Toen de CIA foltering normaal vond

Adam Driver speelt in 'The Report' Daniel Jones, een Senaatsmedewerker die zich zes jaar vastbeet in de folterpraktijken van de CIA. ©rv

Meer dan zes jaar werkte Senaatsmedewerker Dan Jones aan een onderzoek naar de ondervragingspraktijken van de CIA na de aanslagen van 11 september 2001. De dramatische thriller ‘The Report’ doet een fascinerend boekje open over wat echt niet door de beugel kon.

Het begon met een doofpotoperatie. In december 2007 onthulde The New York Times dat een hooggeplaatst CIA-lid twee jaar eerder bijna 100 video-opnames van ondervragingen had vernietigd. Elk van die ondervragingen kaderde in het onderzoek naar de aanslagen van 11 september 2001 en demonstreerde de veelbesproken ‘verhevigde ondervragingstechnieken’ waar de CIA sinds eind 2001 een beroep op deed. Bovendien had de CIA het nagelaten die vernietiging van beeldmateriaal te melden aan het SSCI, het Senaatscomité dat toezicht houdt op de Amerikaanse inlichtingendienst.

Kort

 >‘The Report’ is een politieke thriller van Scott Z. Burns.

>Centraal staat het onderzoek naar de zogenaamde ‘verhevigde ondervragingstechnieken’ van de CIA na de aanslagen van 11 september 2001.

>Burns is vooral bekend als scenarist, onder meer van ‘Contagion’ en ‘The Laundromat’.

>‘The Report’ vat op een begrijpbare en intrigerende manier complexe materie samen.

 

Daarop stelde het comité een team aan om in de CIA-archieven te duiken en te achterhalen wat precies was gebeurd. Het staflid dat het team aanvoerde, Daniel J. Jones, zou uitgroeien tot een cultheld, een onverschrokken en hardnekkige voorvechter voor de waarheid. Hij sloot zich zes jaar op in een kelder zonder ramen of daglicht en wurmde zich daar een weg door meer dan 6 miljoen geheime documenten en e-mails. Uiteindelijk kwam hij op de proppen met een verslag van 6.700 bladzijden. En dat was pas het begin van zijn problemen.

Hoe de thriller ‘The Report’ afloopt, is geen geheim. Ten slotte verscheen eind 2014 een samenvatting van 525 pagina’s van het rapport. Volgens Jones staat daar ook alles in wat we moeten weten en is de volledige versie - die officieel vrijgegeven wordt in 2042 - meer van hetzelfde. Maar dat is niet de essentie van de film, ook al maakt de vraag of de onderzoeker zijn doel zal bereiken deel uit van de spanning.

Complexe materie

Van transparantie en verantwoordelijkheid is nog amper sprake. Meer zelfs, nu zijn de pers en de mensen die de waarheid vertellen de slechteriken geworden.
Scott Z. Burns
regisseur ‘The Report’

Scenarist/regisseur Scott Z. Burns gaat vooral de uitdaging aan om het verhaal duidelijk en behapbaar in kaart te brengen. Nochtans gaat het om een immens complexe materie die meer dan een decennium bestrijkt en waar talloze politieke figuren en instituten bij betrokken zijn. Burns brengt het er met brio vanaf, al hoeft dat niet echt te verwonderen. ‘The Report’ is dan wel pas zijn tweede film als cineast, de man is verre van een beginneling.

De voorbije tien jaar schreef hij voor de Amerikaanse regisseur Steven Soderbergh diverse wijdvertakte verhalen die met beide voeten in de realiteit staan: corruptie in de agrarische industrie (‘The Informant!’) of de farmaceutische sector (‘Side Effects’), de afwikkeling van een pandemie (‘Contagion’) en onlangs nog de donkere zijde van de financiële wereld (‘The Laundromat’).

Soms slaat Burns daarbij een vrolijke noot aan, soms is het bittere ernst - zoals in het geval van ‘The Report’. ‘Mijn oorspronkelijke idee was een pikzwarte komedie’, vertelt hij. ‘Maar hoe meer ik me in het onderwerp verdiepte, hoe meer ik begreep dat het te schokkend was om er licht over te gaan.’ De aard van de ontspoorde ondervragingen die Jones tijdens zijn onderzoek ontdekte, was al confronterend genoeg, van de beruchte waterboarding-techniek en slaaponthouding tot stressposities en rectale rehydratie. Al even erg was dat de CIA daarmee doorging terwijl de dienst al lang tot het besef was gekomen dat de folterpraktijken enkel onbruikbare informatie opleverden.

Bekijk de trailer van 'The Report'.

Verantwoording

Jones belandde bovendien in de kafkaiaanse situatie dat zijn noeste arbeid niet de schuldigen maar eerder hemzelf in nauwe schoentjes bracht. Hij had gedacht dat hij de wereld zou verbeteren door aan het licht te brengen dat het folterprogramma van de CIA niet functioneerde. In werkelijkheid stelde hij vast dat iedereen zijn bevindingen het liefst onder het tapijt wou vegen. En dat was niet alleen het geval voor de CIA en de leden van de regering-Bush. Toen Barack Obama aan de macht kwam, klonk het dat de naakte waarheid te demoraliserend zou zijn.

Het grote verschil met beroemde klokkenluiders als Edward Snowden is dat Jones bleef geloven in het systeem en de instituten die dienen om politici en ambtenaren ter verantwoording te roepen. ‘Je kan een rechte lijn trekken tussen het feit dat niemand George W. Bush en vicepresident Dick Cheney destijds op het matje heeft geroepen en de situatie van vandaag’, stelt Burns. ‘Van transparantie en verantwoordelijkheid is nog nauwelijks sprake. Meer zelfs, nu zijn de pers en de mensen die de waarheid zeggen de slechteriken geworden. Dat vind ik bijzonder verontrustend. Daarom is iemand als Dan Jones, die binnen de lijntjes bleef en toch de juiste conclusies kon trekken, zo’n inspirerende figuur.’

‘The Report’ speelt vanaf deze week in de bioscoopzalen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect