‘Peterloo’ is geen uitzondering.’

Het onderwerp waarover je in dit geval moet nadenken, is de aard van de democratie en de zorgwekkende evoluties die haar in de greep hebben, gaat Leigh verder. ‘Van de vluchtelingenstroom tot de opkomst van extreemrechts, veel van wat we vandaag beleven heeft te maken met onze democratie. Het gaat over mensen die hun stem laten horen, over de opleiding die ze krijgen, over de aspiraties die ze koesteren. Ik maak films omdat ik bezorgd ben over de samenleving, over de rechten van elk individu en over de levensomstandigheden van elke persoon. Ze staan alle onder druk.’

Ronkende speeches

Die ideeën vormen de ruggengraat van ‘Peterloo’. De film neemt ruim de tijd om de politieke en sociale achtergrond te verduidelijken en te illustreren. Leigh voert allerlei meetings op waarop personages hun argumenten, verzuchtingen en overtuigingen uit de doeken doen, vaak aan de hand van ronkende speeches. Die redevoeringen zijn gebaseerd op historische teksten en worden met verve gebracht. De keerzijde van de medaille is dat er naast die speeches te weinig ruimte overblijft om de vele tientallen personages een herkenbaar menselijk gezicht te geven. Het bloedbad waar ‘Peterloo’ op uitdraait, maakt indruk, maar het voelt te veel aan als een beloning omdat je twee uur retoriek hebt overleefd.

‘Peterloo’ speelt vanaf deze week in de bioscoopzalen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect