'Cold Case Hammarskjöld': De mysterieuze dood van een VN-baas op vredesmissie in Congo

De Deense documentairemaker Mads Brügger (rechts) werkte zeven jaar aan zijn film over de dodelijke vliegtuigcrash van VN-secretaris-generaal Dag Hammarskjöld. ©rv

'Cold Case Hammarskjöld’ is een spraakmakende documentaire over de Belgische betrokkenheid bij de moord op de tweede secretaris-generaal van de VN.

‘Dit kan ’s werelds grootste moordmysterie zijn, of de idiootste samenzweringstheorie uit de geschiedenis’, waarschuwt Mads Brügger bij het begin van ‘Cold Case Hammarskjöld’. Aan die documentaire werkte de Deense regisseur en journalist zeven jaar. In een hotelkamer in Kinshasa dicteert hij de verhaallijn aan een zwarte vrouw, die de informatie uittikt op een typemachine.

De Trailer van 'Cold Case Hammarskjöld'.

De blanke intellectueel en zijn zwarte secretaresse: het heeft iets patriarchaals en kolonialistisch. Brügger deinst niet terug voor een beetje controverse. ‘Hij doorbreekt graag stereotypen door ze uit te vergroten’, zegt Bram Crols van Associate Directors, de Vlaamse coproducent van de documentairefilm.

De flamboyante Deen tast ook graag de grenzen af tussen (onderzoeks)journalistiek en semicrimineel activisme. In zijn vorige film, ‘The Ambassador’, versierde hij een diplomatiek paspoort en kreeg hij toegang tot de schimmige wereld van de handel in bloeddiamanten.

In ‘Cold Case Hammarskjöld’ loopt Brügger als een Scandinavische Michael Moore continu door het beeld. Maar dat stoort niet, omdat hij grappig is, en vooral, hongerig naar de waarheid over de mysterieuze dood van de Zweedse diplomaat Dag Hammarskjöld bijna zestig jaar geleden.

We werken aan een vervolgverhaal over de rol van Union Minière bij de aanslag op Dag Hammarskjöld.
Bram Crols
Coproducent 'Cold Case Hammarskjöld'

In de nacht van 17 september 1961 stortte het vliegtuig van de secretaris-generaal van de VN neer in de Congolese provincie Katanga. Hammarskjöld was op vredesmissie in Congo, waarvan Katanga, om zijn bodemrijkdom begeerd, zich had afgescheurd. De VN-topman wou Congo en Katanga verzoenen en de afscheiding van de regio voorkomen. Maar zijn vliegtuig stortte neer. Officieel door een stuurfout van de piloot, tot de VN enkele jaren geleden besloot de zaak opnieuw te onderzoeken.

‘Cold Case Hammarskjöld’ houdt vast aan de these dat de wat saaie diplomaat, die nog maar de tweede secretaris-generaal van de VN was, dood moest. Te veel economische belangen stonden op het spel. Om de controle op de bodemrijkdommen te behouden steunden westerse staten als België, het Verenigd Koninkrijk en de VS en het mijnbedrijf Union Minière (het huidige Umicore) de afscheiding van Katanga, waar de Russen op de loer lagen.

Volgens Brügger werd het vliegtuig van Hammarskjöld neergeschoten door de Belgische piloot Jan van Risseghem. Wie de opdracht voor de aanslag gaf, is niet duidelijk in de film. Van Risseghem overleed in 2007. In de ijzersterke documentaire getuigt een Belgische vriend hoe Van Risseghem hem vertelde op welke manier hij het vliegtuig aan flarden schoot. Brügger en zijn researchers schragen het verhaal met interviews van ooggetuigen over een tweede vliegtuig dat ze op het moment van de crash in het luchtruim hoorden, samen met een oorverdovend lawaai.

Een archiefbeeld van het neergestorte vliegtuig. ©BELGAIMAGE

In België zochten de makers de weduwe van de piloot op. Zij ontkent de betrokkenheid van haar echtgenoot. Maar de naam van Jan van Risseghem dook de voorbije jaren ook op in twee VN-rapporten. De piste houdt dus steek.

Coproducent Crols is tevreden dat het verhaal eindelijk grondig is uitgespit. En er komt nog meer aan. ‘We werken aan vier vervolgverhalen, waarvan een over de rol van Union Minière. De archieven van Union Minière uit de periode van de aanslag zijn nog altijd onvindbaar.’

Brügger dikt het drama aan door veel aandacht te schenken aan een speelkaart in de hemdskraag op een foto van het lichaam van Hammarskjöld. Volgens hem ging het om een schoppenaas, de ‘doodskaart’ van de CIA. Via een omweg belanden we ook bij een waanzinnig verhaal over een aidscomplot tegen Zuid-Afrikanen. De dramatische deelverhalen maken het twee uur durende ‘Cold Case Hammarskjöld’ alleen maar fascinerender.

‘Cold Case Hammarskjöld’ wordt vrijdag vertoond op Docville in Leuvenn en op 1 april in Bozar in aanwezigheid van de Deense hoofdproducent. Vanaf 3 april in de zalen. www.docville.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect