interview

Michaël Roskam: ‘Ik ben een halve Amerikaan'

Michael Roskam, cineast ©Kristof Vadino

Ontbijt met De Tijd | De nieuwe film van Michaël Roskam ging vriijdag in wereldpremière in Venetië. Eerder deze week gingen we Marokkaans ontbijten in hartje Brussel.

‘Dat is dan één vraag minder’, reageert hij laconiek op onze excuus-sms dat we tien minuten vertraging hebben door die vervloekte Brusselse files op de tweede dag van het nieuwe schooljaar. Er staat geen smiley bij, maar op het terras van Café Dixmude stelt Michaël Roskam me onmiddellijk gerust. ‘Ik heb de hele voormiddag tijd’, zegt hij met speelse grijns.

De 45-jarige regisseur is pas terug van een korte vakantie in Bulgarije. Een weekje stilte voor de storm die ‘Le fidèle’ heet. Als u dit leest, is zijn derde langspeelfilm net in wereldpremière gegaan op het prestigieuze filmfestival van Venetië en zit Vlaanderens belangrijkste filmmaker alweer op een vliegtuig naar Toronto, waar dinsdag de Amerikaanse vuurdoop volgt.

De inspiratie vloeit rijkelijk als ik hier aan mijn tafeltje zit.
Michaël Roskam
Cineast

Hij bestelt twee koffies en stelt voor het ontbijt straks binnen te nuttigen. Sinds een half jaar woont Roskam om de hoek van deze Marokkaanse bar. Le Dixmude is een vaste ontbijt- of lunchplek geworden. En een werkplek, zelfs. Roskam sleutelt hier nu en dan aan het scenario voor zijn volgende Amerikaanse film. Opnieuw die brede glimlach: ‘De inspiratie vloeit rijkelijk als ik hier aan mijn tafeltje zit.’

Ontbijt met De Tijd

Het weekendinterview dat naar de kern én naast de kwestie durft te gaan.

In de Brusselse Dansaertwijk praten we met Michaël Roskam over ‘Le fidèle’, zijn romance met Hollywood en zijn innige band met Matthias Schoenaerts.

We zijn in de Dansaertwijk, volgens een van de vele clichés over Brussel een reservaat vol hippe Vlaamse bobo’s. Wilde hij een statement maken door net in deze buurt in een Marokkaanse bar af te spreken? ‘Ergens wel. Zie ons hier zitten, op 200 meter van Molenbeek, tussen de Marokkanen, de Libanezen en de Vlamingen. Opgelet: ik zit ook graag tussen de bleke middenklassers in de hipsterbars. Maar niet altijd. Net zo goed kom ik hier met veel plezier een eitje of een tajine eten. Hier zit je als hipster lekker op je dooie gemak. (lacht) Iedereen heeft een baard, dus ik val minder op.’

De verwachtingen over ‘Le fidèle’ zijn hooggespannen. Of die ingelost worden, weten we op 4 oktober, wanneer het liefdesdrama bij ons in de zalen komt. Maar de sterren lijken gunstig te staan. Niet alleen Venetië en Toronto vochten om de wereldpremière, ook Cannes was gecharmeerd van het meeslepende liefdesdrama. ‘De directeur van Cannes slaat zich nog altijd voor zijn kop dat hij ‘Rundskop’ niet op zijn festival heeft getoond’, zegt Roskam.

Roskams nieuwste film 'Le Fidèle' ging gisteren in première.

Maar Cannes kwam te vroeg voor ‘Le fidèle’. ‘Er zou te veel tijd hebben gezeten tussen de wereldpremière en de najaarsrelease. Daarbovenop komt de onvoorspelbaarheid van de Fransen. Ze kunnen je compleet de hemel in prijzen of tot op de grond afkraken. Wie in Cannes als niet-Fransman met een Franstalige film komt aandraven, loopt bovendien het risico tegen hun chauvinisme aan te lopen. Dat schrok ons een beetje af.’

Of het iets met hem doet dat de topfestivals van de wereld aan zijn mouw trekken? ‘Tuurlijk. Niets is evident. Ik zou niet willen dat zulke dingen gaan wennen. Maar ik weiger mijn ego te voeden met de erkenning uit die hoek. Pas op, ik heb een groot ego - it’s a huge motherfucker. (lacht) Alleen: ik heb een film gemaakt. En het strijdtoneel van al die festivals, that’s the business game. Dat spel laat ik liever over aan mijn producent en de sales agents.’

