De Brusselse vertwijfeling na 22 maart

©RV DOC

Anders dan de brutale titel doet vermoeden is de eerste Vlaamse film over de aanslagen in Brussel geen terroristische thriller. ‘Hellhole’ is een fragiele film over een verstilde stad. ‘Die terroristen interesseerden mij geen fluit’, zegt regisseur Bas Devos.

De ochtend van 22 maart 2016 nam regisseur Bas Devos (35) de trein naar Gent, waar hij aan filmstudenten een masterclass zou geven over zijn debuutfilm ‘Violet’. In zijn rugzak zat een laptop met het scenario van zijn tweede film over Brussel, die indirect was geïnspireerd door de aanslagen in Parijs enkele maanden eerder. Na de terreur in de Franse hoofdstad liep ‘zijn’ Brussel plots vol militairen. De filmmaker vreesde dat hun aanwezigheid het leven in het rafelige dekentje dat Brussel sowieso al is nog meer zou bemoeilijken. Toen ontploften de bommen in Maalbeek en Zaventem. ‘Ik moest praten over een film die al drie jaar af was, terwijl ik zo snel mogelijk bij mijn vriendin en onze dochter wilde zijn’, vertelt hij.

De trailer van 'Hellhole'.

De volgende dag moest Devos zijn scenario gaan verdedigen bij het Vlaams Audiovisueel Fonds (VAF). ‘Hoewel ik geen terroristische thriller wilde maken, kon ik moeilijk niets doen met die aanslagen. Ik heb tegen het VAF gezegd: ik ga het verhaal moeten herschrijven, maar geef me dan alsjeblieft meer geld.’

‘Hellhole’ gaat dus niet over de daders van 22 maart of over de overlevenden van de door IS opgeëiste aanslagen. ‘Die terroristen interesseren mij als filmmaker geen fluit. Ook de losgeslagen politieke reacties laten me koud. Ik vind alles wat daarrond ligt veel interessanter. Wat speelt zich na zo’n ontwrichtende aanslag tussen de bewoners van de stad af? Dat is minder zichtbaar en veel genuanceerder.’

Intermenselijke relaties

‘Brussel is een complexe stad met tal van imperfecties. Er is niet echt een leidende taal meer. Een van de eerste vragen die je hier moet stellen is: versta je mij?’, zegt Devos, die na zijn studies in de hoofdstad bleef hangen en er dus al zijn halve leven woont. ‘Brussel kan zijn miserie ook niet verstoppen. Gentrificatie heeft in de meeste hoofdsteden de armoede naar de rand verdreven. Daklozen wegvegen, zoals Parijs doet, is hier niet mogelijk. Er valt niets te verbloemen in Brussel. Dat is schoon en triestig tegelijk.’

In hoeverre kennen de bewoners van zo’n stad elkaar echt, en kunnen ze de stad vanuit elkaars perspectief bekijken? Het initiële doel van de film was die vragen te beantwoorden en dat is zo gebleven na 22 maart. De aanslagen stelden de intermenselijke relaties op scherp, zodat Devos niet zoveel aan zijn scenario moest veranderen.

©RV DOC

‘Hellhole’ speelt zich af in de periode na de aanslagen. We volgen drie personages die elk op hun manier hun wonden likken. Een vereenzaamde Vlaamse huisarts symboliseert de witte middenklasser die zich niet persoonlijk voelt aangesproken door de aanslagen en de maatregelen achteraf. Devos: ‘Hij vertolkt een beetje mijn stem. Hij is gevoelig genoeg om te begrijpen wat de aanslagen met zo’n stad kunnen doen, maar daar stopt het. Maatregelen zoals militairen in het straatbeeld betekenen iets anders voor een jonge gast uit Molenbeek wiens doen en laten de hele dag wordt geregistreerd door een camera omdat hij moslim is. Ons leven ging verder na de aanslagen. In de eerste maanden beloerde je elkaar wat meer op de metro, maar dat wantrouwen ging vrij snel liggen bij mij.’

In een typische terreurthriller zou de jonge moslim Hamza zonder enige twijfel ‘het absolute kwaad’ hebben vertegenwoordigd. Maar Hamza van ‘Hellhole’ is een doodnormale kerel, geen jihadi of witteboordencrimineel. Ten slotte is er ook een Italiaanse vertaalster die in het hart van de Europese instellingen werkt, en langzaam de controle verliest door haar veeleisende professionele leven en het vele uitgaan. Zij staat voor de Europese gemeenschap van expats, mensen wier huis volgens Devos wel hier is, ‘maar hun thuis niet’.

Delicate beeldtaal

‘Hellhole’ is geen hapklare cinema. Devos probeert de staat van verwarring en vertwijfeling waarin Brussel verkeerde na de aanslagen meer met beelden en geluiden op te roepen dan met dialogen. We horen de stad in al haar chaos, en zien haar geschetst met details, zoals straathoeken en ondoordringbare gevels. Net als voor zijn debuutfilm ‘Violet’ doet Devos een beroep op het onmiskenbare talent van cameraman Nicolas Karakatsanis (‘Rundskop’ en ‘The Drop’ van Michaël Roskam, en de horrorfilm ‘Welp’ van Jonas Govaerts). Zijn vormelijke vertaling van Devos’ visie werkt bij momenten uitstekend, zoals wanneer de camera van Karakatsanis tergend traag inzoomt op de tolkentribune in het Europees parlement.

Er valt niets te verbloemen in Brussel. Dat is schoon en triestig tegelijk.
Bas Devos
regisseur van ‘Hellhole’

In de visueel sterkste scène beweegt de camera heel gedempt rond een huis op het platteland. Prachtig allemaal, alleen vraagt die hyperdelicate ruimtelijke beeldtaal zoveel aandacht en concentratie dat ze soms tussen de kijker en het verhaal staat. Devos: ‘Ik besef dat ik veel van de toeschouwer vraag, maar worden we niet al genoeg met dezelfde beelden geconfronteerd? Als je niet onmiddellijk met de film connecteert via het verhaal, dan hopelijk wel door de beelden, omdat ze langer blijven hangen.’

De titel kwam er pas op het einde, zegt hij. ‘De term ‘hellhole’ slaat op een absurd beeld dat van buitenaf op Brussel is geprojecteerd. Terwijl mijn film een pleidooi voor twijfel en nuance is. Ik vind dat net mooi: een film die compleet het tegenovergestelde is van zijn titel.’

Variety is gek op de avontuurlijke cinemabenadering van onze landgenoot. Begin dit jaar riep het Amerikaanse filmblad Devos uit tot een van de tien ‘regisseurs om in de gaten te houden’. Hij werd in de bloemetjes gezet op het filmfestival in Berlijn, waar ‘Hellhole’ vorige maand in wereldpremière ging. ‘Een bekakt feest met tweeduizend rijke Duitsers’, zegt Devos schalks. ‘Mijn probleem is dat ik alles relativeer. Uiteraard zie ik de erkenning van Variety als een grote eer, alleen geloof ik niet echt dat het deuren opent voor een regisseur zoals ik. Films maken in Amerika is niet mijn ambitie. Ik wil films maken die vrij zijn en dat kan op weinig andere plekken dan in Europa.’

‘Hellhole’ gaat op zondag 17 maart in première in Cinema Palace in Brussel.

Vanaf volgende week woensdag in de zalen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content