Ik móét kunnen eten ’s morgens, ik heb een grote verbrandingsmotor. Enkel als ik in een schrijfflow zit, vergeet ik het soms.
Michaël Roskam
Regisseur

Hij hecht meer belang aan de mening van mensen die privé dicht bij hem staan: goede vrienden, zijn producent, de moeder van zijn zoon. Hoewel de regisseur en zijn vrouw in de nasleep van zijn Amerikaanse avontuur met ‘The Drop’ uit elkaar gingen, bleef ze na de breuk aan boord als scenario-adviseur. ‘Ze was mijn klankbord voor al mijn films, en dat zal ze altijd blijven.’

Daarnaast hecht hij groot belang aan de mening van zijn fetisj-acteur Matthias Schoenaerts. Die speelt opnieuw de hoofdrol, dit keer niet als een raadselachtige, afgestompte crimineel, zoals in ‘Rundskop’ en ‘The Drop’. Zijn personage wordt in ‘Le fidèle’ passioneel verliefd op een jonge racepilote,Adèle Exarchopoulos - de Franse actrice van ‘La vie d’Adèle’. Zij weet niet dat hij geheimen meedraagt die verregaande consequenties hebben voor hun relatie.

De moeder van Matthias Schoenaerts stierf tijdens de opnames van ‘Le fidèle’. Op de ochtend na haar overlijden stond een cruciale scène op de planning: een uitbundige feestavond en -nacht in een café in Brussel. Roskam: ‘We waren voorbereid op haar heengaan. Ik had op voorhand tegen Matthias gezegd: als het zover is, gaan we desnoods een week dicht. Toen ik ’s ochtends alles wilde afblazen, bleek Matthias al onderweg naar de set.

©Kristof Vadino

‘We hebben beloofd aan mama om te blijven doorwerken’, zei hij. Dat hadden we inderdaad zo afgesproken. ‘Denk aan mij, maar wees moedig en geïnspireerd en doe gewoon voort’, had ze gezegd. Toen het moment daar was, kon ik het niet. Maar Matthias dus wél. (stil) Leve de dood, leve het leven, zeker?’

We bestellen binnen een spiegelei met olijfolie, pannenkoeken, een pastilla met kip, vers sinaasappelsap en een Marokkaanse koffie. ‘Een goed ontbijt begint zoutig en eindigt zoet’, zegt de regisseur. Is ontbijten een essentieel onderdeel van de dag? ‘Ik ben geen man van rituelen, maar ik maak het ontbijt graag belangrijk. Ik móét kunnen eten ’s morgens, ik heb een grote verbrandingsmotor. Zo nu en dan vergeet ik het, wanneer ik in een schrijfflow zit bijvoorbeeld.’

Over dat schrijven gesproken: een thema dat in ‘Rundskop’ zat en terugkeert in ‘Le fidèle’ is de omgang van de mens met zijn onverwerkt verleden. Zoals Jacky in ‘Rundskop’ torst Gigi in ‘Le fidèle’ een zware erfenis uit zijn jeugd. Wat intrigeert hem daar zo in? ‘Het is mijn overtuiging dat de mens in volwassen vorm het resultaat is van keuzes die hij door de omstandigheden heeft gemaakt als kind.’

©Kristof Vadino

Dat klinkt deterministisch. Hij knikt. ‘We kunnen nog zoveel aan zelfhulp doen, we blijven als volwassenen keuzes maken op basis van de input die we als kind kregen. Als die input slecht was, dragen we de gevolgen daarvan als volwassene. Niet iedereen heeft het geluk op te groeien te midden van liefdevolle ouders, kunst en muziek. Gigi was een instellingskind, uitgespuwd door zijn familie en door het klassieke onderwijs. Zo zijn er helaas veel kinderen.

Onze scholen zijn een belangrijke herstelfactor voor kinderen die het thuis moeilijk hebben. Daarom ben ik zo ontgoocheld in deze Vlaamse regering, met haar besparingspolitiek in het onderwijs. Daarop besparen is van een idiotie en kortzichtigheid die niet goed te praten vallen. Wie aan de opvoeding van onze kinderen komt, raakt aan de toekomst van onze maatschappij.’

Maar het onderwijs kan toch niet alles oplossen? Niet elk kind met een moeilijke jeugd wordt een gangster, zoals Gigi. ‘Ik maak films, dat zijn natuurlijk uitvergrotingen van de realiteit. Ons onderwijssysteem heeft er niet voor kunnen zorgen dat iemand als Gigi zich tijdig kon herpakken. Scholen vervullen een sociale sleutelrol in een maatschappij waarin de ongelijkheid toeneemt.

Mijn zoon gaat naar een concentratieschool - een vreselijke term vind ik dat. Hij leert daar samen te leven met kinderen uit een ander sociaal-economisch milieu, die het thuis minder goed hebben. Dat is even belangrijk voor de ontwikkeling van zo’n kind als weten hoeveel 1 plus 1 is, of dat het niet ‘het’ maar ‘de’ tafel is.’

©Kristof Vadino

Zijn zoon is de voornaamste reden waarom hij na ‘The Drop’, waarin hij sterren als James Gandolfini en Tom Hardy regisseerde, niet in de VS is gebleven. Hij had met Searchlight een overeenkomst voor een tweede film. Het productiehuis, een label van de grote filmstudio 20th Century Fox, was ook erg te spreken over ‘The Drop’. Maar anderhalf jaar Hollywood en New York hadden hem vervreemd van zijn gezin. En het scenario van ‘Le fidèle’ was in grote lijnen klaar. ‘Ik wilde niet nog een paar jaar wachten. Dan was de urgentie weggeweest.’

Hij kijkt met een warm gevoel terug op zijn Hollywoodavontuur. ‘Ik voelde snel: dit wil ik opnieuw doen. Ik heb het Hollywoodsysteem echt moeten léren begrijpen. Het is zoals het verschil tussen links en rechts rijden: dezelfde logica, maar met andere reflexen. Het grootste verschil tussen het Amerikaanse systeem en films maken in Europa is, naast de budgetten natuurlijk, het morele zeggenschap.'

Ik hou van de survival of the fittest. If you’re fit and you want to work: you work. En dan wil ik geen gezeik horen.
Michaël Roskam
Regisseur

'In Europa is de film van de regisseur en zijn producent. The guys who get the money own the film. Wij beslissen, daar komt niemand tussen. Er zijn geen inhoudelijke bemoeienissen van private investeerders of subsidiërende overheden. Hollywood zegt: the guys who give the money own the film. Hoe zwaarder de commerciële machine waarin je meedraait, hoe groter de tafel waarrond je gaat zitten. Iedereen heeft zijn mening over jouw film. En je wordt geacht met alle meningen en argumenten rekening te houden. ‘En guys, zijn we nu allemáál content?’ Dat extreem overlegmodel is mentaal slopend. Maar als het goed gaat, geeft het een enorme voldoening.’

Hij bijt een laatste hap uit zijn kippenpastilla. ‘Als dat systeem jou ligt, doen die Amerikanen alles voor je. Ze creëren de ideale omstandigheden, waardoor jij als regisseur elke dag zorgeloos wakker kan worden ín cinema. I love it. Vrienden zeggen me: ‘Dat is niet moeilijk, jij bent een halve Amerikaan.’ Wellicht hebben ze gelijk. Ik ben een liberale geest. Ik hou van de survival of the fittest. Als je niet wilt of geen goesting hebt, blijf dan thuis. Even goede vrienden. But if you’re fit and you want to work: you work. En dan wil ik geen gezeik horen.’

Toch blijft hij ook ons filmsysteem met zijn subsidies en filmcommissies verdedigen. ‘Vuriger dan ooit, nét omdat ik in Hollywood heb gezeten, met zijn private cashbergen en zijn miljoenenpubliek. Het zou bij ons niet werken zonder hulp van de gemeenschap, simpelweg omdat we als regio veel te klein zijn. Ik weet dat in Vlaanderen met overheidsgeld films worden gemaakt die maar 5.000 mensen bereiken in de bioscoop. En al die vrijemarktfanaten maar kwaken: stop met die subsidies! Ze hebben ongelijk. Ze zien alleen de cijfers. Een kleine regio die de aansluiting bij het werelderfgoed niet wil verliezen, moet zijn cultureel patrimonium beschermen. Het volk heeft gekozen voor dit systeem, en het volk heeft gelijk.’

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content